Nhận diện các hình thức lừa đảo trên không gian mạng đối với học sinh

Lợi dụng tâm lý chủ quan và sự thiếu kinh nghiệm của học sinh khi học trực tuyến, các đối tượng xấu đã triển khai nhiều chiêu thức lừa đảo tinh vi trên không gian mạng. Bài viết phân tích một số hình thức lừa đảo phổ biến hiện nay, giúp học sinh và phụ huynh chủ động phòng tránh.

Phụ huynh cần trao đổi cởi mở để bảo vệ trẻ khi sử dụng máy tính, điện thoại.
Phụ huynh cần trao đổi cởi mở để bảo vệ trẻ khi sử dụng máy tính, điện thoại.

Nhận diện ba hình thức lừa đảo phổ biến

Việc học trực tuyến ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt với học sinh các cấp. Không gian mạng vì thế trở thành môi trường học tập quen thuộc nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Do còn hạn chế về kỹ năng số, thiếu kinh nghiệm nhận diện thông tin xấu độc và dễ tin vào các nguồn thông tin trên mạng, nhiều học sinh đã trở thành mục tiêu mà các đối tượng lừa đảo nhắm tới. Thực tế cho thấy, các hành vi lừa đảo trên không gian mạng ngày càng tinh vi, núp bóng các hoạt động học tập, đào tạo và hỗ trợ giáo dục, gây ảnh hưởng không nhỏ đến an toàn thông tin, tài sản và tâm lý của học sinh cũng như phụ huynh.

Trước thực trạng đó, việc nhận diện rõ các hình thức lừa đảo phổ biến là bước quan trọng giúp học sinh chủ động phòng tránh và tự bảo vệ mình khi học trực tuyến.

Trước hết, hình thức lừa đảo phổ biến nhất là lừa đảo email và tin nhắn mạo danh. Thủ đoạn lừa đảo thường dùng là gửi email hoặc tin nhắn giả mạo, mạo danh các tổ chức uy tín như ngân hàng, Chính phủ, lãnh đạo trường học… để yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, thông tin đăng nhập hoặc thực hiện giao dịch tài chính.

Để nhận biết các email, tin nhắn lừa đảo, phụ huynh, học sinh cần lưu ý địa chỉ email người gửi không chính thức hoặc có sự thay đổi nhỏ so với địa chỉ thực qua các dấu hiệu như có nhiều lỗi chính tả, yêu cầu khẩn cấp không cần thiết hoặc không hợp lý...

Thứ hai, hình thức lừa đảo qua điện thoại và mạng xã hội để thu thập thông tin cá nhân. Theo đó, học sinh có thể nhận được các cuộc gọi tự xưng là giáo viên, nhân viên trường học, trung tâm dạy thêm… để yêu cầu thông tin đăng nhập hoặc thông tin cá nhân để cập nhật hồ sơ, xác thực thông tin lớp học online.

Mạng xã hội là một kênh phổ biến mà các hành vi lừa đảo thường xuyên xảy ra. Theo đó, có hàng loạt tài khoản, trang web giả mạo nhằm mục đích lừa đảo thông tin cá nhân học sinh hoặc phát tán phần mềm độc hại.

Nhiều trường hợp, học sinh sẽ vô tình tải phần mềm độc hại từ trang web không đáng tin cậy khiến máy tính, điện thoại… bị nhiễm virus, khiến kẻ lừa đảo tấn công vào máy tính và lấy cắp thông tin cá nhân, thông tin đăng nhập.

Qua đó, các đối tượng lừa đảo sẽ tiếp cận nạn nhân, từng bước tạo lòng tin và chiếm đoạt tài sản.

Thứ ba, giả mạo các cơ hội đào tạo và học bổng. Trong quá trình tìm kiếm học liệu, có không ít kẻ lừa đảo trên mạng sẽ mạo danh là tổ chức cung cấp cơ hội đào tạo hoặc học bổng và có thể gửi thông báo giả mạo đến phụ huynh, học sinh, yêu cầu nộp học phí đặt cọc hoặc phí quản lý… các khóa học online.

