Giải bài toán khó cho thị trường vật liệu xây dựng

Theo đó, có 564 công trình, dự án được triển khai tại 34 tỉnh, thành phố với tổng mức đầu tư hơn 5,14 triệu tỷ đồng. Trong đó, khu vực tư nhân tham gia khoảng 3,84 triệu tỷ đồng, chiếm 74,6%, còn khu vực nhà nước đầu tư khoảng 1,3 triệu tỷ đồng, tương đương 25,4%.

Kỳ 1: Áp lực cung - cầu

Từ thực tế, nhiều công trình được khởi công đồng nghĩa với nguồn cầu vật liệu xây dựng (VLXD) lên cao. Sự chênh lệch cung - cầu đương nhiên sẽ xuất hiện. Chính vì lẽ đó, Chính phủ cũng đã có những yêu cầu cụ thể với từng bộ, ban, ngành nhằm tháo gỡ thực trạng thiếu nguồn cung VLXD, nhất là đối với các công trình cấp thiết mang tầm cỡ quốc gia.

Giá VLXD lên như… bốc hỏa

Từ đầu năm 2026, giá VLXD liên tục tăng với nhiều lý do được đưa ra như thiên tai hoặc biến động giá thị trường. Theo đánh giá, đến thời điểm hiện tại, giá VLXD đã tăng 35% so cùng kỳ năm ngoái.

Với lý do “tình hình mưa bão nguyên vật liệu tiếp tục biến động mạnh”, giá gạch Tuynel A1 (gạch đặc) do Công ty CP SX-VL Xây dựng Phú Xuyên (Công ty Phú Xuyên) giao đại lý xây dựng đã có 2 lần tăng giá trong các tháng 1 và 2/2026, liên tiếp mỗi tháng 50 đồng/viên chưa bao gồm thuế VAT. Hiện Công ty Phú Xuyên đang giao đại lý có máy nâng xếp gạch giá 1.680 đồng/viên, nếu xếp tay, giá là 1.720 đồng/viên. Giá gạch này sẽ tiếp tục tăng khoảng 15% để chở tới chân công trình.

Tìm hiểu kỹ hơn về giá gạch đặc A1 liên tục tăng, anh Minh Tuấn, quản lý một cơ sở sản xuất gạch ở Hưng Yên cho biết, giá tăng một phần ảnh hưởng do biến động giá xăng/dầu, quá trình sản xuất phải sử dụng máy xúc và xe vận chuyển nên được tính vào chi phí sản xuất. Một nguyên nhân khác là hiện nay nhu cầu đang tăng cao, hàng ra bao nhiêu bán hết đến đó. Hiện giá gạch đặc A1 tại bãi của anh Tuấn hiện có giá khoảng 1.900 đồng/viên, khoảng thời điểm này năm trước giá chỉ 1.100 đồng/viên.

Đối với mặt hàng xi-măng, do giá nguyên liệu sản xuất chính là than và đá liên tục tăng nên chi phí sản xuất xi-măng cũng tăng theo. Ngày 14/3 vừa qua, Công ty CP Xi-măng Hoàng Long đã thông báo đến các khách hàng sẽ tăng giá xi-măng bao và rời các loại 100 nghìn đồng/tấn kể từ ngày 16/3. Hiện giá xi-măng P30 của Công ty Hoàng Long là 1,3 triệu đồng/tấn; xi-măng P40 là 1,4 triệu đồng/tấn (giá đã bao gồm thuế VAT).

Anh Mạnh Đức, một chủ thầu xây dựng nhà ở dân dụng ở Hà Nội cho biết, giá các loại VLXD hiện nay đều tăng từ 7-15%, từ giá cát, đá, bê-tông xi-măng, gạch đặc, dây điện… đặc biệt là giá nhôm kính đã tăng “phi mã” 200 nghìn đồng/m2. Giá nhân công sau Tết cũng tăng, trước đây nhân công anh Đức khoán 1,5 triệu đồng/m2 sàn, nay đã tăng lên 1,7 triệu đồng mà không người làm. Anh tiết lộ, việc thiếu nhân công hiện nay do có rất nhiều các dự án lớn của Hà Nội đều đang triển khai. Anh Đức chia sẻ thêm, hiện có công trình nhà ở anh nhận thầu đang phải làm “lỗ” khoảng 20% vì đã chót ký hợp đồng khoán từ tháng 10/2025, trong hợp đồng đã có thời gian bàn giao dự kiến, nếu sai kỳ hẹn sẽ bị phạt. Anh chỉ mong nếu chủ nhà “thương tình” thì bù giá VLXD cho anh được chút nào mừng chút đó.

