Người cửa sông

“Mới đó mà đã hơn 17 năm rồi...”, anh Lê Văn Thức mở đầu câu chuyện bằng một tiếng thở dài, nhưng ánh mắt lại lấp lánh sự bình yên của một người đã đi qua giông bão.

Mưu sinh trên sông. Ảnh: SONG ANH
Mưu sinh trên sông. Ảnh: SONG ANH

Tôi và anh Thức quen nhau rất tình cờ trong một chuyến tôi đi viết bài ở cửa Ba Lạt (sông Hồng). Ngày ấy, cuộc sống của anh chị tràn ngập hy vọng. Vợ anh mở một quán giải khát nhỏ bên con đê lộng gió, còn anh Thức thì “đa tài”, thạo đủ thứ nghề: Từ lái máy xúc, sửa chữa tàu thuyền gỗ cho đến đan lưới đánh cá. Thỉnh thoảng, miệng anh véo von “inh lả ơi, cơm chín chưa”. Anh, quanh năm suốt tháng “ăn cơm vợ nấu”, cuộc sống gia đình êm đềm. Lúc ấy, tôi nghĩ rằng, anh làm lụng thế này thì tiền để đâu cho hết?

Thế nhưng, một đêm muộn, điện thoại của tôi đổ chuông. Đầu dây bên kia là giọng anh Thức đầy thảng thốt và lo âu. Anh xin ngủ nhờ phòng trọ của tôi một đêm để chờ vợ thu xếp đồ đạc dưới quê. Sau đêm đó, hai vợ chồng anh gặp nhau bên vệ đường cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, đón chuyến xe khách Bắc - Nam lao vút trong đêm tối. Họ phải bỏ lại quê hương, bỏ lại tất cả vì vỡ nợ do dính vào tín dụng đen, hệ lụy từ những trò đỏ đen, lô đề. Điểm dừng chân đầu tiên của họ là Bình Dương. Tại đây, anh chị gom góp chút vốn nhỏ mở lại quán giải khát để mưu sinh, đổi số điện thoại nhiều lần nhưng vẫn giữ số của tôi...

Nhưng, bóng đen của nợ nần không buông tha họ. Đám cho vay nặng lãi nhanh chóng đánh hơi được tung tích, kéo đến xiết nợ và đập phá tan hoang hàng quán. Một lần nữa, trong sợ hãi, anh chị lại dắt díu nhau chạy trốn. Lần này, họ xuôi về vùng đồng bằng sông nước miền Tây.

Khi được hỏi lý do vì sao lại chọn ngôi chợ thôn Ba Ngàn (phường Ngã Bảy, Cần Thơ) này, anh Thức bộc bạch: “Tôi không chọn chợ nổi Cái Răng sầm uất vì ở đó khách du lịch đông đúc, dễ bị chú ý. Tôi lánh về chợ thôn Ngã Bảy này buôn bán như một góc khuất”.

Những ngày đầu, dưa cải lời lãi chẳng được bao nhiêu, cuộc sống chật vật vô cùng. Từ chợ nổi, anh lần theo dòng sông, trôi dạt dần về phía cửa sông Đốc thuộc huyện Trần Văn Thời (nay là xã Sông Đốc, tỉnh Cà Mau). Năm tháng trôi qua, đời người cũng trôi theo dòng nước.

Nhờ sự kiên trì và không đầu hàng, từ sạp dưa cải nhỏ, anh chị chuyển sang buôn bán hải sản ngay tại cửa sông Đốc. Căn nhà cũ ở quê nhà ngoài bắc cũng đã được bán đi để cắt đứt hoàn toàn món nợ đen năm xưa. Sau bao năm thắt lưng buộc bụng, tích góp từng đồng tiền, vợ chồng anh cuối cùng cũng cất được một căn nhà khang trang, kiên cố ngay bên cửa sông Đốc.

Nhìn lại chặng đường đã qua, từ cửa sông Hồng ở miền bắc đến cửa sông Đốc nơi tận cùng đất nước, anh Thức gật gù chiêm nghiệm: “Khi vỡ nợ, đó là một cuộc chạy thoát thân đầy hoảng loạn. Khi buôn dưa cải bán ế, tôi cứ ngỡ đó là bước đường cùng của số phận. Còn bây giờ, ở nơi này, đây mới thật sự là đường sống”.

Ngước nhìn dòng sông lấp lánh ánh nắng, anh Thức tâm sự thêm: “Nhiều lúc, tôi nghĩ nếu ngày ấy không bị nợ đòi, nợ đuổi, tôi sống ở ngoài quê làm lụng qua ngày cũng được. Nhưng giờ đã bám rễ ở mảnh đất này rồi, tôi lại thấy hay. Đất mới, con người mới, mình cũng mở mang hơn nhiều”.