Những tài khoản mạng xã hội này (thường là Facebook hoặc Zalo) sẽ sử dụng tên gọi giống các Trung tâm nổi tiếng, có logo, hình ảnh giáo viên, thậm chí video dạy thử.

Mặc dù lời mời chào này thường rất hấp dẫn và có vẻ chính đáng, đánh thẳng vào mong muốn học tập, nâng cao kiến thức của học sinh, sinh viên nhưng lại không có địa chỉ cụ thể, không giấy phép hoạt động rõ ràng hoặc yêu cầu thanh toán qua các phương thức không an toàn.

Bảo vệ an toàn cho học sinh trên môi trường mạng

Bộ Giáo dục và Đào tạo mới đây đã ban hành Quyết định 447/QĐ-BGDĐT, trong đó đề cập đến một số lưu ý dành cho phụ huynh và giáo viên có con em, học sinh sử dụng máy tính để học trực tuyến:

Với phụ huynh, cha mẹ nên xem lại lịch sử truy cập trên máy tính của trẻ sau mỗi ngày học để biết con đã vào những trang web/ứng dụng nào, từ đó có thể có những điều chỉnh kịp thời; cân nhắc cài đặt các phần mềm quản lý máy tính, kiểm soát truy cập trên mạng để ngăn trẻ tiếp cận đến những nội dung không lành mạnh.

Phụ huynh có thể tạo thêm tài khoản phụ cho con trên máy tính và giới hạn quyền truy cập. Phụ huynh cũng nên trao đổi cởi mở với con để nắm bắt được những tình huống xấu con đang gặp phải, từ đó thiết lập các quy tắc sử dụng máy tính, điện thoại với con.

Bên cạnh đó, phụ huynh nên phối hợp với giáo viên để hướng dẫn trẻ sử dụng máy tính, điện thoại có kết nối internet để tạo cơ hội tương tác an toàn với bạn bè, gia đình online ngoài giờ học. Qua đó, con trẻ sẽ nắm được cách ứng xử trên không gian mạng, phân biệt được tin giả và tin thật. Phụ huynh nên khuyến khích những hành vi giao tiếp, cư xử tốt của trẻ trên mạng, đặc biệt trong những cuộc gọi video. Ngoài ra, động viên trẻ tận dụng mạng internet để làm những việc có ích như: Tập thể dục, vận động thể chất, học làm thủ công, học nấu ăn...

(Bài viết có sự phối hợp cung cấp dữ liệu và thông tin pháp lý từ LuatVietnam.vn trong khuôn khổ chuyên mục Phòng, chống tội phạm công nghệ cao)

Có thể bạn quan tâm

Người dân cần kiểm tra kỹ thông tin trước khi nộp tiền phạt qua mã QR để tránh bị lừa.

Nhận diện chiêu thức lừa đảo nộp phạt “nguội” qua Zalo

Lợi dụng việc mã QR được sử dụng rộng rãi trong các thủ tục hành chính, nhiều đối tượng xấu đã giả mạo thông báo “phạt nguội”, yêu cầu người dân chuyển tiền qua mã QR trên Zalo. Người dân cần nhận diện rõ quy trình nộp phạt hợp pháp và nâng cao cảnh giác để tránh bị lừa.

Hội thảo “Vận hành và giám sát thị trường tài sản số”

Bảo đảm an ninh mạng là yêu cầu cấp thiết khi vận hành sàn giao dịch tài sản số

Ngày 18/12, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA) phối hợp với Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC), với sự đồng hành của OKX Global và Tether tổ chức Hội thảo chuyên sâu “Vận hành và giám sát thị trường tài sản số”, tập trung vào các vấn đề bảo đảm an ninh mạng cho sàn giao dịch tài sản số.

Camera AI phát hiện lỗi vi phạm giao thông tại nút giao Phạm Văn Bạch-Hoàng Quán Chi ngày 13/12. (Ảnh: Cục Cảnh sát giao thông)

Cẩn thận "bẫy" phạt nguội camera AI

Mới đây, cùng với việc công an thành phố Hà Nội triển khai vận hành hệ thống camera tích hợp AI để giám sát, xử phạt vi phạm giao thông, một “biến tướng” đã xuất hiện khi các đối tượng lừa đảo giả danh cán bộ công an gọi điện cho người dân, thông báo lỗi vi phạm rồi dẫn dắt nạn nhân làm theo “quy trình nộp phạt” giả mạo.

