Nếu như "cát tặc" hiện lên như phần nổi của một hệ sinh thái ngầm, chuỗi lợi nhuận và cơ chế hợp thức hóa cát lậu trên bờ như đã phản ánh ở số báo trước, thì tại khu vực đê sông Hồng, các điểm tập kết, "một mắt xích" khác của thế giới ngầm này đang tồn tại công khai, dai dẳng suốt nhiều năm.
“Điểm nóng” bên tả ngạn sông Hồng
Trước đây, sự chú ý chủ yếu dồn vào những chuyến tàu hút cát lén lút hoạt động trong đêm. Thời điểm gần đây, bức tranh đã dịch chuyển rõ rệt sang các bãi cát lớn ven sông: máy xúc hoạt động công khai ban ngày, xe tải trọng lớn ra vào liên tục.
Tại các bãi này, camera giám sát được lắp đặt dày đặc, các mố cầu cảng được dựng vươn ra sông, hình thành một hệ thống trung chuyển cát quy mô lớn ngay dưới chân tuyến đê phòng, chống lũ. Những gì diễn ra tại khu vực này cho thấy hoạt động kinh doanh vật liệu xây dựng không chỉ tồn tại ở khâu khai thác hay tiêu thụ, mà còn hiện diện rõ nét ở các điểm tập kết, trung chuyển ven sông, nơi đóng vai trò then chốt trong dòng chảy của cát từ lòng sông ra thị trường.
Những ngày cuối năm 2025, theo ghi nhận trên tuyến đê sông Hồng bên tả ngạn, không khó để gặp những điểm tập kết cát như vậy. Trên tuyến đê tả sông Hồng thuộc địa phận xã Thiên Lộc, Hà Nội, hiện tồn tại nhiều điểm tập kết, trung chuyển cát và vật liệu xây dựng. Các điểm này đã hoạt động trong thời gian dài, với quy mô lớn, tập trung chủ yếu tại khu bãi thôn Đại Độ, khu vực trước đây thuộc xã Võng La, Hải Bối (cũ) nay là xã Thiên Lộc, Hà Nội.
Theo ghi nhận, tổng diện tích các điểm tập kết cát, sỏi tại khu vực này lên tới 57.022 m2. Các khu bãi được phân chia theo từng đơn vị kinh doanh, trong đó Công ty CP thương binh Thành Luân (sau đây xin gọi là Công ty Thành Luân) sử dụng khoảng
16.000 m2. Công ty TNHH Đầu tư xây dựng và thương mại Tuấn Vinh chiếm 10.000 m2. Công ty TNHH Thương mại Minh Cường khoảng 9.022 m2. Công ty TNHH Đầu tư xây dựng và Thương mại Hồng Phúc khoảng 16.000 m2. Công ty TNHH Đầu tư và Thương mại Thái Linh khoảng 6.000 m2.
Hồ sơ địa phương cho thấy, trước đây UBND xã Võng La, huyện Đông Anh khi chưa sáp nhập đã ký hợp đồng thầu khoán với một số công dân để sản xuất nông nghiệp tại khu đất nằm dưới chân đê tả sông Hồng. Tuy nhiên, sau đó một số cá nhân đã tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng đất sang tập kết và kinh doanh vật liệu xây dựng như cát và sỏi.
Năm 2008, UBND xã Võng La đã tiến hành thanh lý các hợp đồng thầu khoán nói trên. Theo quy định, các hoạt động sản xuất nông nghiệp phải chấm dứt và khu đất phải được trả lại đúng mục đích sử dụng ban đầu. Tuy nhiên, trên thực tế, các hoạt động tập kết và kinh doanh vật liệu xây dựng vẫn tiếp diễn trong nhiều năm.
Hoạt động kéo dài này đã được báo chí nhiều lần phản ánh là vi phạm Luật Đất đai và gây ảnh hưởng đến môi trường khu vực ven sông. Hai năm về trước, ngày 28/3/2023, UBND xã Võng La đã ban hành Kế hoạch số 72 về việc xử lý và giải tỏa các vi phạm pháp luật trong hoạt động khai thác khoáng sản và trung chuyển cát, sỏi ven sông trên địa bàn. Thời gian thực hiện kế hoạch được xác định từ ngày 27/3 đến ngày 5/4/2023.
Cùng với kế hoạch, địa phương đã ban hành thông báo đình chỉ hoạt động các bến bãi, yêu cầu các chủ bến di chuyển toàn bộ khối lượng cát, sỏi hiện có và trả lại mặt bằng như ban đầu. UBND xã Võng La cũng tổ chức lập chốt kiểm soát hoạt động bến bãi, huy động lực lượng công an, dân phòng, cán bộ quản lý đất đai và trật tự xây dựng, cùng các tổ chức đoàn thể tham gia.
Bến bãi tiếp tục hoạt động sau sáp nhập đơn vị hành chính
Đấy là quãng thời gian về trước, sau khi các xã Võng La, Hải Bối, Kim Chung được sáp nhập thành xã Thiên Lộc (Hà Nội), ghi nhận thực tế cho thấy các điểm tập kết cát ven đê sông Hồng vẫn tồn tại và hoạt động tấp nập cho tới thời điểm này.
