Khơi dậy sức mạnh văn hóa

Tiếp sức tư nhân phát huy giá trị cổ vật

Luật Di sản văn hóa năm 2024 đã mở rộng, khuyến khích, xã hội hóa công việc bảo tồn, bảo tàng để phát huy tiềm năng huy động nguồn lực của xã hội vào sự nghiệp giữ gìn và phát huy các giá trị di sản văn hóa.
Chiêm ngưỡng bảo vật quốc gia trong bộ sưu tập Nguyễn Văn Kính. Ảnh: HƯƠNG SEN
Chiêm ngưỡng bảo vật quốc gia trong bộ sưu tập Nguyễn Văn Kính. Ảnh: HƯƠNG SEN

Từ một triển lãm gây ngạc nhiên

Từ ngày 18/1 đến 18/2, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam trưng bày nhiều hiện vật quý thuộc bộ sưu tập của nhà sưu tập Nguyễn Văn Kính. Lần đầu tiên, công chúng được chiêm ngưỡng chiếc trống đồng Đông Sơn tuyệt đẹp, niên đại thế kỷ III - II trước Công nguyên (TCN) vừa được công nhận là bảo vật quốc gia trong đợt thứ 13, năm 2024.

Trước đó, ông Kính đã dành nhiều thời gian, công sức và kinh phí để sưu tập các hiện vật văn hóa Đông Sơn. Bộ sưu tập của ông đã có hơn 200 hiện vật trong đó có đến 4 bảo vật quốc gia là các trống đồng, thạp đồng Đông Sơn, được công nhận qua các đợt từ năm 2020 đến nay. Từ trước, công chúng thường được chiêm ngưỡng trống đồng, thạp đồng Đông Sơn trong Bảo tàng Lịch sử quốc gia. Cuộc trưng bày các bảo vật quốc gia thuộc bộ sưu tầm tư nhân của KS Nguyễn Văn Kính đã gây ngạc nhiên.

Trong những năm gần đây, số lượng hiện vật trong các bộ sưu tập tư nhân được công nhận là bảo vật quốc gia đã tăng đáng kể. Các nhà sưu tập Nguyễn Văn Kính, Lương Hoàng Long, Nguyễn Thế Hồng, Trần Đinh Thăng, Phạm Gia Chi Bảo… lưu giữ nhiều bảo vật quốc gia trong bộ sưu tập của mình. Bộ sưu tập An Biên của ông Trần Đình Thăng (thành phố Hải Phòng) có đến 18 hiện vật là bảo vật quốc gia, đã được trưng bày nhiều lần ở các bảo tàng. Những bảo tàng ngoài công lập và các bộ sưu tập tư nhân đang lưu giữ một lượng hiện vật khá phong phú, có sức hấp dẫn độc đáo. Đây là những mảnh ghép bổ sung cho hệ thống bảo tàng công lập, tạo thêm cơ sở cho công chúng được tiếp cận, thưởng lãm những di sản, di vật văn hóa quý giá của dân tộc, góp thêm nhiều điểm đến văn hóa thu hút khách thăm.

Để các hiện vật kể thêm nhiều câu chuyện

Công chúng quan tâm, muốn/cần được biết những giá trị của các hiện vật. Đó cũng là lẽ thường tình. Nhưng những câu chuyện về các nẻo “đường đi” của các hiện vật đó trước khi hiện diện trước công chúng thậm chí còn thú vị hơn. Chỉ nêu thí dụ ngay gần: Ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng (TP Từ Sơn, Bắc Ninh) được công nhận là bảo vật quốc gia trong đợt 13, năm 2024. Nhưng từ năm 2023, câu chuyện chiếc ấn lưu lạc hơn 70 năm, trải qua quá trình hơn một năm đấu tranh rồi đấu giá thành công tại Pháp, được ông Nguyễn Thế Hồng, giám đốc bảo tàng, đưa về Việt Nam, là sự kiện văn hóa gây xôn xao mà nhiều người muốn biết.

Nhưng câu chuyện về các hiện vật không chỉ dừng ở các bảo vật quốc gia mà còn rộng hơn rất nhiều. Các hiện vật dù chỉ thông thường nhưng cũng ẩn chứa những giá trị tinh thần quý giá. Mỗi hiện vật kể những câu chuyện độc đáo, thú vị của riêng nó. Anh Mẫn Phong Sơn, sinh ra ở Bắc Ninh, nhưng sau hơn 20 năm sưu tập hiện vật văn hóa Tây Nguyên bằng niềm đam mê đã đầu tư xây dựng Bảo tàng Ama H’Mai tại Buôn Mê Thuột. Bảo tàng trưng bày và kể với du khách từng câu chuyện của mỗi cái chiêng, mỗi cái ná, cái giáo, cái khiên, mỗi tấm thổ cẩm, ché rượu cần… Anh Sơn kể: “Mỗi hiện vật dù lớn hay nhỏ, đơn giản hay kỳ công đều chứa cả ký ức kỷ niệm, cả cách thức chế tạo, cả tính thiêng và công dụng hằng ngày… Đó là những câu chuyện văn hóa - dân tộc học bản địa, thuần phác, cảm động và thú vị. Tôi muốn khách đến với bảo tàng của tôi được nghe những câu chuyện đó, biết những nét độc đáo trong phong tục của đồng bào và phần nào có thể tham gia giao lưu với đồng bào…”.