Tài khoản đối tượng lừa đảo định danh Bưu điện đề nghị gửi địa chỉ.

Cảnh báo thủ đoạn lừa đảo liên quan giấy phép lái xe

Thời gian gần đây, nhiều địa phương trên cả nước ghi nhận tình trạng tội phạm sử dụng công nghệ cao liên tục mạo danh bưu điện, đơn vị chuyển phát, thậm chí giả danh bộ phận sát hạch – cấp đổi giấy phép lái xe của lực lượng Cảnh sát giao thông để gọi điện nhằm thu thập thông tin cá nhân phục vụ cho mục đích lừa đảo.

Các thương hiệu vàng bạc cảnh báo tình trạng lừa đảo qua Facebook tích xanh giả.

Cảnh giác bẫy lừa mua bán vàng trên mạng

Thời gian qua, giá vàng luôn lên xuống thất thường, lợi dụng tâm lý muốn kiếm lời này, việc mua bán vàng trở thành mảnh đất màu mỡ để tội phạm công nghệ cao dựng lên đủ kiểu kịch bản lừa đảo, đặc biệt là qua các trang mạng xã hội, fanpage giả mạo thương hiệu vàng uy tín.

Tin đồn và câu view bằng lũ lụt: Ranh giới của đạo đức số.

[Video] Tin đồn và câu view bằng lũ lụt: Ranh giới của đạo đức số

Những ngày vừa qua, giữa thời điểm thiên tai hoành hành, mạng xã hội xuất hiện nhiều clip lũ lụt - nhưng không phải tất cả đều là thật. Có những video được dựng bằng công nghệ AI - không vì mục đích cảnh báo giúp bà con an toàn, mà chỉ để thu hút lượt xem, xin lượt like, thả tim...

Thông tin cảnh báo của chính quyền địa phương về tình trạng giả danh "cán bộ địa chính".

Khi người dân tỉnh táo, mọi dữ liệu sẽ an toàn

Từ ngày 1/9 đến 30/11/2025, Hà Nội triển khai chiến dịch “90 ngày làm sạch dữ liệu đất đai” nhằm chuẩn hóa, đồng bộ và kết nối dữ liệu đất đai với dữ liệu dân cư. Tuy nhiên, khi chiến dịch bước vào giai đoạn “nước rút”, các đối tượng đã nhanh chóng lợi dụng thời điểm này để thực hiện hành vi lừa đảo.

Công an tỉnh Phú Thọ lấy lời khai các đối tượng. Ảnh: Công an tỉnh Phú Thọ

Cảnh báo thủ đoạn chiếm đoạt tài sản dưới hình thức đầu tư tiền ảo đa cấp

Hiện nay, tình hình tội phạm sử dụng công nghệ cao để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản diễn biến ngày càng phức tạp và có xu hướng gia tăng. Không chỉ mạo danh cán bộ công an, toà án… các đối tượng  còn xây dựng các kịch bản với những thủ đoạn tinh vi để chiếm đoạt tài sản dưới hình thức đầu tư đa cấp về tiền ảo. 

Thông báo của Công an Hà Nội về Tổng rà soát dữ liệu đăng ký phương tiện không yêu cầu cung cấp thẻ ngân hàng.

Cảnh báo mạo danh làm sạch dữ liệu đăng ký xe để lừa đảo

Kế hoạch tổng rà soát, làm sạch dữ liệu đăng ký phương tiện, giấy phép lái xe và số hóa hồ sơ đăng ký xe đang được lực lượng công an triển khai khẩn trương trên phạm vi toàn quốc và được coi là nhiệm vụ quan trọng, nhằm chuẩn hóa dữ liệu, phục vụ quản lý hiện đại và bảo đảm quyền lợi của người dân.