Câu chuyện của anh Thức - “Inh lả ơi?... Khắp đất trời nợ réo, nợ đòi” đã khác. Anh đã không bỏ cuộc, còn chị không bỏ chồng... ngay cả ở bước đường cùng. Họ, đã tự tìm, tự mở một con đường sống, mở ra tương lai.

Có thể bạn quan tâm

“Mày chơi với anh một vụ không?”

Thi thoảng, anh Tùng gọi tôi: “Mày chơi với anh một vụ không?”. “Chơi” là làm chung một dự án về di sản. Tôi đến, nghe anh giãi bày những ý tưởng, anh thường kèm câu “các cụ nhà mình oách đấy chứ”. Theo con mắt thị trường của tôi, ý tưởng của anh thường như hái sao trên trời, chín phần khó, may ra một phần ăn. Tôi động viên rồi không tham gia. Anh vẫn làm. Bữa sau, anh lại gọi.

Nhà có ba “Chúa”

Những năm trước, trong một chuyến ra đảo Phú Quốc, tôi tình cờ nghe được giọng nói xứ Thanh đặc trưng giữa sóng nước trùng khơi. Sự đồng điệu nơi đất khách quê người đã “kết duyên” cho chúng tôi biết nhau. Anh là Trịnh Văn Khiêm, một người con của vùng biển Sầm Sơn (Thanh Hóa), hiện định cư tại Khu 3, đặc khu Phú Quốc (An Giang).

Người ở lại trong đêm

Tôi biết đến câu chuyện ấy trong một đêm ở Bệnh viện E, khi bản thân cũng đang cần đến sự chăm sóc của các y, bác sĩ. Giữa những lo lắng của riêng mình, tôi chú ý đến một người đàn ông trung niên. Bác không phải người nhà bệnh nhân, cũng chẳng quen biết gì với cháu sinh viên vừa gặp tai nạn giao thông được mình đưa vào cấp cứu.

Khách nước ngoài “đi chợ” Việt. Ảnh: NGUYỆT ANH

Người chạy chợ

Thành, bốn mươi mốt tuổi, kiếm sống bằng nghề dẫn khách nước ngoài đi chụp ảnh chợ Hà Nội. Khách tìm thấy tour trên Airbnb (nền tảng phục vụ du lịch), đăng ký rồi đeo máy ảnh theo cậu luồn giữa những hàng rau, hàng cá. Cậu vẫn đùa mình cũng là người chạy chợ.

Chậu cây lá lốt. Ảnh: SONG ANH

Lá lốt

Chiếc chảo mỡ lợn vừa kịp sủi tăm. Từng miếng chả quấn lá xanh được thả vào. Tiếng xèo xèo xen lẫn tiếng reo trong bụng đứa trẻ. Mẹ vừa mới gạt tay của nó ra. Mùi mỡ, thịt, lá quẩn trên gác mái bếp.

Phở Ngô Sapa. Ảnh: NAM NGUYỄN

Bữa ăn sáng và lời nói thầm

Chuyến công tác vùng cao hôm ấy cực kỳ thuận lợi, chúng tôi xuất hành trở về Hà Nội sớm hơn dự kiến. Xe khởi hành khi đất và người Lào Cai còn chưa thức giấc. Miền đất vùng biên xa xôi còn ẩn mình trong bóng tối cứ lùi xa dần theo từng vòng quay của bánh xe.

Ảnh: SONG ANH

Chiếc hộp nhỏ cuối hành lang

Một chiều đầu thu, Minh trở lại Trường tiểu học Đông Ngạc sau gần 20 năm. Cổng trường vẫn ở đó, chỉ có Minh là đã khác. Cậu ngoại 30, có một gia đình nhỏ và những đứa con đang ở đúng cái tuổi ngày trước cậu từng ngồi trong những phòng học này. Đứng trước cổng trường, ký ức tưởng đã ngủ yên bỗng trở về: Tiếng trống, mùi nắng trên sân, những chiếc áo trắng tung tăng giờ ra chơi và một người phụ nữ thường xuất hiện ở cuối hành lang, tay cầm chiếc chổi, mái tóc điểm bạc.

Người đi sau đoàn

Chuyến xe hôm ấy khởi hành muộn, lý do cũng chẳng có gì lạ. Một đứa trẻ chuẩn bị đi thì bỗng dưng đau bụng (mà cơn đau kiểu ấy của trẻ thì nó đến một cách thường xuyên nhưng cũng đầy bất ngờ). Chẳng ai lường trước được. Lại nữa, một người mẹ bỗng dưng quên đồ của con. Đứa trẻ 5 tuổi không thể thiếu bất cứ cái gì mà người phụ nữ chu đáo đã dày công chuẩn bị. Thế là chuyến đi ra khỏi thành phố trễ nửa tiếng.