Theo Reuters, ngày 1/8 vừa qua, hàng chục nghìn người di cư, phần lớn là thanh niên Morocco đã sử dụng phao để bơi qua biển, leo qua đê chắn sóng và phá hàng rào biên giới nhằm tìm cách vào Ceuta. Do vùng lãnh thổ thuộc Tây Ban Nha này không cách quá xa bờ biển Morocco nên ước tính khoảng 49.000 người di cư đã tràn vào Ceuta. Trong cảnh hỗn loạn, ít nhất 18 người đã thiệt mạng.
Nguyên nhân khiến hàng nghìn người di cư đồng loạt vượt biên vào Ceuta vẫn chưa được xác định, song giới chức địa phương cho rằng, làn sóng di cư gia tăng có liên quan phán quyết của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha hồi đầu tháng 7. Theo phán quyết, những người di cư đến Ceuta sẽ không bị trục xuất ngay như trước đây mà chính quyền phải thực hiện đầy đủ các thủ tục pháp lý, trong đó có việc xem xét hồ sơ và quyền xin tị nạn. Trong khi đó, các nhà hoạt động nhận định động lực chính của làn sóng di cư vẫn xuất phát từ khó khăn kinh tế và tình trạng thất nghiệp kéo dài tại Morocco.
Nhằm tránh lặp lại cuộc khủng hoảng năm 2021 khi có tới 10.000 người tràn vào Ceuta chỉ trong một ngày, chính quyền Tây Ban Nha đã triển khai lực lượng quân đội, cảnh sát và Vệ binh Dân sự tại các khu vực trọng yếu ở vùng lãnh thổ Bắc Phi này. Xe quân sự và các toán tuần tra xuất hiện tại các quảng trường trung tâm thành phố, gần các trạm xăng và chung quanh khu vực cảng chính. Các đơn vị tăng cường cũng đang tuần tra trên các tuyến phố chính và những tuyến giao thông của Ceuta. Binh sĩ và cảnh sát tiến hành kiểm tra đột xuất, tiếp cận những cá nhân có biểu hiện nghi vấn, xác minh danh tính và yêu cầu xuất trình giấy tờ. Lực lượng an ninh đang tuần tra các khu vực công cộng và bảo vệ các cơ sở hạ tầng nơi có thể tập trung đông người.
Đến ngày 2/8, Bộ trưởng Nội vụ Tây Ban Nha Fernando Grande-Marlaska cho biết, gần như toàn bộ số người di cư từ Morocco vượt biên vào Ceuta đã quay về nước và tình hình tại đây gần như trở lại bình thường. Theo đó, hơn 48.000 người đã quay trở về nước, trong bối cảnh một số quốc gia EU tăng cường kiểm soát biên giới để ứng phó dòng người di cư bất ngờ gia tăng trở lại.
Cuộc khủng hoảng ở Ceuta không chỉ tạo áp lực lớn đối với Tây Ban Nha mà còn làm bộc lộ những bất đồng sâu sắc trong EU về chính sách nhập cư. Hiện hàng loạt phản ứng cứng rắn từ nhiều quốc gia thành viên đã xuất hiện sau sự kiện này. Theo AP, Chính phủ Italy cuối tuần qua đã quyết định tạm đình chỉ việc áp dụng Hiệp ước Schengen về tự do đi lại đối với Tây Ban Nha trong thời hạn một tháng, đồng thời đóng các tuyến hàng hải và hàng không giữa hai nước do lo ngại nguy cơ mất an ninh từ cuộc khủng hoảng di cư tại Ceuta. Thủ tướng Giorgia Meloni khẳng định, đây là biện pháp cần thiết nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, đồng thời cam kết hạn chế tối đa tác động tới mùa du lịch hè.
Phần Lan, Hà Lan, Đan Mạch, CH Czech và Thụy Điển đều bày tỏ ủng hộ lập trường cứng rắn của Italy. Đức cũng kêu gọi Morocco nhanh chóng tiếp nhận trở lại người di cư, trong khi Thủ tướng Friedrich Merz nhấn mạnh việc bảo vệ biên giới ngoài của EU là ưu tiên hàng đầu trong cuộc chiến chống nhập cư trái phép. Với quan điểm thận trọng hơn, Ủy ban châu Âu (EC) và Chủ tịch Hội đồng châu Âu (EUC) António Costa có khẳng định các quy định đặc biệt của Hiệp ước Schengen đối với hai vùng lãnh thổ hải ngoại là Ceuta và Melilla vẫn có hiệu lực, đồng thời bày tỏ ủng hộ với Tây Ban Nha trong nỗ lực kiểm soát dòng người di cư.
Động thái của các thành viên EU lập tức vấp phải phản ứng từ Tây Ban Nha. Madrid đã triệu Đại sứ Italy để phản đối, đồng thời khẳng định, làn sóng người di cư không bắt nguồn từ chính sách nhập cư của nước này, mà xuất phát từ việc các đường dây buôn người lợi dụng một phán quyết trước đó của Tòa án Tối cao liên quan quy trình xử lý người vượt biên bằng đường biển để kích động. Thủ tướng Pedro Sánchez cũng thông báo kế hoạch xây dựng rào chắn kiên cố hơn trên biển nhằm tăng cường kiểm soát khu vực Ceuta.
Tại Tây Ban Nha, hàng trăm người đã tuần hành trước Đại sứ quán Morocco ở Thủ đô Madrid nhằm phản đối điều họ gọi là “làn sóng xâm nhập” của người di cư. Một số cuộc biểu tình xuất hiện các biểu tượng cực hữu, trong khi người biểu tình chỉ trích chính phủ của Thủ tướng Pedro Sánchez và kêu gọi siết chặt chính sách nhập cư.
Cuộc khủng hoảng tại Ceuta đã trở thành phép thử đối với sự đoàn kết của EU. Nếu không vượt qua được, các thành viên của khối sẽ tiếp tục lâm vào tình trạng “giậm chân tại chỗ” trong việc hoạch định một chính sách chung hiệu quả nhằm ngăn chặn làn sóng di cư, tị nạn bất hợp pháp kéo dài suốt nhiều năm qua.
