Theo báo cáo Tình hình và triển vọng kinh tế thế giới giữa năm 2026 do LHQ công bố ngày 19/5, mức tăng trưởng GDP toàn cầu được điều chỉnh giảm từ 2,7% (dự báo hồi tháng 1) xuống còn 2,5%. Đáng lo ngại hơn, trong một kịch bản bất lợi, con số này có thể rơi xuống chỉ còn 2,1% - một trong những mức tăng trưởng thấp nhất tính tới nay trong thế kỷ này, ngoại trừ giai đoạn đại dịch Covid-19 và cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.
Ông Shantanu Mukherjee, Giám đốc phân tích kinh tế thuộc Vụ Kinh tế và Xã hội của LHQ cho biết, tại họp báo rằng thế giới "chưa đến mức" rơi vào suy thoái, song cuộc sống của hàng tỷ người sẽ trở nên khó khăn hơn và một số quốc gia có thể chứng kiến nền kinh tế tăng trưởng âm.
“Ngòi nổ” trực tiếp cho đợt điều chỉnh dự báo lần này chính là việc phong tỏa Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển dầu mỏ, khí đốt tự nhiên, phân bón và các sản phẩm dầu mỏ khác. Lạm phát toàn cầu theo đó được dự báo tăng lên 3,9% trong năm nay, cao hơn 0,8 điểm phần trăm so dự báo hồi đầu năm. Ông Mukherjee nhấn mạnh: “Giá năng lượng tăng là một nhân tố tác động mạnh, cùng với đó là giá các sản phẩm lọc dầu - vốn đóng vai trò thiết yếu trong sản xuất công nghiệp và vận tải thương mại”.
Khu vực Tây Á - gồm 21 quốc gia Arab, trong đó có các nước vùng Vịnh - chịu thiệt hại nặng nề nhất khi tăng trưởng kinh tế được dự báo giảm mạnh từ 3,6% năm 2025 xuống chỉ còn 1,4% năm 2026, do cú sốc năng lượng kết hợp với thiệt hại cơ sở hạ tầng và sự gián đoạn nghiêm trọng trong sản xuất dầu mỏ, thương mại và du lịch.
Tại châu Âu, khu vực được đánh giá là "dễ bị tổn thương hơn" do phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu, tăng trưởng của Liên minh châu Âu (EU) dự kiến giảm từ 1,5% năm 2025 xuống còn 1,1% năm 2026. Vương quốc Anh còn chịu áp lực lớn hơn khi tăng trưởng được dự báo giảm từ 1,4% xuống chỉ còn 0,7%. Ngược lại, nền kinh tế Mỹ được đánh giá là "tương đối vững vàng" với mức tăng trưởng dự báo khoảng 2% trong năm nay, tương đương năm 2025. Tại châu Phi, tăng trưởng trung bình chỉ giảm nhẹ từ 4,2% xuống 3,9%, trong khi khu vực Mỹ latin và Caribe được dự báo giảm từ 2,5% xuống 2,3%.
Trong bức tranh ảm đạm chung, châu Á vẫn giữ được đà tăng trưởng khá. Kinh tế Trung Quốc, nhờ cơ cấu năng lượng đa dạng, kho dự trữ chiến lược lớn và các biện pháp can thiệp kịp thời của chính phủ, chỉ dự kiến giảm tăng trưởng từ 5% xuống 4,6%. Trong khi đó, Ấn Độ tiếp tục là một trong những nền kinh tế lớn tăng trưởng nhanh nhất thế giới với mức 6,4%, dù thấp hơn mức 7,5% của năm 2025. Đối với các nước phát triển, lạm phát được dự báo tăng từ 2,6% năm 2025 lên 2,9% năm 2026. Còn tại các nước đang phát triển, lạm phát có thể tăng mạnh hơn từ 4,2% lên 5,2%, khi chi phí năng lượng, vận tải và hàng hóa nhập khẩu leo thang, bào mòn thu nhập thực tế của người dân.
Theo giới chuyên gia, kịch bản cơ bản không phải là sự sụp đổ hệ thống, mà là một cú sốc nguồn cung, với mức độ tác động phụ thuộc lớn vào thời gian và cường độ gián đoạn, cũng như khả năng lan tỏa sang các lĩnh vực khác của nền kinh tế. Dù một số tác động có thể chỉ mang tính tạm thời, cú sốc nguồn cung này vẫn có thể ảnh hưởng đáng kể đến triển vọng kinh tế trong ngắn và trung hạn.
Bloomberg nhận định rằng, vấn đề chính không chỉ là giá nhiên liệu sẽ tăng bao nhiêu mà là liệu các mức tăng đó có lan sang các chỉ số giá tiêu dùng và giá sản xuất cơ bản hay không, từ đó gây lạm phát rộng hơn. Khi giá dầu và khí đốt tăng, chi phí xăng, dầu diesel, điện và khí đốt sinh hoạt cũng tăng theo, trực tiếp đẩy chỉ số giá tiêu dùng lên cao. Đây đều là các yếu tố đầu vào thiết yếu đối với công nghiệp, nhà hàng, khách sạn và bán lẻ.
Giai đoạn tăng trưởng tiếp theo sẽ phụ thuộc vào thời gian kéo dài của khủng hoảng. Nếu tình trạng này kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng, giá cả sẽ buộc phải điều chỉnh tăng, qua đó tác động tới kỳ vọng lạm phát. Khi người dân và doanh nghiệp cho rằng giá cả không chỉ tăng mà còn duy trì ở mức cao, hành vi kinh tế sẽ thay đổi, có thể kích hoạt vòng xoáy lạm phát tiền lương - giá cả.
Rủi ro lớn nhất hiện nay nằm ở khả năng cú sốc giá chuyển thành cú sốc nguồn cung thực sự. Nếu Eo biển Hormuz bị phong tỏa trong thời gian dài hoặc hạ tầng xuất khẩu năng lượng trong khu vực bị phá hủy, thế giới có thể đối mặt với cú sốc nguồn cung định lượng nghiêm trọng, tác động sâu hơn tới lạm phát và tăng trưởng kinh tế. Giới quan sát cho rằng, nền kinh tế toàn cầu hiện nay như chiếc nồi áp suất chưa được xả van, có thể "phát nổ" bất cứ lúc nào nếu xung đột Trung Đông leo thang.
