Khơi dậy sức mạnh văn hóa

Tiếp sức tư nhân phát huy giá trị cổ vật

Luật Di sản văn hóa năm 2024 đã mở rộng, khuyến khích, xã hội hóa công việc bảo tồn, bảo tàng để phát huy tiềm năng huy động nguồn lực của xã hội vào sự nghiệp giữ gìn và phát huy các giá trị di sản văn hóa.
Chiêm ngưỡng bảo vật quốc gia trong bộ sưu tập Nguyễn Văn Kính. Ảnh: HƯƠNG SEN
Chiêm ngưỡng bảo vật quốc gia trong bộ sưu tập Nguyễn Văn Kính. Ảnh: HƯƠNG SEN

Từ một triển lãm gây ngạc nhiên

Từ ngày 18/1 đến 18/2, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam trưng bày nhiều hiện vật quý thuộc bộ sưu tập của nhà sưu tập Nguyễn Văn Kính. Lần đầu tiên, công chúng được chiêm ngưỡng chiếc trống đồng Đông Sơn tuyệt đẹp, niên đại thế kỷ III - II trước Công nguyên (TCN) vừa được công nhận là bảo vật quốc gia trong đợt thứ 13, năm 2024.

Trước đó, ông Kính đã dành nhiều thời gian, công sức và kinh phí để sưu tập các hiện vật văn hóa Đông Sơn. Bộ sưu tập của ông đã có hơn 200 hiện vật trong đó có đến 4 bảo vật quốc gia là các trống đồng, thạp đồng Đông Sơn, được công nhận qua các đợt từ năm 2020 đến nay. Từ trước, công chúng thường được chiêm ngưỡng trống đồng, thạp đồng Đông Sơn trong Bảo tàng Lịch sử quốc gia. Cuộc trưng bày các bảo vật quốc gia thuộc bộ sưu tầm tư nhân của KS Nguyễn Văn Kính đã gây ngạc nhiên.

Trong những năm gần đây, số lượng hiện vật trong các bộ sưu tập tư nhân được công nhận là bảo vật quốc gia đã tăng đáng kể. Các nhà sưu tập Nguyễn Văn Kính, Lương Hoàng Long, Nguyễn Thế Hồng, Trần Đinh Thăng, Phạm Gia Chi Bảo… lưu giữ nhiều bảo vật quốc gia trong bộ sưu tập của mình. Bộ sưu tập An Biên của ông Trần Đình Thăng (thành phố Hải Phòng) có đến 18 hiện vật là bảo vật quốc gia, đã được trưng bày nhiều lần ở các bảo tàng. Những bảo tàng ngoài công lập và các bộ sưu tập tư nhân đang lưu giữ một lượng hiện vật khá phong phú, có sức hấp dẫn độc đáo. Đây là những mảnh ghép bổ sung cho hệ thống bảo tàng công lập, tạo thêm cơ sở cho công chúng được tiếp cận, thưởng lãm những di sản, di vật văn hóa quý giá của dân tộc, góp thêm nhiều điểm đến văn hóa thu hút khách thăm.

Để các hiện vật kể thêm nhiều câu chuyện

Công chúng quan tâm, muốn/cần được biết những giá trị của các hiện vật. Đó cũng là lẽ thường tình. Nhưng những câu chuyện về các nẻo “đường đi” của các hiện vật đó trước khi hiện diện trước công chúng thậm chí còn thú vị hơn. Chỉ nêu thí dụ ngay gần: Ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng (TP Từ Sơn, Bắc Ninh) được công nhận là bảo vật quốc gia trong đợt 13, năm 2024. Nhưng từ năm 2023, câu chuyện chiếc ấn lưu lạc hơn 70 năm, trải qua quá trình hơn một năm đấu tranh rồi đấu giá thành công tại Pháp, được ông Nguyễn Thế Hồng, giám đốc bảo tàng, đưa về Việt Nam, là sự kiện văn hóa gây xôn xao mà nhiều người muốn biết.