Câu chuyện của anh Mẫn Phong Sơn cũng là chuyện về xu hướng phát triển mô hình bảo tàng sinh thái - do cộng đồng và của cộng đồng, bảo vệ được di sản tại nơi nó sinh ra cùng với văn hóa tinh thần của cộng đồng trong mối liên quan với buôn, rẫy, với cây trồng, vật nuôi, với rừng núi và sông suối. Ở đó lưu truyền các tri thức bản địa, những tập quán và truyền thống văn hóa bên cạnh phong cảnh, cấu tạo địa chất, hệ động thực vật, các công trình kiến trúc… Tất cả đều được xem như những “sưu tập hiện vật” của bảo tàng.

Mỗi hiện vật đều quý giá và cần nâng niu trân trọng. Đằng sau hiện vật, mỗi câu chuyện đều lấp lánh giá trị. Trong xu hướng huy động nhiều nguồn lực để phát huy, phát triển văn hóa, chúng ta mở rộng, khuyến khích xã hội hóa công việc bảo tồn, bảo tàng để công chúng có thể biết nhiều hơn về các hiện vật quý và cả những câu chuyện thú vị về hiện vật.

Cho đến nay, toàn quốc đã có 200 bảo tàng - gồm 127 bảo tàng công lập và 73 bảo tàng ngoài công lập. Qua 13 đợt xét công nhận từ năm 2012 đến nay đã có 294 hiện vật, nhóm hiện vật được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia. Trong đó có 161 hiện vật, nhóm hiện vật được bảo quản, trưng bày và phát huy giá trị tại các bảo tàng. Gần một nửa số bảo vật quốc gia đang ở các di tích và trong những bộ sưu tập tư nhân.

Có thể bạn quan tâm

Ảnh: K.MINH

Sáng tác, sưu tầm tôn vinh đường sắt

Cuộc vận động “Viết về những ký ức, kỷ niệm sâu sắc về ngành Đường sắt Việt Nam” vừa được Tổng công ty Đường sắt Việt Nam phát động. Cùng với đó là hoạt động sưu tầm, trưng bày ảnh “Bác Hồ, Lãnh đạo Đảng, Nhà nước với ngành Đường sắt Việt Nam”.

Bức ảnh về người mẹ Pù Luông của Catherine Juillerat chụp năm 2018.

Người mẹ Pù Luông

Sáng sớm mờ sương Pù Luông (Thanh Hóa) ngày cuối tháng 1/2026, nữ họa sĩ Pháp Catherine Juillerat mở điện thoại cho tôi xem lần hai bức ảnh đen trắng thể hiện chân dung một người phụ nữ dân tộc Thái rất gày và già nua, nói rằng đây là một người mẹ sống trong ngôi nhà sàn này.

Một buổi sinh hoạt của câu lạc bộ.

Tiếng hát gửi gắm thanh xuân

Tình cờ qua Facebook, tôi được biết đến Câu lạc bộ ca múa nhạc Hà Nội. Theo chỉ dẫn của chị chủ nhiệm Thu Minh, tôi đã tới đây. Câu lạc bộ nằm trong nhà văn hóa ở ngõ Lệnh Cư, phố Khâm Thiên, phường Văn Miếu Quốc Tử Giám.

Tái hiện hình thức hát canh quan họ tại hội làng Ngang Nội.

Gặp thêm để càng say quan họ

Bên những hội hè đình đám, những sự kiện trình diễn lớn, trong đời sống quan họ còn hiển hiện nhiều lấp lánh của lối chơi, cách chơi, cách sống nghệ sĩ, nghệ nhân, người hát quan họ hôm qua, hôm nay. Có cơ hội bước vào, người ta mới biết quan họ càng hay, càng đắm say, cuốn hút.

Câu chuyện của ký ức và cảm xúc

Câu chuyện của ký ức và cảm xúc

Nhà thơ Hoàng Anh Tuấn vừa tái ngộ độc giả bằng tập tản văn “Về nghe hoa hòe kể chuyện”, do NXB Kim Đồng phát hành. Với 20 bài tản văn và gần 200 trang giấy in, Hoàng Anh Tuấn chứng tỏ mình là người kể chuyện duyên dáng.

