Kỳ họp đầu tiên Quốc hội chuyển tiếp của Syria khai mạc ngày 12/7, tại Thủ đô Damascus, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tiến trình tái thiết thể chế quốc gia. Kỳ họp được khởi động sau khi Tổng thống lâm thời Al-Sharaa ngày 1/7 vừa qua ký sắc lệnh bổ nhiệm 70 nghị sĩ, hoàn tất việc thành lập cơ quan lập pháp gồm 210 ghế có nhiệm kỳ 30 tháng với nhiệm vụ xây dựng Hiến pháp mới, xem xét các sắc lệnh đã ban hành và thông qua các luật mới. Trước đó, cuộc bầu cử tháng 10/2025 đã lựa chọn 140 đại biểu, chiếm hai phần ba số ghế Quốc hội chuyển tiếp.
Tại kỳ họp, các nghị sĩ chính thức tuyên thệ, nhận trọng trách được chuyển giao quyền lực từ Ủy ban bầu cử tối cao sang cho cơ quan lập pháp độc lập. Các đại biểu đã bầu ông Abdulhamid Al-Awak giữ chức Chủ tịch Quốc hội mới của Syria. Ông Abdul Hamid al-Awak là luật sư, chuyên gia về hiến pháp và từng có hơn một thập kỷ làm thẩm phán tại Bộ Tư pháp Syria. Trước khi được bầu làm Chủ tịch Quốc hội, ông lãnh đạo, kiêm người phát ngôn của Ủy ban soạn thảo Tuyên bố Hiến pháp tạm thời cho giai đoạn chuyển tiếp của Syria. Việc một học giả pháp lý và cựu thẩm phán được lựa chọn làm Chủ tịch Quốc hội là tín hiệu mạnh mẽ cho thấy nỗ lực xây dựng Nhà nước pháp quyền, hướng tới soạn thảo Hiến pháp mới và chuẩn bị cho cuộc tổng tuyển cử dân chủ trong tương lai.
Phát biểu ý kiến tại phiên khai mạc kỳ họp, Tổng thống lâm thời Syria Ahmed al-Sharaa kêu gọi các nghị sĩ xây dựng cơ quan lập pháp trở thành hình mẫu về trách nhiệm, năng lực và quản trị thể chế quốc gia, đồng thời thúc đẩy đối thoại, thượng tôn pháp luật, xây dựng nhà nước Syria hiện đại cho giai đoạn phát triển mới sau nhiều năm đất nước chìm trong bất ổn vì nội chiến. Nhấn mạnh về đồng thuận quốc gia, cải cách thể chế và tái thiết kinh tế, ông Al-Sharaa nêu rõ, sự chấp nhận lẫn nhau là nền tảng để vượt qua chia rẽ, giải quyết bất đồng và đưa đất nước bước sang một giai đoạn phát triển mới sau nhiều năm xung đột. Ông kêu gọi các nghị sĩ và người dân gác lại quá khứ xung đột để cùng nhau mở ra một trang sử mới.
Nhiệm vụ trọng tâm và lớn nhất của Quốc hội chuyển tiếp trong nhiệm kỳ 30 tháng tới là thành lập một ủy ban đặc trách để soạn thảo Hiến pháp mới, nền tảng quan trọng để chuẩn bị cho các cuộc tổng tuyển cử dân chủ trong tương lai. Việc thành lập cơ quan lập pháp đa dạng thành phần, gồm cả phụ nữ và đại diện nhiều cộng đồng sắc tộc, tôn giáo như người Kurd, Alawite, Druze, Ki-tô giáo, Hồi giáo dòng Sunni và Ismaili, được kỳ vọng là bước đi đầu tiên, nền tảng vững chắc cho tiến trình chuyển tiếp chính trị tại Syria.
Tuy nhiên, tiến trình thực thi nhiệm vụ lập pháp đối mặt nhiều thách thức. Hiện còn 3 ghế Quốc hội dành riêng cho tỉnh Sweida ở miền nam có cộng đồng Druze chiếm đa số vẫn bị bỏ trống, do khu vực này chưa ổn định hoàn toàn về an ninh sau các cuộc xung đột sắc tộc, lại không tham gia bầu cử và không công nhận chính quyền mới ở Damascus. Một số chính trị gia người Kurd cho rằng, số lượng đại diện của cộng đồng này trong Quốc hội chưa tương xứng với tỷ lệ dân số. Các cuộc khảo sát dư luận cũng cho thấy, chỉ 14% số người dân Syria được hỏi cho rằng Quốc hội mới phản ánh đầy đủ tiếng nói của người dân và chỉ 10% tin cơ quan này có ảnh hưởng thật sự đến các quyết sách quốc gia.
Với chính quyền mới, thách thức cũng không nhỏ. Đặt ưu tiên hàng đầu vào vấn đề kinh tế và xã hội, Tổng thống lâm thời Al-Sharaa xác định rõ hai nhiệm vụ cốt lõi mà chính quyền chuyển tiếp phải tập trung giải quyết ngay lập tức: Khôi phục và cải thiện nền kinh tế kiệt quệ sau hơn một thập kỷ nội chiến; tăng cường hệ thống dịch vụ công để ổn định đời sống của người dân.
Sau nội chiến và sự sụp đổ của chế độ cũ, Syria như một “công trường đổ nát”, cả về hạ tầng vật chất lẫn cấu trúc xã hội. Ước tính 90% số người dân sống dưới chuẩn nghèo; khoảng 15,6 triệu người (chiếm hai phần ba dân số) phụ thuộc vào viện trợ nhân đạo. Cơ sở hạ tầng bị tàn phá nặng nề và chi phí tái thiết cần hơn 200 tỷ USD, ngoài tầm với của ngân sách quốc gia. Với hơn 1,6 triệu người tị nạn Syria từ các nước láng giềng và gần 2 triệu người bị di dời trong nước ồ ạt trở về quê hương, cuộc “khủng hoảng tị nạn ngược” tạo áp lực xã hội khổng lồ, về nhà ở, việc làm và dịch vụ cơ bản.
Trong khi đó, tình hình an ninh còn mong manh và nguy cơ xung đột sắc tộc chưa được loại bỏ. Xung đột trên diện rộng chấm dứt, nhưng căng thẳng ngầm giữa các cộng đồng vẫn âm ỉ, với tình trạng nghi kỵ và bạo lực trả thù. Tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) suy yếu nhưng vẫn thực hiện các vụ tấn công nhỏ lẻ. Một lượng lớn vật liệu nổ chưa nổ sau xung đột vẫn là mối đe dọa thường trực cho sự an toàn của người dân.
Để giữ tiến trình chuyển tiếp không chệch hướng, hành động khẩn cấp mà Syria phải triển khai là nhanh chóng phục hồi dịch vụ công cơ bản, nhất là khôi phục lưới điện, cấp nước sạch và mở lại các bệnh viện, trường học tại các vùng đổ nát, tạo sinh kế thông qua các chương trình tái thiết dựa vào cộng đồng để tạo việc làm ngay lập tức cho hàng triệu thanh niên và người tị nạn trở về. Cùng với đó là nhiệm vụ hàn gắn chia rẽ xã hội, thúc đẩy hòa hợp dân tộc, cũng như nỗ lực khai thông nguồn viện trợ và gỡ bỏ cấm vận, mở cánh cửa để nguồn lực quốc tế hỗ trợ công cuộc tái thiết.