Nhưng câu chuyện về các hiện vật không chỉ dừng ở các bảo vật quốc gia mà còn rộng hơn rất nhiều. Các hiện vật dù chỉ thông thường nhưng cũng ẩn chứa những giá trị tinh thần quý giá. Mỗi hiện vật kể những câu chuyện độc đáo, thú vị của riêng nó. Anh Mẫn Phong Sơn, sinh ra ở Bắc Ninh, nhưng sau hơn 20 năm sưu tập hiện vật văn hóa Tây Nguyên bằng niềm đam mê đã đầu tư xây dựng Bảo tàng Ama H’Mai tại Buôn Mê Thuột. Bảo tàng trưng bày và kể với du khách từng câu chuyện của mỗi cái chiêng, mỗi cái ná, cái giáo, cái khiên, mỗi tấm thổ cẩm, ché rượu cần… Anh Sơn kể: “Mỗi hiện vật dù lớn hay nhỏ, đơn giản hay kỳ công đều chứa cả ký ức kỷ niệm, cả cách thức chế tạo, cả tính thiêng và công dụng hằng ngày… Đó là những câu chuyện văn hóa - dân tộc học bản địa, thuần phác, cảm động và thú vị. Tôi muốn khách đến với bảo tàng của tôi được nghe những câu chuyện đó, biết những nét độc đáo trong phong tục của đồng bào và phần nào có thể tham gia giao lưu với đồng bào…”.

Câu chuyện của anh Mẫn Phong Sơn cũng là chuyện về xu hướng phát triển mô hình bảo tàng sinh thái - do cộng đồng và của cộng đồng, bảo vệ được di sản tại nơi nó sinh ra cùng với văn hóa tinh thần của cộng đồng trong mối liên quan với buôn, rẫy, với cây trồng, vật nuôi, với rừng núi và sông suối. Ở đó lưu truyền các tri thức bản địa, những tập quán và truyền thống văn hóa bên cạnh phong cảnh, cấu tạo địa chất, hệ động thực vật, các công trình kiến trúc… Tất cả đều được xem như những “sưu tập hiện vật” của bảo tàng.

Mỗi hiện vật đều quý giá và cần nâng niu trân trọng. Đằng sau hiện vật, mỗi câu chuyện đều lấp lánh giá trị. Trong xu hướng huy động nhiều nguồn lực để phát huy, phát triển văn hóa, chúng ta mở rộng, khuyến khích xã hội hóa công việc bảo tồn, bảo tàng để công chúng có thể biết nhiều hơn về các hiện vật quý và cả những câu chuyện thú vị về hiện vật.

Cho đến nay, toàn quốc đã có 200 bảo tàng - gồm 127 bảo tàng công lập và 73 bảo tàng ngoài công lập. Qua 13 đợt xét công nhận từ năm 2012 đến nay đã có 294 hiện vật, nhóm hiện vật được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia. Trong đó có 161 hiện vật, nhóm hiện vật được bảo quản, trưng bày và phát huy giá trị tại các bảo tàng. Gần một nửa số bảo vật quốc gia đang ở các di tích và trong những bộ sưu tập tư nhân.

Có thể bạn quan tâm

Thế hệ trẻ tham gia sản xuất phim hoạt hình.

Cơ hội nào để hoạt hình Việt Nam vươn tầm quốc tế?

Trong bức tranh sôi động của công nghiệp sáng tạo toàn cầu, lĩnh vực hoạt hình đang ngày càng khẳng định vị thế về giá trị kinh tế, văn hóa và sức ảnh hưởng sâu rộng. Với hoạt hình Việt Nam, những chuyển động tích cực trong thời gian gần đây mang lại tín hiệu khả quan và cơ hội phát triển. Tuy nhiên, để thúc đẩy tiềm năng trở thành lợi thế văn hóa, năng lực cạnh tranh và từng bước xây dựng ngành công nghiệp hoạt hình đúng nghĩa, cần nhận diện, tháo gỡ nhiều điểm nghẽn.

