Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, internet và mạng xã hội đã trở thành một phần thiết yếu của đời sống hiện đại. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người dùng có thể thực hiện nhiều hoạt động như giao dịch tài chính, mua sắm trực tuyến, học tập, làm việc và kết nối thông tin. Tuy nhiên, cùng với những tiện ích mà công nghệ mang lại, không gian mạng cũng đang trở thành môi trường để các loại tội phạm sử dụng công nghệ cao gia tăng hoạt động, đặc biệt là các hành vi lừa đảo trực tuyến ngày càng diễn biến phức tạp.
Thực tế cho thấy, nhiều vụ việc người dân bị lừa mất hàng trăm triệu đồng, thậm chí hàng tỷ đồng đã xảy ra thông qua các thủ đoạn như giả danh cơ quan chức năng, gửi đường link giả mạo, cài đặt ứng dụng độc hại hay mời gọi đầu tư với cam kết lợi nhuận cao... Không ít đối tượng lợi dụng mạng xã hội để quảng cáo hấp dẫn, đánh vào tâm lý ham lợi nhuận, sự cả tin hoặc thiếu thông tin của người dùng nhằm chiếm đoạt tài sản. Chỉ một cuộc gọi tự xưng là cán bộ điều tra, một tin nhắn thông báo trúng thưởng hay một đường link lạ cũng có thể khiến người dùng internet trở thành nạn nhân của các đối tượng lừa đảo.
Hiện nay số lượng người tham gia môi trường mạng ngày càng lớn thì nhiều người, đặc biệt là người cao tuổi hoặc những người ít có điều kiện tiếp cận kiến thức công nghệ, vẫn còn hạn chế về kỹ năng nhận diện rủi ro trên không gian mạng. Ngay cả những người trẻ, dù thường xuyên tiếp cận thông tin cảnh báo trên báo chí và mạng xã hội, đôi khi cũng khó lường hết các kịch bản lừa đảo bởi chúng được thực hiện ngày một tinh vi. Vì vậy, việc trang bị kiến thức và kỹ năng nhận diện rủi ro khi tham gia môi trường số hiện nay trở nên cấp thiết hiện nay.
Nhằm góp phần nâng cao nhận thức và trang bị kiến thức cho người dân trên môi trường mạng, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản cuốn sách Nhận diện và phòng, chống lừa đảo trực tuyến do tác giả Nguyễn Thái Bình làm chủ biên. Cuốn sách cung cấp những kiến thức cơ bản, có hệ thống và dễ tiếp cận để người đọc nhanh chóng nhận diện các hình thức lừa đảo trực tuyến phổ biến hiện nay, từ đó có những ứng xử phù hợp để chủ động phòng tránh.
Nội dung cuốn sách được bố cục thành hai phần chính.
Phần thứ nhất tập trung phân tích thực trạng lừa đảo trực tuyến trong bối cảnh internet và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ. Các tác giả đã hệ thống hóa nhiều tình huống lừa đảo thường gặp, trong đó có các hình thức như giả danh cơ quan công quyền hoặc các tổ chức cung cấp dịch vụ; lừa đảo liên quan đến việc làm, du lịch, đầu tư tài chính; lừa đảo tình cảm nhằm chiếm đoạt tài sản; lừa đảo trong thương mại điện tử; chiếm đoạt tài khoản cá nhân; hay các mô hình đầu tư đa cấp trái phép, tiền điện tử và tài sản ảo. Phần này cũng đề cập những phương thức lừa đảo mới lợi dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để tạo ra các kịch bản lừa đảo ngày càng tinh vi.
Phần thứ hai tập trung vào công tác phòng, chống lừa đảo trực tuyến, đồng thời đưa ra nhiều khuyến nghị và những kỹ năng có thể sử dụng như “lá chắn” hữu hiệu như bảo mật tài khoản cá nhân, bảo vệ dữ liệu cá nhân, kiểm chứng thông tin trước khi giao dịch cũng như các bước cần thực hiện khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo.
Với cách trình bày rõ ràng, dễ hiểu và gắn với những tình huống thực tế, cuốn sách Nhận diện và phòng, chống lừa đảo trực tuyến không chỉ cung cấp thông tin mà còn giúp người đọc hình thành thói quen sử dụng internet an toàn. Cuốn sách là cẩm nang hữu ích đối với người dùng internet, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng và xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh.
