Với gói đầu tư khổng lồ vừa được ký kết, Pháp muốn tìm kiếm lại vai trò và sức ảnh hưởng tại “lục địa đen”.
Theo AP, Hội nghị Africa Forward năm nay quy tụ hơn 30 nhà lãnh đạo châu Phi, tập trung thảo luận các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng bền vững, chuyển đổi năng lượng và mở rộng đầu tư khu vực. Tại hội nghị, ngày 12/5, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron công bố gói đầu tư trị giá 23 tỷ euro (khoảng 27 tỷ USD) dành cho châu Phi, trong đó có 14 tỷ euro đến từ các nguồn vốn công và tư của Pháp.
Phát biểu ý kiến tại họp báo sau hội nghị, ông Macron cho biết, khoản đầu tư của Pháp sẽ được triển khai thông qua các doanh nghiệp tư nhân cùng các dự án do cơ quan hỗ trợ phát triển của Pháp điều phối. Phần còn lại, khoảng 9 tỷ euro, sẽ đến từ các nhà đầu tư châu Phi. Chương trình hợp tác đầu tư mới dự kiến tạo ra hơn 250.000 việc làm trực tiếp tại cả Pháp và các quốc gia châu Phi, đồng thời thúc đẩy các lĩnh vực năng lượng, cơ sở hạ tầng, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tổng thống Macron mô tả đây là sự thay đổi trong cách tiếp cận của Pháp đối với châu Phi, nhấn mạnh mục tiêu xây dựng quan hệ đối tác bình đẳng và tăng cường tính tự chủ chiến lược giữa châu Âu và châu Phi.
Ông Macron cũng cho rằng, Mỹ và Trung Quốc đang dẫn đầu ở đa số các giải pháp công nghệ và công nghiệp, trong khi châu Âu và châu Phi cần hợp tác để xây dựng năng lực tự chủ riêng. “Ông chủ” Điện Élysée cũng bày tỏ ủng hộ cơ chế bảo lãnh rủi ro đầu tư cho châu Phi, đồng thời cho biết sẽ cùng các lãnh đạo châu lục vận động Nhóm các nền công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) thông qua cơ chế này tại hội nghị diễn ra ở Pháp vào tháng 6 tới.
Tổng thống Kenya William Ruto nhấn mạnh, vấn đề lớn nhất của châu Phi hiện nay không phải thiếu thanh khoản mà là “cấu trúc rủi ro”, khi nhiều tổ chức cho vay quốc tế đánh giá mức độ rủi ro của khu vực quá cao, khiến chi phí tín dụng tăng mạnh và làm chậm tăng trưởng kinh tế.
Ngay từ khi lên nắm quyền năm 2017, Tổng thống Macron từng cam kết “tái thiết” quan hệ giữa Pháp với các thuộc địa cũ ở châu Phi, chấm dứt tư duy “sân sau” vốn gắn với chính sách châu Phi của Paris suốt nhiều thập niên. Trong gần 10 năm qua, ông Macron đã thực hiện khoảng 20 chuyến thăm tới châu Phi, nhiều hơn bất kỳ Tổng thống Pháp nào trước đó. Tuy nhiên, tham vọng cải tổ quan hệ với “lục địa đen” liên tục bị tác động bởi các cuộc khủng hoảng chính trị, đảo chính quân sự và sự suy giảm ảnh hưởng của Pháp, đặc biệt tại khu vực Sahel.
Giới quan sát nhận định rằng, việc Tổng thống Macron lựa chọn Nairobi - trung tâm kinh tế của Đông Phi nói tiếng Anh - để tổ chức hội nghị “Africa Forward” được xem là dấu hiệu cho thấy Paris đang muốn chuyển trọng tâm sang những đối tác mới ngoài khu vực châu Phi nói tiếng Pháp truyền thống. Khoảng 30 nguyên thủ và người đứng đầu chính phủ châu Phi, cùng hơn 1.500 doanh nghiệp tham dự hội nghị lần này cho thấy quy mô hợp tác mới giữa Pháp và châu Phi, tập trung nhiều hơn vào đầu tư, đổi mới công nghệ, năng lượng, cơ sở hạ tầng và thương mại, thay vì chủ yếu xoay quanh các vấn đề an ninh và quân sự như trước đây.
Hiện nay, Pháp coi Kenya, Nigeria hay Nam Phi là “trung tâm tăng trưởng của châu Phi”, nơi Paris hy vọng mở rộng hợp tác kinh tế và giành thêm thị phần trước sự cạnh tranh ngày càng mạnh từ Trung Quốc và Mỹ. Khác với nhiều nước Tây Phi từng là thuộc địa của Pháp, các quốc gia Đông Phi nói tiếng Anh không mang nặng di sản lịch sử thuộc địa với Paris. Đây được xem là lợi thế giúp Pháp xây dựng hình ảnh mới tại khu vực.
Tuy nhiên, những nỗ lực này không đủ để ngăn quan hệ giữa Pháp với nhiều nước châu Phi rơi vào khủng hoảng sâu sắc. Giai đoạn 2020-2023, hàng loạt cuộc đảo chính tại Mali, Burkina Faso và Niger đã khiến ảnh hưởng của Pháp tại khu vực Sahel suy giảm nghiêm trọng. Quân đội Pháp buộc phải rút khỏi các quốc gia này sau nhiều năm hiện diện chống các nhóm thánh chiến. Hiện, Pháp chỉ duy trì căn cứ tại Djibouti ở vùng Sừng châu Phi. Nhiều phát biểu của ông Macron trong các chuyến công du châu Phi trước đây cũng gây tranh cãi và bị chỉ trích mang tính bảo trợ hoặc thiếu tinh tế.
Ông Achille Mbembe - người sáng lập Quỹ Đổi mới vì dân chủ tại Nam Phi - nhận định mối quan hệ giữa Pháp và châu Phi đã thay đổi sâu sắc trong thập niên qua. Theo ông, sự hiện diện không ngừng của các cường quốc khác đã làm thay đổi cán cân ảnh hưởng tại châu Phi, khiến Pháp không còn giữ vị thế đặc biệt như trước. Ông Mbembe cho rằng “trọng tâm của quan hệ giờ đây nằm ở châu Phi chứ không còn ở Paris”.
Trong khi đó, giới chuyên gia nhận định ảnh hưởng suy giảm của Pháp tại châu Phi phản ánh xu thế “bình thường hóa” quan hệ giữa hai bên, khi Paris dần trở thành một đối tác như nhiều cường quốc khác thay vì giữ vai trò đặc biệt như trong quá khứ. Vì thế, hội nghị lần này được xem là cơ hội để Pháp tìm lại vị thế ở “lục địa đen” sau khoảng thời gian dài “giậm chân tại chỗ”.