Cảnh phim “Trạng Quỳnh thời nhí nhố”.

Chuyên nghiệp hơn mới có thể bứt phá

Bên cạnh câu chuyện phát triển ý tưởng và xây dựng những dự án nguyên bản, một điểm nghẽn khác của hoạt hình Việt Nam nằm ở mức độ chuyên nghiệp và khả năng vận hành của toàn ngành. Đây cũng là vấn đề được nhiều chuyên gia quốc tế nhắc đến khi đánh giá triển vọng phát triển của các nền hoạt hình mới nổi.

Phim hoạt hình của nhiều nước Đông Nam Á được giới thiệu sinh động tại Liên hoan phim Annecy, Pháp.

Từ Annecy đến hướng đi mở cho hoạt hình Việt

Bên cạnh câu chuyện về tác phẩm xuất sắc, giải thưởng danh giá, hoạt động giao lưu chia sẻ…, bài học về khả năng liên tục tạo ra những ý tưởng, cơ hội mới là hướng đi mà hoạt hình Việt Nam cần bắt nhịp trong hành trình hội nhập quốc tế. Điều này có thể nhận ra qua Liên hoan phim hoạt hình quốc tế Annecy (Pháp). Năm nay, sự kiện quy tụ hơn 19 nghìn nhà làm phim, nhà sản xuất, nhà đầu tư, trường đào tạo và doanh nghiệp sáng tạo từ 120 quốc gia.

Khán giả khắp nơi trên thế giới đổ về cùng thưởng thức các tác phẩm mới ở Annecy, Pháp.

Mặc áo bản sắc để bước ra thế giới

Khi nhắc đến hoạt hình Việt Nam, yếu tố khiến nhiều đối tác quốc tế quan tâm chính là bản sắc văn hóa. Giữa hàng nghìn dự án từ khắp thế giới, lợi thế cạnh tranh không còn dừng lại ở khả năng sản xuất, làm chủ công nghệ, mà là nhận diện về bản sắc giữa bản đồ hoạt hình toàn cầu. Với kho tàng lịch sử, truyền thuyết, văn học dân gian, đời sống đương đại giàu sắc màu, Việt Nam đang sở hữu nguồn chất liệu sáng tạo dồi dào để hình thành những tác phẩm mang dấu ấn riêng. Điều quan trọng làm thế nào để chuyển hóa những giá trị văn hóa ấy thành các tác phẩm có sức sống nghệ thuật và thuyết phục được khán giả toàn cầu.

Mưu sinh trên sông. Ảnh: SONG ANH

Người cửa sông

“Mới đó mà đã hơn 17 năm rồi...”, anh Lê Văn Thức mở đầu câu chuyện bằng một tiếng thở dài, nhưng ánh mắt lại lấp lánh sự bình yên của một người đã đi qua giông bão.

Bên trong phong cảnh

Bên trong phong cảnh

Sóng Mây Gallery.S, Hà Nội đang giới thiệu 100 đơn vị tác phẩm tranh chì và điêu khắc gỗ kích thước trung bình và nhỏ của nghệ sĩ điêu khắc nổi tiếng người Nhật Mukai Katsumi (sinh năm 1946).

Điện Biên sẵn sàng cho Ngày hội văn hóa dân tộc H'Mông

Điện Biên sẵn sàng cho Ngày hội văn hóa dân tộc H'Mông

Từ ngày 9 đến 11/10, Ngày hội văn hóa dân tộc H'Mông lần thứ IV sẽ diễn ra tại tỉnh Điện Biên với sự tham gia của nghệ nhân, diễn viên, vận động viên quần chúng dân tộc H'Mông đến từ 11 tỉnh, gồm: Điện Biên, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên, Sơn La, Cao Bằng, Lai Châu, Lào Cai, Thanh Hóa, Nghệ An và Đắk Lắk. Ngày hội do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp UBND tỉnh Điện Biên và các địa phương tổ chức.