Nhà nghiên cứu, nhà thơ, nhà báo Lê Minh Quốc (thứ hai, bên phải sang) luôn gắn bó với bạn bè.

Lê Minh Quốc - Dấu ấn của nghị lực và văn chương

Trong từng trang viết, ta thấy thấp thoáng bóng dáng của một người con Đà Nẵng: Chân thành, mạnh mẽ, nhưng cũng đầy tình cảm và nỗi niềm. Quê hương là nơi chôn nhau cắt rốn, là điểm tựa tinh thần, là ngọn lửa âm ỉ cháy trong trái tim Lê Minh Quốc suốt hành trình sáng tác.

Khi công nghệ định hình đời sống

Khi công nghệ định hình đời sống

Nhà xuất bản Tri thức vừa ra mắt cuốn “Lũng đoạn công nghệ” của Neil Postman, do dịch giả Nguyễn Quang Kính chuyển ngữ, thuộc Tủ sách Tri thức mới.

Một cảnh trong tác phẩm "Dó".

Phía sau những làn gió mới

Một số tác phẩm mới mẻ gần đây là thành quả từ nỗ lực của cá nhân các nghệ sĩ, nhà sản xuất tư nhân trong việc tìm tiếng nói mới cho sân khấu biểu diễn, kết hợp hài hòa giữa truyền thống, đặc trưng, thành tựu văn học nghệ thuật Việt Nam với ngôn ngữ sân khấu quốc tế.

Công nghệ thực tế ảo cho phép du khách trải nghiệm các địa điểm du lịch một cách sống động, chân thực mà không cần di chuyển. Ảnh: SONG ANH

Số hóa đồng hành

Trong ba ngày cuối tuần qua, một sự kiện tiêu biểu nổi bật ở Thủ đô là Lễ hội Du lịch Hà Nội qua AI với chủ đề “Du lịch xanh, trải nghiệm số” do Sở Du lịch Hà Nội tổ chức đã diễn ra tại Công viên Thống Nhất.

Hai cha con Đào Anh Khánh, Đào Anh Thơ.

Cha và con gái cùng bày tranh chào xuân

Tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (66 Nguyễn Thái Học, Hà Nội) chiều 13/3 đã khai mạc triển lãm của hai cha con nghệ sĩ Đào Anh Khánh và Đào Anh Thơ, lấy cái tên “Dòng chảy đột biến”.

Đèo Đá Trắng. Ảnh: NAM HẢI

Trên đèo Đá Trắng

Chiếc xe bán tải đỗ xịch lại ngay cạnh cái lán được dựng bên khúc cua trên đèo Đá Trắng. Xe được dán chằng chịt những logo khá “hầm hố”. Cả cánh cửa bên hông được trang trí hình ảnh của một thổ dân da đỏ với những chiếc lông chim gắn ở trên đầu, cho thấy chủ nhân của chiếc xe có vẻ là những “tay chơi” thứ thiệt.

Ảnh: HẢI ANH

Thăm nhà cũ ngày xuân nắng nhạt

T rong vùng ký ức xưa cũ nhất của tôi là hình ảnh chập chờn một đứa trẻ lên ba, lên bốn, ngồi trên chiếc giường đặt tạm giữa sân.

Minh họa: NGUYỄN MINH

Bóng trăng

Ngày nhiều gió, Hoàng chở cây hoàng yến sau xe máy, gạt chống xe rồi mở khóa cổng vào nhà. Anh loay hoay trồng cây hoàng yến, nhắm hướng cho vừa tầm với góc nhìn của My từ ô cửa sổ trên căn gác.

Chia vui cùng tác giả giành giải.

Gieo thói quen đọc sách

Phát động từ tháng 6/2025, cuộc thi Kể chuyện sách với thiếu nhi của báo Phụ nữ Thành phố Hồ Chí Minh đã thu hút đông đảo thiếu nhi và phụ huynh cả nước.

“Giá trị tác phẩm báo chí phải được kiểm chứng bởi cuộc sống và bạn đọc”

“Giá trị tác phẩm báo chí phải được kiểm chứng bởi cuộc sống và bạn đọc”

Kỷ niệm 75 năm Báo Nhân Dân ra số đầu, nhìn lại hành trình phát triển báo chí cách mạng đặt trong bối cảnh truyền thông số biến đổi nhanh chóng, nhà báo Hồ Quang Lợi - nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam chia sẻ suy nghĩ về vai trò của “tính nhân dân” trong báo chí cũng như trách nhiệm của thế hệ nhà báo trẻ.

Người yêu nghệ thuật tham quan Triển lãm mỹ thuật quốc tế “CHON’S HANOI MINI ART FAIR 2026.

