Từ xử lý phân tán sang một đầu mối tập trung
Tại tọa đàm “Thông quan tập trung - Động lực thúc đẩy chuyển đổi số ngành hải quan” do VOV tổ chức mới đây, ông Đào Duy Tám, Trưởng Ban Giám sát quản lý về hải quan, Cục Hải quan cho biết, yêu cầu chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, cắt giảm thủ tục hành chính, giảm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp và sắp xếp tổ chức bộ máy đang đặt ra nhiệm vụ đổi mới phương thức quản lý hải quan.
Trên cơ sở đó, Cục Hải quan đã báo cáo Bộ Tài chính phê duyệt thí điểm mô hình Thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III, Hải Phòng từ ngày 1/6/2026, hướng tới xây dựng hải quan số, hải quan thông minh.
Điểm đáng chú ý của mô hình là chuyển việc tiếp nhận, xử lý tờ khai phân tán tại bốn hải quan cửa khẩu về Đội Thông quan. Đây không đơn thuần là thay đổi địa điểm tiếp nhận hồ sơ mà là đổi mới phương thức quản lý, tổ chức công việc và sử dụng nguồn lực trên nền tảng dữ liệu tập trung.
Theo bà Trương Bình An, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực III, đơn vị xác định bốn nhóm vấn đề cần chuẩn bị để vận hành mô hình, gồm nghiệp vụ; hệ thống công nghệ thông tin và số hóa chứng từ; cơ sở vật chất; tổ chức bộ máy và nguồn lực.
Trong đó, nghiệp vụ là nội dung đặc biệt quan trọng bởi mô hình làm thay đổi cách thức phối hợp trong nội bộ cơ quan hải quan cũng như mối quan hệ giữa cơ quan hải quan với doanh nghiệp. Việc xây dựng mô hình vì vậy cần có sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp ngay từ giai đoạn chuẩn bị.
Từ tháng 11/2025, Chi cục Hải quan khu vực III đã tổ chức hội nghị tuyên truyền, giải đáp pháp luật và khảo sát doanh nghiệp. Trên cơ sở tiếp nhận ý kiến và đánh giá mức độ đồng thuận của doanh nghiệp, đơn vị xây dựng phương án thực hiện, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ và hoàn thiện cơ chế phối hợp.
Theo bà Trương Bình An, quy trình nghiệp vụ và quy trình nội bộ phải rõ ràng, minh bạch. Đây là cơ sở để các đơn vị phối hợp trong quá trình giải quyết hồ sơ, hạn chế xử lý phân tán và bảo đảm tính thống nhất khi thực hiện thủ tục.
Cùng với hoàn thiện quy trình, Chi cục triển khai số hóa chứng từ, chuẩn bị hệ thống công nghệ, cơ sở vật chất và bố trí nhân lực từ các hải quan cửa khẩu, phòng tham mưu. Đơn vị đồng thời rà soát công việc tồn đọng, tổ chức chạy thử và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi.
Bà Trương Bình An cho biết, ngày 1/6 không phải điểm kết thúc quá trình chuẩn bị mà là “điểm bắt đầu của một phương thức quản lý mới”. Sau hơn hai tháng vận hành, mô hình bước đầu tạo chuyển biến tích cực trong xử lý thủ tục, tổ chức điều hành và sử dụng nguồn lực; trình độ nghiệp vụ và khả năng phối hợp giữa các đơn vị trong nội bộ Chi cục cũng từng bước được nâng lên.
Bà Phạm Thị Thúy, đại diện Công ty cổ phần sản xuất và kinh doanh VinFast cho biết, là một doanh nghiệp thường xuyên thực hiện hoạt động xuất nhập khẩu với khối lượng hàng hóa lớn việc hình thành một đầu mối tập trung xử lý hồ sơ giúp quá trình thông quan các lô hàng được thực hiện thống nhất, chuyên nghiệp và thuận lợi hơn. Doanh nghiệp không phải mất nhiều thời gian làm việc với nhiều cơ quan, bộ phận khác nhau.
Qua thực tế triển khai, doanh nghiệp nhận thấy thời gian xử lý tờ khai được rút ngắn, qua đó tiết kiệm chi phí lưu kho, lưu bãi, tối ưu kế hoạch giao hàng và chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất. Việc số hóa chứng từ kết hợp với quy trình xử lý tập trung cũng giúp đẩy nhanh tốc độ luân chuyển hồ sơ điện tử, hạn chế giao dịch trực tiếp và nâng cao tính minh bạch.