Theo tính toán của anh Mạnh Đức, với giá VLXD thời điểm trước Tết, để xây dựng thô một ngôi nhà 5 tầng, diện tích 50 m2/sàn sẽ có giá khoảng 1 tỷ 150 triệu đồng, còn giá hiện nay sẽ khoảng 1,3 tỷ đồng - với điều kiện giá VLXD không tiếp tục tăng.

Không chờ đến khi xung đột tại khu vực Trung Đông khiến giá xăng dầu tăng cao, một số doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh mặt hàng VLXD đã “rục rịch” tăng giá từ trước Tết Nguyên đán do “nguyên vật liệu đầu vào khan hiếm, giá cả thị trường biến động ngày càng tăng”.

Ngày 3/2/2026, Công ty TNHH Kinh doanh xây dựng Minh Dũng (Hà Nội) thông báo tăng giá bán đá 1x2 thêm 20 nghìn đồng/m³. Ngày 15/2/2026, Công ty TNHH Gốm xây dựng - Thương mại - Vận tải Hoàng Kim (Hà Nội) thông báo tăng giá gạch đặc xây dựng thêm 100 đồng/viên, thời gian áp dụng từ ngày 16/2.

Đến khoảng trung tuần tháng 3/2026, hàng loạt doanh nghiệp xi-măng như Công ty CP Xi măng Bỉm Sơn (Thanh Hóa); Công ty CP Xi măng Xuân Thành (Ninh Bình); Công ty Xi măng Long Sơn (Thanh Hóa); Nhà máy Xi măng Duyên Hà (Ninh Bình); Công ty CP Xi măng Cẩm Phả - Chi nhánh phía nam… đồng loạt tăng giá thêm 100 nghìn đồng/tấn xi-măng. Trong khi đó, Công ty TNHH Thép Hòa Phát Hưng Yên thông báo tăng giá tới 2 lần chỉ trong 14 ngày. Cụ thể, ngày 9/3, Công ty điều chỉnh giá sản phẩm thép cây các loại, thép cuộn xây dựng và thép cuộn rút dây các loại mỗi mặt hàng thêm 300 nghìn đồng/tấn. Đến ngày 23/3, do “tình hình giá phôi thép, nguyên vật liệu đầu vào tăng”, Thép Hòa Phát Hưng Yên tiếp tục tăng giá thép cây các loại thêm 300 nghìn đồng/tấn; thép cuộn xây dựng và thép cuộn rút dây các loại cùng tăng 200 nghìn đồng/tấn. Như vậy qua hai đợt, các mặt hàng chủ lực của công ty đã tăng 500 đến 600 nghìn đồng/tấn.

Theo bảng tổng hợp biến động giá vật liệu (đơn giá trước thuế) của một dự án nhà ở quy mô lớn tại Ninh Bình, có đến hàng chục nguyên vật liệu thành phần tăng giá, trong đó một số loại tăng rất mạnh. Cụ thể, giá gạch đất nung đặc tăng từ 1.480 đồng lên 1.850 đồng/viên (tăng 25%). Giá gạch đất nung rỗng từ 1.350 đồng lên 1.750 đồng/viên (tăng 30%). Giá gạch không nung 60x90x200 từ 1.180 đồng lên 1.570 đồng/viên (tăng 33%). Cá biệt, giá cát xây trát tăng từ 226.852 đồng/m³ lên 390 nghìn đồng/m³, tương đương biến động tới 72%.

Khi giá VLXD “nhảy múa theo ngày”

Cách đây vài tháng, gia đình chị Lê Thị Mai (phường Hoàng Mai, Hà Nội) khởi công xây dựng căn nhà 2 tầng, diện tích 70 m²/sàn với dự toán ban đầu khoảng 2 tỷ đồng. Tuy nhiên, do giá cát và xi-măng tăng liên tục từ cuối năm 2025 và đặc biệt biến động mạnh trong khoảng 10 ngày qua, chị tính toán lại và thấy chi phí đã đội thêm ít nhất 300 triệu đồng. “Cái tôi lo nhất là giá vật liệu không biết có còn lên nữa không. Phóng lao thì phải theo lao, nhưng vợ chồng tôi đang vô cùng áp lực về tài chính, vì để xây nhà, chúng tôi phải vay một khoản không nhỏ” chị Mai lo lắng.