Nhịp cầu hội họa

N hững ngày đầu tháng 3, Hà Nội trở thành điểm hẹn của chuỗi hoạt động giao lưu mỹ thuật quốc tế với các nghệ sĩ Việt Nam, Hàn Quốc... Từ triển lãm giao lưu tranh Việt - Hàn đến CHONs Hanoi Mini Art Fair 2026, các hoạt động này đã tạo nên không gian gặp gỡ đáng chú ý của mỹ thuật đương đại.

Tặng sách cho Hội đồng Đội Trung ương

Tặng sách cho Hội đồng Đội Trung ương

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hội Xuất bản Việt Nam vừa phối hợp cùng các đơn vị tổ chức chương trình Trao tặng Tủ sách Thiếu nhi cho Hội đồng Đội Trung ương nhằm tiếp tục lan tỏa văn hóa đọc đến các trường học, các cơ sở Đoàn - Đội và các điểm sinh hoạt thiếu nhi trên cả nước.

Hành trình để nhớ, để yêu

Hành trình để nhớ, để yêu

Nhà thơ Phan Hoàng vừa ra tuyển tập “Theo dấu bụi vàng tích Việt” (NXB Hội nhà văn), tập hợp nhiều bài ký giúp người đọc bước vào cuộc hành trình trên cả chiều dài lịch sử và không gian đất nước.

Lễ ăn than của người Giẻ-Triêng. Ảnh: K.MINH

Gia tăng sức mạnh mềm quốc gia

Sự kiện tiêu biểu đầu tiên cần điểm lại cuối tuần qua ở miền trung là việc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Bộ VHTT&DL) vừa công nhận 4 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia của tỉnh Quảng Ngãi là:

Chung tay làm bánh của đồng bào dân tộc Thái. Ảnh: BẮC SƠN

“Nón lắp bo mi xẩu quyệt”

Trong tiếng Thái vùng núi Thanh Hóa, có một câu nói ví von đầy ý nhị nhưng cũng thật trần trụi về nhu cầu cơ bản của con người: "Kin khẩu bo mi kẻng cắp/Nón lắp bo mi xẩu quyệt". Dịch ra tiếng Kinh, nghĩa là: “Ăn cơm không có canh khác gì đi ngủ không có người ôm”.

Minh họa: NGUYỄN MINH

Tin vào cánh đào xuân

Đầu giờ chiều, trên bãi đất trống ở trụ sở xã Yên Sơn đã đầy xe máy, xe đạp. Bụi đất đỏ vồng lên thành luồng theo một chiếc xe máy đi từ đường lớn vào sân.

Nhiều di tích trong phố cổ Hà Nội trở thành điểm đến thu hút du khách và người dân dịp Tết cổ truyền Xuân Bính Ngọ 2026. Ảnh: TÚ NHI

Di sản - Nguồn lực chiến lược cho tương lai

Trong bối cảnh phát triển mới, khi yêu cầu tăng trưởng xanh, bền vững và dựa vào nội lực được đặt ra ngày càng rõ nét, di sản không còn được nhìn nhận đơn thuần như “ký ức của quá khứ” cần bảo tồn nguyên trạng. Di sản đang dần được xác lập vị thế như một nguồn lực chiến lược cho hiện tại và tương lai.

Từ chối làm "nô bộc" của "người bạn mới" AI

Từ chối làm "nô bộc" của "người bạn mới" AI

Nhìn nhận, đồng hành, ứng phó và khắc phục trước trí tuệ nhân tạo (AI) là một trong nhiều nội dung được quan tâm và bàn luận tại tọa đàm “Phẩm giá của thơ ca” trong khuôn khổ Ngày thơ Việt Nam lần thứ 24 do Hội Nhà văn Việt Nam và UBND tỉnh Quảng Ninh tổ chức.

Nhà thơ Raja Ahmad Aminullah tặng sách nhà thơ Nguyễn Quang Thiều.

Người lữ hành đi tìm hồn thơ trong lòng Hà Nội

Trong xu thế hoạt động văn chương hiện nay, có những người tập trung kiến tạo nên những không gian để tâm hồn nhân loại gặp gỡ. Raja Ahmad Aminullah là nhà thơ, nhà văn hóa uy tín người Malaysia cũng là một người như thế.

Tổ chức tốt Ngày thơ Việt Nam trên đất mỏ

Tổ chức tốt Ngày thơ Việt Nam trên đất mỏ

Đêm thơ Nguyên tiêu “Trước biển lớn” đã diễn ra cuốn hút tại Cung quy hoạch, hội chợ, triển lãm Quảng Ninh vào tối ngày 3/3 với sự tham dự của Phó Thủ tướng Lê Thành Long và đông đảo khán giả là các văn nghệ sĩ, cán bộ, chiến sĩ công an, quân đội, thanh niên, người dân trên địa bàn.