Tại khu vực thôn Đại Độ, xã Thiên Lộc, từ trên cao có thể thấy các bãi tập kết cát nằm sâu bên trong một nhánh sông Hồng, tách biệt với khu dân cư, được bao quanh bởi mặt nước và các lối đường nội bộ nhỏ hẹp. Không gian bến bãi mang tính khép kín, các phương tiện ra vào chủ yếu phục vụ cho việc vận chuyển cát và vật liệu xây dựng. Các tuyến đường tiếp cận được hình thành chủ yếu để xe tải và máy móc chuyên dụng di chuyển, hạn chế sự tiếp cận từ bên ngoài.
Hình ảnh ghi nhận cho thấy nhiều bãi tập kết được bố trí liền kề nhau, tạo thành một cụm bến bãi tập trung dọc theo bờ nhánh sông. Trong khu vực này có bãi của Công ty Thành Luân cùng một số doanh nghiệp khác đang tập kết cát với khối lượng lớn. Cát được vun thành từng đống cao, trải rộng trên diện tích lớn, xen kẽ là các khu vực tập kết máy xúc và phương tiện vận tải.
Để phục vụ việc đưa cát từ dưới sông lên bờ, tại các bãi này xuất hiện các mố cầu cảng được đắp dựng vươn ra lòng sông. Tại các điểm này, tàu vận tải có thể áp sát bờ, cát được chuyển trực tiếp từ phương tiện thủy lên bãi bằng máy xúc. Từ bãi tập kết, cát tiếp tục được xúc lên các xe tải cỡ lớn để vận chuyển ra ngoài.
Toàn bộ hoạt động vận chuyển được tổ chức theo một quy trình khép kín, từ sông lên bãi, từ bãi lên xe. Các bãi tập kết nằm sâu trong nhánh sông, bị che khuất bởi vườn cây, khu bãi giữa như đảo nhỏ, dân cư, góp phần tạo nên không gian hoạt động kín đáo cho việc trung chuyển cát và vật liệu xây dựng trong thời gian dài. Không chỉ tập kết cát, tại khu vực này còn xuất hiện các công trình nhà điều hành xây dựng kiên cố cấp bốn, cùng hệ thống camera giám sát được gắn tại nhiều vị trí. Sát khu bãi của Công ty Thành Luân là các điểm tập kết của những đơn vị khác, cũng chứa lượng lớn cát và sỏi. Ghi nhận cho thấy, bên trong các khu bãi cát này còn đắp dựng mố cầu cảng hướng ra sông để phục vụ việc vận chuyển cát từ dưới sông lên bờ. Tại các điểm cầu cảng, cát tiếp tục được tập kết và được máy xúc đưa lên các xe tải cỡ lớn để vận chuyển ra ngoài tiêu thụ.
Sau khi lấy đầy cát từ bãi, các xe tải cỡ lớn lưu thông trên tuyến đê sông Hồng. Theo phản ánh, mỗi xe có thể chở từ 18 đến 30 tấn cát. Trong khi đó, trên tuyến đê này đã được lắp đặt biển báo giới hạn tải trọng 12 tấn. Tuyến đê sông Hồng có chức năng chính là phòng chống thiên tai và bão lũ, đồng thời phục vụ nhu cầu đi lại của người dân trong khu vực. Trách nhiệm để hàng loạt xe tải trọng lớn hoạt động thường xuyên, liên tục tại địa bàn này trước hết thuộc về chính quyền xã Thiên Lộc.
Ở số báo trước, chúng tôi đã nói về vụ việc tranh chấp địa bàn kinh doanh vật liệu xây dựng của Hương “đen” ở khu vực Cổ Nhuế (hữu ngạn sông Hồng) nhằm thâu tóm hoạt động béo bở này ở khu vực quận Tây Hồ (cũ). Nạn nhân vụ hủy hoại tài sản khi ấy là lái xe của Công ty Thành Luân. Điều “kỳ lạ” là công ty này cũng trùng tên với đơn vị đang sử dụng phần nhiều diện tích đất nông nghiệp tại Thiên Lộc (Võng La, Đông Anh cũ) ở bên bờ tả ngạn để làm bến bãi tập kết vật liệu xây dựng. Theo tìm hiểu, Công ty Thành Luân cũng là tên tuổi “có máu mặt” trong lĩnh vực này trong thời gian dài vừa qua.
Chúng tôi đã đặt vấn đề làm việc với chính quyền UBND phường Định Công, UBND phường Hoàng Mai, UBND xã Đông Anh và Sở Xây dựng Hà Nội nhưng trong nhiều ngày qua vẫn chưa nhận được hồi âm từ các cơ quan này. Trong quá trình thực hiện loạt bài, chúng tôi tiếp tục làm việc với một số địa phương được cho là nơi tập trung nhiều bãi VLXD không phép nhằm tìm ra câu trả lời thỏa đáng phục vụ bạn đọc. Với niềm tin rằng khi đã triển khai chính quyền địa phương 2 cấp, những thắc mắc báo nêu và mối quan tâm, bức xúc của người dân sẽ sớm được các cơ quan chức năng trả lời và có phương án giải quyết một cách nhanh chóng và triệt để.
(Còn nữa)