Thông tin tổng hợp từ nhiều đầu mối kinh doanh VLXD tại Hà Nội cho thấy, ở thời điểm hiện tại, giá VLXD trong các phường đã có mức độ chênh lệch rất cao so trước Tết Nguyên đán. Ngày 23/3 vừa qua, theo báo giá từ phía 1 đơn vị kinh doanh VLXD tại đường Nguyễn Phong Sắc (quận Cầu Giấy cũ) thì giá cát đen đã lên tới 500 nghìn đồng/m3. Cát vàng 1 triệu đồng/m3. Gạch đặc 1.950 nghìn đồng/viên.

Chính bởi sự khan hiếm vật liệu san nền. Nhiều cơ sở kinh doanh hiện bán thêm loại VLXD mới là đất thải. Đây có vẻ cũng là phương án tối ưu nhất trong thời điểm này. Khi mà ngay cả những đơn vị kinh doanh VLXD lớn cũng đã bắt đầu tính toán phương án thay thế vật liệu san lấp từ cát đen sang đất, trong đó không loại trừ đất thải, thứ nguyên liệu đang phát sinh với khối lượng lớn từ hàng loạt các công trình xử lý chống ngập cho địa bàn Thủ đô. Cũng tương tự, nhiều cơ sở cung cấp VLXD tại Hà Nội đã đề nghị khách hàng sử dụng đất để san nền thay cho cát - thứ vật liệu đang trở nên ngày càng quý hiếm.

Nhìn vào giá cát xây trát tại Ninh Bình, mới thấy rằng ở Thủ đô người ta làm ăn có vẻ “dễ dàng” hơn. Đó là với những đơn vị kinh doanh còn với người tiêu dùng thì thật sự là “méo mặt”. Nhìn vào báo giá từ Công ty cổ phần thương binh Thành Luân, thấy rằng giá cát đã lên rất cao. Nhưng giá vận chuyển tới chân công trình còn cao hơn nhiều.

Cụ thể, ngày 23/3 vừa qua, giá cát đen xây tại Hà Nội là 390 nghìn đồng/m3 đối với phương tiện giao hàng bằng ô-tô (dễ vận chuyển). Trong khi đó, nếu vận chuyển bằng xe ba bánh là 260 nghìn đồng/xe 0,5 m3 (520 nghìn đồng/m3). Như vậy, giá vận chuyển bằng phương tiện mang tính “cơ động” hơn đã lấy mất của người tiêu dùng thêm 130 nghìn đồng/m3 cát.

Cũng theo báo giá tính tới 6 giờ sáng 23/3 của đơn vị kinh doanh này, giá gạch đặc A1 khi giao xe trên 5.000 viên/lần, vào buổi tối là 2.000 đồng/viên. Giá giao xe ba bánh (400 viên/xe) là 2.150 đồng/viên. Gạch lỗ A1 khi giao xe/5.000 viên/lần vào buổi tối là 1.800 đồng/viên. Giá giao xe ba bánh (500 viên/xe) là 1.950 đồng/viên. Với loại gạch 6 lỗ, đơn vị này chỉ cung cấp loại hình vận chuyển là xe ba bánh và vận chuyển mỗi lần 200 viên. Giá của mỗi viên gạch 6 lỗ lên tới 4.850 nghìn đồng/viên. Phải nói thêm rằng, về cơ bản thì người dân thành phố Hà Nội vẫn phải chấp nhận hình thức vận chuyển này bởi tính chất đặc thù của những căn nhà được xây trong địa bàn Thủ đô là “ngõ nhỏ, phố nhỏ”. Và có lẽ, chỉ có những đơn vị kinh doanh có “quan hệ” mới dám sử dụng loại hình vận chuyển mà trên thực tế thì Hà Nội bây giờ đang cấm như cơ quan chức năng đã từng phát biểu.

Như nhóm phóng viên đã từng phân tích trong loạt bài “Thế giới ngầm của ngành kinh doanh VLXD” khởi đăng trên báo Thời Nay những ngày cuối cùng của năm 2025, về cơ bản thì những người mua VLXD nhằm phục vụ nhu cầu cá nhân đều không có nhu cầu “mua” thêm thuế VAT. Bởi thế, báo giá gần đây nhất từ đơn vị kinh doanh VLXD có tiếng của Hà Nội cũng khá gần thực tế. Tất cả VLXD được báo giá đều chưa bao gồm thuế VAT. Và cho dù như vậy, giá cũng đã lên cao lắm rồi. Còn nếu muốn tốn kém hơn? Cứ việc đòi hóa đơn và đừng “lách luật”.

(Còn nữa)