[Video] “Bẫy” vé máy bay giá rẻ trên mạng xã hội

[Video] “Bẫy” vé máy bay giá rẻ trên mạng xã hội

Cuối năm, nhu cầu đi lại tăng cao cũng là lúc các đối tượng lừa đảo lại tiếp tục tung ra hàng loạt “bẫy” vé máy bay giá rẻ trên mạng xã hội. Chúng giả mạo đại lý chính hãng, tạo trang web giống thật đến từng chi tiết, dùng hóa đơn điện tử giả, tạo phòng vé "ma"… để dẫn dụ người mua chuyển khoản trước rồi biến mất.

Cờ bạc bịp qua livestream.

[Video] Cờ bạc bịp qua livestream

Thời gian gần đây, trên nhiều nền tảng mạng xã hội, không khó để bắt gặp các buổi livestream được giới thiệu là “giải trí”. Nhưng đằng sau những trò chơi tưởng chừng vô hại ấy lại là hoạt động cờ bạc trá hình đang âm thầm len lỏi, thu hút rất nhiều người người tham gia mỗi ngày.

Công an Phường Lào Cai, tỉnh Lào Cai tuyên truyền, giải thích cho người dân về các phương thức, thủ đoạn lừa đảo, chiếm đoạt tài sản trên mạng.

Xử lý nghiêm hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng

Mặc dù các cơ quan chức năng liên tục khuyến cáo về các hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản trên mạng nhưng vẫn có thêm nhiều nạn nhân mới bị “mắc bẫy”. Bên cạnh việc giả danh các cán bộ công an, tòa án để đe doạ; quảng cáo nợ xấu,… các đối tượng còn sử dụng chiêu trò góp vốn mua tiền ảo, tìm đá quý để chiếm đoạt tài sản.

Mạo danh người nổi tiếng - bẫy deepfake trên không gian mạng.

[Video] Mạo danh người nổi tiếng - bẫy deepfake trên không gian mạng

Thời gian qua, mạng xã hội xôn xao trước hàng loạt video quảng cáo có sự xuất hiện của ca sĩ Mỹ Tâm và Hòa Minzy - giới thiệu về cơ hội kiếm tiền từ các nền tảng thương mại điện tử như Amazon hay Shein. Nhưng sự thật, những hình ảnh và giọng nói ấy… hoàn toàn là giả mạo.

Công an tỉnh Tuyên Quang tuyên truyền pháp luật cho các em học sinh. Ảnh: Thắng Chung

Tái diễn tình trạng lừa đảo, chiếm đoạt tài sản dưới hình thức “bắt cóc online”

Hiện nay, tình trạng “bắt cóc online”, đòi tiền chuộc vẫn diễn biến phức tạp, khó lường với nhiều thủ đoạn ngày càng tinh vi. Theo báo cáo của Bộ Công an từ giữa năm 2024 đến 8/2025 đã có 50 nạn nhân được được giải cứu thành công. Tất cả đều từ 18 đến 22 tuổi, chủ yếu là học sinh, sinh viên và nữ giới chiếm đến 90%... 

Văn bản giả mạo chương trình du học của trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội

Những giấc mơ bị đánh cắp

Học bổng quốc tế, du học với rất nhiều sinh viên, không chỉ là một chương trình học, mà là cả một giấc mơ. Thế nhưng, giấc mơ ấy đôi khi bị đánh cắp, không phải bởi thiếu năng lực mà chỉ bởi một “ văn bản” giả và chỉ trong vài giờ, niềm tin xây dựng suốt những năm tháng giảng đường có thể sụp đổ bởi những kẻ lừa đảo.

 Nhiều thủ đoạn lừa đảo, chiếm đoạt tài sản qua mạng xã hội. (Ảnh minh họa)

Cảnh giác tái diễn hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản qua mạng xã hội

 Mặc dù lực lượng chức năng đã có nhiều cảnh báo về tội phạm sử dụng công nghệ cao nhằm chiếm đoạt tài sản, nhưng với những thủ đoạn tinh vi, nhiều đối tượng lợi dụng sự thiếu cảnh giác của người dân để tiếp tục thực hiện hành vi lừa đảo qua mạng xã hội để chiếm đoạt với số tiền lên đến hàng tỷ đồng.