Số hóa chứng từ làm nền tảng mở rộng mô hình
Một trong những thay đổi quan trọng gắn với Thông quan tập trung là tăng cường quản lý trên nền tảng dữ liệu. Theo ông Đào Duy Tám, mô hình đề cao trách nhiệm tự khai, tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp đối với thông tin khai báo và chứng từ gửi cơ quan hải quan dưới dạng dữ liệu số.
Số hóa chứng từ cùng việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hướng tới nâng cao tính thống nhất và độ chính xác của thông tin khai báo, giảm sai sót trong quá trình thực hiện thủ tục.
Việc trao đổi dữ liệu giữa cơ quan hải quan với doanh nghiệp, giữa Đội Thông quan với hải quan cửa khẩu và các bộ phận nghiệp vụ về cơ bản được thực hiện qua hệ thống công nghệ thông tin. Việc phân luồng và kiểm tra hồ sơ được thực hiện dựa trên mức độ tuân thủ pháp luật, góp phần giảm tỷ lệ kiểm tra hồ sơ, nhất là kiểm tra thực tế hàng hóa.
Theo thống kê của Cục Hải quan, sau khi triển khai Thông quan tập trung từ ngày 1/6, thời gian xử lý của cơ quan hải quan giảm khoảng 12% so với tháng 5 và giảm khoảng 14% so với quý I/2026.
Ông Đào Duy Tám lưu ý, đây là thời gian xử lý của cơ quan hải quan, chưa bao gồm thời gian doanh nghiệp thực hiện thủ tục với các cơ quan kiểm tra chuyên ngành và cơ quan quản lý nhà nước khác.
Cùng với chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, cơ quan hải quan sẽ tiếp tục hoàn thiện quy trình, tăng cường kiểm tra, kiểm soát ở các khâu cần thiết, bảo đảm tạo thuận lợi thương mại và đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước.
Từ kết quả bước đầu tại Hải Phòng, Cục Hải quan sẽ đánh giá, tổng kết quá trình thí điểm, tập trung vào khả năng đáp ứng của hệ thống công nghệ thông tin, mức độ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và khả năng xử lý khối lượng công việc lớn của đội ngũ cán bộ, công chức.
Trên cơ sở đó, ngành hải quan sẽ nghiên cứu mở rộng Thông quan tập trung đối với hàng gia công, hàng sản xuất xuất khẩu và hàng hóa của doanh nghiệp chế xuất hiện đang làm thủ tục phân tán tại một số khu vực ngoài cửa khẩu ở Hải Phòng.
Đối với các địa bàn khác, ngành hải quan sẽ từng bước số hóa chứng từ và đánh giá đặc thù từng khu vực trước khi triển khai mô hình. Số hóa chứng từ được xác định là tiền đề quan trọng để Thông quan tập trung đạt hiệu quả.
Cục Hải quan cũng sẽ phối hợp các bộ, ngành thúc đẩy việc gửi giấy phép, thông tin giấy phép và kết quả kiểm tra chuyên ngành qua Cổng thông tin một cửa quốc gia, giúp hệ thống tiếp nhận, xử lý và hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải nộp chứng từ giấy.
Quy trình nghiệp vụ và kết quả phân luồng hồ sơ tiếp tục được rà soát để bảo đảm các lô hàng phải kiểm tra được xác định đúng đối tượng trọng điểm. Đây là yêu cầu quan trọng để vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ tốt, vừa nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro.
Theo bà Trương Bình An, bên cạnh nghiệp vụ, công nghệ thông tin, cơ sở vật chất và khả năng kết nối, yếu tố con người có vai trò quyết định thành công. Đội ngũ công chức phải nâng cao trình độ, khả năng xử lý linh hoạt; doanh nghiệp cũng cần chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật, nhân lực và năng lực trao đổi dữ liệu để đáp ứng phương thức quản lý mới.
Từ bước thí điểm tại Hải Phòng, Thông quan tập trung đang tạo cơ sở để ngành hải quan tiếp tục đổi mới tổ chức xử lý thủ tục và quản lý trên nền tảng dữ liệu, hướng tới phương thức quản lý tập trung, chuyên sâu, minh bạch hơn và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.
![[Infographic] Chứng khoán ngày 19/8: VN-Index giảm 5,33 điểm, thanh khoản thị trường giảm](https://cdn.nhandan.vn/images/BYyax1_0OvnyX56kKeVLRpIxRBy_HSnj8x6HNK3KROwv4e0F6KIkiEABB_73EIIBY8t0GYUNX82j0o4l7prYuA/ndo_tr_ttck-1908-6316.jpg.avif)
