Những ngày qua, Tổng thống Zelensky tiến hành cuộc cải tổ lớn với chính phủ, trong đó đáng chú ý có việc cách chức Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov. Thoạt nhìn, việc cách chức ông Fedorov liên quan rạn nứt và mâu thuẫn ngày càng sâu sắc giữa người đứng đầu Bộ Quốc phòng với Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Syrsky.
Mâu thuẫn giữa hai nhân vật quan trọng nhất trong quân đội xuất phát từ cách tiếp cận cũng như cách thức tiến hành xung đột quân sự với Nga. Theo nhiều phân tích, tâm điểm của cuộc tranh luận là sự khác biệt giữa hai cách tiếp cận, khi tướng Syrsky ưu tiên mô hình tác chiến truyền thống với hệ thống chỉ huy tập trung, phòng thủ vững chắc và huy động lực lượng quy mô lớn, thì ông Fedorov lại đặt trọng tâm vào công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), máy bay không người lái (UAV) và các cuộc tấn công tầm xa nhằm bù đắp sự thiếu hụt về nhân lực.
Đây không đơn thuần là mâu thuẫn giữa các cá nhân mà phản ánh cuộc cạnh tranh giữa hai quan điểm quân sự khác nhau ở Ukraine. Một mô hình nhấn mạnh tính kỷ luật, khả năng duy trì phòng tuyến và sức bền của lực lượng vũ trang. Mô hình còn lại hướng tới xây dựng quân đội số, tận dụng ưu thế công nghệ để tạo ra lợi thế bất đối xứng trước một đối thủ có tiềm lực quân sự vượt trội.
Trong những năm gần đây, Ukraine đã nổi lên như một trong những quốc gia ứng dụng UAV và công nghệ số mạnh mẽ nhất trong chiến tranh hiện đại. Việc mở rộng sản xuất UAV, tăng cường sử dụng AI trong trinh sát và điều phối tác chiến, số hóa công tác hậu cần cũng như cải cách quy trình mua sắm quốc phòng được nhiều chuyên gia đánh giá là những bước đi quan trọng giúp Ukraine nâng cao hiệu quả chiến đấu.
Những cuộc tập kích bằng UAV vào các mục tiêu quân sự, cơ sở hạ tầng và hệ thống hậu cần của Nga đã cho thấy vai trò ngày càng lớn của công nghệ trong chiến tranh hiện đại. Điều đó cũng góp phần làm nổi bật quan điểm cho rằng, công nghệ có thể trở thành yếu tố giúp Ukraine phần nào bù đắp những hạn chế về nguồn nhân lực và trang bị.
Tuy nhiên, những cải cách sâu rộng trong lĩnh vực quốc phòng luôn đi kèm với các tác động về lợi ích. Ngành công nghiệp quốc phòng, đặc biệt là lĩnh vực sản xuất UAV và các hợp đồng mua sắm quân sự, đang thu hút nguồn ngân sách rất lớn. Vì vậy, bất kỳ sự thay đổi nào trong cơ chế quản lý cũng có thể tác động trực tiếp tới nhiều nhóm lợi ích khác nhau.
Chính vì thế, một số nhà quan sát cho rằng, các tranh cãi chung quanh những quyết định nhân sự không chỉ phản ánh khác biệt về chiến lược quân sự mà còn liên quan việc phân bổ nguồn lực, quyền kiểm soát ngân sách quốc phòng và ảnh hưởng chính trị trong bộ máy nhà nước.
Tuy nhiên, nhìn sâu xa hơn, giới quan sát cho rằng, việc cách chức Bộ trưởng Quốc phòng Fedorov không chỉ là sự lựa chọn đứng về phía Tổng tư lệnh Syrsky của Tổng thống Ukraine Zelensky, mà nó còn cho thấy những mâu thuẫn khác lớn hơn và đã âm ỉ lâu nay trên chính trường Ukraine.
Các nhà bình luận Ukraine cho rằng, một phần đáng kể dòng vốn chảy vào ngành sản xuất UAV và các hợp đồng mua sắm quân sự đã tập trung quá mức vào tay vị bộ trưởng cùng nhóm lợi ích liên quan, làm dấy lên các cáo buộc tham nhũng và thiếu minh bạch. Theo góc nhìn này, chiến dịch công khai ủng hộ ông Fedorov là động thái phản kháng từ các nhóm lợi ích đứng sau khi đối mặt với nguy cơ mất quyền tiếp cận các hợp đồng lớn.
Bên cạnh mâu thuẫn về chiến lược, vụ việc còn bị chi phối mạnh mẽ bởi vị thế, uy tín trên chính trường. Tổng thống Zelensky vốn luôn dè chừng những cá nhân có xu hướng hoạt động quá độc lập và có uy tín lớn. Kịch bản này từng xảy ra với cựu Tổng tư lệnh lực lượng vũ trang Ukraine Valery Zaluzhny và nay là Bộ trưởng Fedorov. Tướng Zaluzhny bị cách chức Tổng tư lệnh sau cuộc phản công bế tắc năm 2023, nhưng nguyên nhân sâu xa được cho là do sự nổi tiếng quá mức của ông, biến ông thành đối thủ chính trị tiềm năng lớn nhất. Giờ đây đến lượt ông Fedorov, với hình ảnh một chính khách trẻ tuổi, gắn với làn sóng công nghệ và những thành công thực tế, dần tích lũy vốn chính trị quá nhanh đang trở thành đối thủ tiềm tàng với vị thế của ông Zelensky.
Thế nên, việc thay thế Tổng tư lệnh Syrsky chưa hoàn toàn tháo được “ngòi nổ” của cuộc chiến không tiếng súng trên chính trường Ukraine, bởi Tổng thống Zelensky cho tới nay dường như không có ý định phục chức cho ông Fedorov, trong khi cựu Bộ trưởng Quốc phòng chỉ chấp nhận trở lại cương vị cũ.
Theo giới quan sát, căng thẳng chính trị tại Ukraine vì thế được cho còn tiếp diễn tới chừng nào Tổng thống Zelensky và cựu Bộ trưởng Fedorov chưa tìm được tiếng nói chung để khép lại bất đồng. Trong bối cảnh cuộc xung đột với Nga đang tiếp diễn khốc liệt, Ukraine lại đang phải đối mặt với thách thức kép từ cuộc chiến tại chiến trường và cuộc chiến quyền lực trên chính trường.
