Trong báo cáo công bố hôm 28/7, IOM nêu rõ các mạng lưới tội phạm đang gia tăng hoạt động buôn người để cưỡng ép nạn nhân tham gia các đường dây lừa đảo trực tuyến, với số vụ việc ngày càng tăng và phạm vi ảnh hưởng mở rộng. Các nạn nhân bị dụ dỗ qua mạng xã hội và bị ép buộc làm việc trong các cơ sở lừa đảo, chủ yếu ở châu Á. Những cơ sở có quy mô lớn, với số lượng nhân viên lên tới 300.000 người, được cho là đang nổi lên ở Myanmar, Campuchia và Lào.
Tổng Giám đốc IOM Amy Pope chỉ rõ, các nạn nhân thường bị dụ dỗ bằng những quảng cáo tuyển dụng giả mạo, chủ yếu trên mạng xã hội, hứa hẹn việc làm có thu nhập cao ở nước ngoài, đặc biệt với những người có kỹ năng tiếng Anh và trình độ đại học. Tuy nhiên, sau khi đến nơi, họ bị tịch tước đoạt giấy tờ tùy thân, bị giam giữ trái phép và thực hiện các hoạt động lừa đảo trực tuyến trong điều kiện bị đe dọa và bạo hành. Nhiều người phải chịu đựng kỳ thị, bị buộc phải trả các khoản nợ, hoặc chấn thương tâm lý khi bị lạm dụng tình dục hoặc bị giam giữ biệt lập.
Theo IOM, những người bị ép buộc thực hiện các vụ lừa đảo từ bên trong các cơ sở nêu trên là nạn nhân của hoạt động buôn người chứ không phải tội phạm, cần được bảo vệ chứ không phải bị truy tố. Bà Pope nhấn mạnh: “Những người bị mắc kẹt trong các cơ sở lừa đảo là nạn nhân của nạn buôn người, bị ép buộc phạm tội thông qua bạo lực, đe dọa và cưỡng bức”. IOM ước tính số nạn nhân bị buôn bán lên đến hàng chục nghìn người.
Báo cáo của IOM nêu rõ, các “trung tâm lừa đảo” thường đặt trụ sở tại châu Á, nhưng các đường dây buôn người lôi kéo nạn nhân trên toàn cầu, thông qua mạng xã hội. Ước tính, công dân của hơn 80 quốc gia đã trở thành nạn nhân buôn người. Giai đoạn 2022-2025, IOM đã hỗ trợ hơn 3.500 nạn nhân bị ép buộc phạm tội ở Đông Nam Á, đến từ gần 40 quốc gia, như Indonesia, Ấn Độ, Sri Lanka, Ethiopia, Kenya và Bangladesh.
Theo dữ liệu Văn phòng Liên hợp quốc về chống ma túy và tội phạm (UNODC) công bố tuần trước, thiệt hại từ các vụ lừa đảo trực tuyến trên khắp Đông Á, Đông Nam Á, Australia và New Zealand vào năm 2025 ước tính từ 88,3 tỷ USD đến 114,1 tỷ USD. Con số này gấp 3 lần so mức năm 2023 và lớn hơn rất nhiều so nguồn lực dành cho việc chống buôn bán ma túy. Phần lớn thiệt hại do các chiêu trò lừa đảo đầu tư tiền điện tử, chứng khoán. Trung Quốc, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) thiệt hại nhiều nhất trong khu vực, với số tiền bị lừa lên tới hàng tỷ USD.
Theo UNODC, các băng nhóm tội phạm có tổ chức đang chuyển từ mô hình hoạt động rời rạc sang mạng lưới xuyên quốc gia có mức độ tích hợp và ứng dụng công nghệ cao hơn, cũng như mở rộng sang nhiều lĩnh vực, như mua bán người, rửa tiền, ngân hàng ngầm, đầu tư bất động sản bất hợp pháp… Xu hướng này khiến công tác thực thi pháp luật gặp nhiều thách thức, đồng thời đe dọa quản trị quốc gia cũng như ổn định kinh tế-xã hội trong khu vực.
IOM kêu gọi đầu tư nhiều hơn vào việc bảo vệ nạn nhân, hồi hương an toàn và tái hòa nhập cộng đồng, cũng như nâng cao nhận thức cộng đồng rộng rãi hơn về các thủ đoạn của bọn buôn người. IOM cũng kêu gọi các quốc gia tăng cường hợp tác quốc tế nhằm triệt phá các đường dây buôn người xuyên biên giới, siết chặt kiểm soát các hoạt động tuyển dụng trực tuyến và nâng cao nhận thức của người dân về thủ đoạn lừa đảo tuyển dụng việc làm ở nước ngoài.
Trước sức ép từ cộng đồng quốc tế, nhiều nước tăng cường phối hợp trấn áp các mạng lưới lừa đảo xuyên biên giới. Chính phủ Campuchia cho biết, trong chiến dịch kéo dài một năm qua, các cơ quan chức năng nước này đã triệt phá 737 trung tâm lừa đảo trực tuyến trên cả nước. Đến ngày 30/6, hơn 21.100 người nước ngoài thuộc 38 quốc tịch đã bị trục xuất khỏi Campuchia. Công an Lào cũng kêu gọi các cơ quan, tổ chức, đặc khu kinh tế, nhà điều hành sòng bạc, doanh nghiệp, chủ sở hữu tài sản và người dân nâng cao cảnh giác với các hoạt động tội phạm mạng. Trong khi đó, Trung Quốc lên kế hoạch thành lập liên minh quốc tế chống lừa đảo viễn thông và trực tuyến, dự kiến công bố tại Diễn đàn Hợp tác an ninh công cộng toàn cầu năm 2026 vào tháng 9 tới.