Miền hoài niệm Nguyễn Chu Nhạc

Miền hoài niệm Nguyễn Chu Nhạc

Nguyễn Chu Nhạc là giọng thơ bền bỉ, lặng lẽ mà ám ảnh. Sinh năm 1957 tại Hà Nội, nguyên quán Hưng Yên, ông đã đi qua nhiều thăng trầm của đời sống để chưng cất thành thơ một chất giọng trầm tĩnh, hoài niệm và giàu suy tưởng. Tập thơ “Giờ thương lại những ngày xưa”, NXB Hội Nhà văn ấn hành, tiếp tục cho thấy một Nguyễn Chu Nhạc nhất quán trong cảm thức thời gian, đồng thời mở ra những rung động tinh tế về ký ức và thân phận.

Mùa truyện, mùa văn hóa

Mùa truyện, mùa văn hóa

Cuộc thi Sáng tác truyện tranh lần thứ ba tại Việt Nam do NXB Kim Đồng; Viện Pháp tại Việt Nam và Phái đoàn Wallonie-Bruxelles tại Việt Nam phối hợp tổ chức đã phát động từ 4/4 và sẽ hết hạn nhận tác phẩm dự thi vào ngày 31/10.

Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua Nghị quyết.

Việt Nam tích cực phát triển văn hóa toàn cầu

Từ ngày 27/9 đến 1/10, khoảng 250 đại biểu, chuyên gia trong nước và quốc tế có mặt tại Hà Nội và Ninh Bình để dự Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực. Sự kiện diễn ra chưa đầy một tháng sau khi Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua Nghị quyết về “Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững” (Thập kỷ), sáng kiến do Việt Nam khởi xướng.

Một tiết mục kết hợp chất liệu dân gian và âm nhạc hiện đại trong ATVNCG 2026.

“Từ nền tảng bảo tồn, giá trị truyền thống cần sức sống mới”

Với vai trò Cố vấn văn hóa, nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long đã đồng hành cùng chương trình truyền hình thực tế âm nhạc “Anh trai vượt ngàn chông gai” (ATVNCG) 2026 trong quá trình khai thác, chuyển tải các chất liệu lịch sử, văn hóa và dân gian vào nghệ thuật đương đại. Anh chia sẻ với Thời Nay về xu hướng kết hợp âm nhạc truyền thống và hiện đại, cũng như yêu cầu giữ gìn căn tính Việt trong quá trình sáng tạo.

Vui đọc phê bình

Vui đọc phê bình

Đọc “Người thơ trong cõi thơ” (chân dung và thơ chọn, NXB Văn học) của PGS, TS, nhà văn Ngô Văn Giá, thấy trân quý tình yêu thơ, yêu người thơ khi trông lại, dõi theo hành trình thơ của 30 nhà thơ thuộc nhiều thế hệ, cả tên tuổi lớn cho đến tác giả khẳng định vững vàng và gương mặt mới nhiều kỳ vọng. Và như thế, càng hiểu rằng với riêng nhà phê bình đã là sự chọn lọc chứ không ôm đồm như chính ông có lúc ngầm so sánh nhân vật của mình với số đông.

Bức tranh nhan đề "Tuổi 14" của Đỗ Trà My, một trong bốn sinh viên được nhận Học bổng Nguyễn Phan Chánh năm 2026.

Lời nhắn gửi thế hệ tương lai

Lần đầu tiên, Giải thưởng mang tên danh họa Nguyễn Phan Chánh dành cho tác phẩm xuất sắc của sinh viên chuyên ngành lụa, Trường đại học Mỹ thuật Việt Nam, đã tìm được chủ nhân.

Đưa sức sống mới vào giá trị cổ xưa

Đưa sức sống mới vào giá trị cổ xưa

Ngày thứ Bảy vừa qua (19/9), Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức sớm ngày Giỗ tổ ngành Sân khấu dân tộc tại Hà Nội. Đó là ngày 12/8 Âm lịch (22/9 tới). Ngày này được coi là ngày mất của Huyền nữ Phạm Thị Trân (926-976), vị tổ của diễn xướng hát múa cung đình, được Vua Đinh Tiên Hoàng phong tặng chức “Ưu Bà”…

Một tác phẩm về sen, chất liệu tổng hợp được bày trong triển lãm.

Thiên nhiên cầu nguyện không lời

Từ ngày 19 đến 28/9, TAA Gallery (phường Cát Lái, TP Hồ Chí Minh) giới thiệu bộ sưu tập hội họa Lê Bá Đảng (1921-2015) của nhà sưu tập Trần Thắng, gồm loạt 17 bức tranh nhan đề “Thiên nhiên cầu nguyện không lời” (La Nature Prie Sans Parole), sáng tác trong năm 1967, bên cạnh 43 bức tranh biểu hình về hoa, đặc biệt là hoa sen, và các phong cảnh thiên nhiên khác.

Họa sĩ Đào Hải Phong bên cạnh cháu Linh Chi (5 tuổi) với tác phẩm vui của cháu, cắt ảnh của họa sĩ dán vào tranh để tô vẽ.

Mỹ thuật Thủ đô rộn ràng đón thu

Suốt nửa đầu tháng 9, trước rằm Trung thu (vào 25/9 dương lịch), tại Thủ đô vừa diễn ra một số hoạt động mỹ thuật rất ấn tượng. Các tác phẩm tạo ấn tượng trực tiếp và còn khiến người xem “quay đi trở lại” trong những ngày diễn ra.

Các không gian đọc sách nhỏ đang phát huy tác dụng trong đời sống cộng đồng.

Góc đọc nhỏ gieo mầm cho xã hội tương lai

Giữa lúc màn hình điện thoại, máy tính bảng ngày càng chiếm thời gian của trẻ, những không gian đọc sách do cộng đồng và các gia đình gây dựng đang trở thành nơi gieo những hạt mầm cho tình yêu với sách.

Ảnh: SONG ANH

Chiếc hộp nhỏ cuối hành lang

Một chiều đầu thu, Minh trở lại Trường tiểu học Đông Ngạc sau gần 20 năm. Cổng trường vẫn ở đó, chỉ có Minh là đã khác. Cậu ngoại 30, có một gia đình nhỏ và những đứa con đang ở đúng cái tuổi ngày trước cậu từng ngồi trong những phòng học này. Đứng trước cổng trường, ký ức tưởng đã ngủ yên bỗng trở về: Tiếng trống, mùi nắng trên sân, những chiếc áo trắng tung tăng giờ ra chơi và một người phụ nữ thường xuất hiện ở cuối hành lang, tay cầm chiếc chổi, mái tóc điểm bạc.

Hai điểm nhìn về một di sản đang được viết tiếp

Hai điểm nhìn về một di sản đang được viết tiếp

Diễn ra từ ngày 18 đến 20/9 tại London (Anh), sự kiện Áo Dài Fashion Week London quy tụ chín nhà thiết kế và thương hiệu đến từ Việt Nam, Anh và Mỹ. Nhà thiết kế (NTK) Tăng Mai Anh mang đến bộ sưu tập Tứ Linh Tố Nữ, lấy cảm hứng từ tranh dân gian Hàng Trống. Thái Nguyễn - nhà thiết kế người Mỹ gốc Việt đã có hơn hai thập kỷ hoạt động trong ngành thời trang tại Mỹ - giới thiệu IDENTITY, gồm 33 thiết kế kể những câu chuyện về cộng đồng người Việt ở nước ngoài.