Đạo luật mở ra khung pháp lý mới để Thành phố Hồ Chí Minh khai thác hiệu quả tiềm năng, thế mạnh trong giai đoạn phát triển mới.
Nhiều chính sách đặc thù, vượt trội
Luật Phát triển đô thị gồm năm chương, 66 điều, kiến tạo khung thể chế mới và phân quyền mạnh hơn, phục vụ mục tiêu phát triển đô thị đặc biệt. Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị được hưởng nhiều cơ chế đặc thù từ đạo luật này. Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Nguyễn Mạnh Cường, với Luật Phát triển đô thị, thể chế của thành phố đã có bước phát triển vượt bậc từ các nghị quyết đặc thù còn phân tán sang một khung pháp lý ổn định, dài hạn.
Luật này quy định bảy nhóm chính sách đặc thù thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt. Trong đó, về tổ chức bộ máy, chế độ công vụ và ban hành văn bản quy phạm pháp luật, thành phố được tự chủ quyết định tổng số biên chế công chức, viên chức tăng thêm không quá 20% so với số biên chế Trung ương giao; được quy định chính sách thu nhập cho cán bộ, công chức; được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định (trừ các lĩnh vực thuộc chủ quyền quốc gia gồm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo), thời hạn thí điểm tối đa 5 năm.
Bên cạnh đó, thành phố lập duy nhất một quy hoạch tổng thể; luật phân cấp mạnh hơn cho Hội đồng nhân dân thành phố quyết định việc lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao, mở ra dư địa mới để khai thác hiệu quả tài nguyên lòng đất và trên không. Thành phố cũng có thẩm quyền quy định chính sách phát triển đô thị tại khu vực phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).
Luật cũng trao thẩm quyền cho thành phố quyết định thành lập, điều chỉnh ranh giới khu thương mại tự do gắn với hệ thống cảng biển quốc tế; cho phép phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu dự án để huy động vốn. Thành phố được thiết lập khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và các mô hình kinh doanh số chưa có tiền lệ để đón đầu xu thế công nghệ toàn cầu. Ngoài ra, luật còn quy định cơ chế, chính sách phát triển khu kinh tế đặc biệt và cơ chế giám sát, trách nhiệm giải trình; quy định cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung...
Đồng chí Nguyễn Mạnh Cường cho rằng: Sự ra đời của đạo luật vượt trội này chính là chìa khóa vạn năng để thành phố giải phóng toàn bộ nguồn lực. Đây là bệ phóng để đầu tàu kinh tế đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, cạnh tranh với các trung tâm tài chính và thành phố toàn cầu.
Nhanh chóng đưa luật vào cuộc sống
Hai ngày sau khi được Quốc hội thông qua, Thành ủy thành phố tổ chức hội nghị quán triệt và triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị trên địa bàn. Thành ủy đã kịp thời ban hành Chỉ thị số 22-CT/TU về lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức triển khai thi hành luật; Ủy ban nhân dân thành phố đã ban hành kế hoạch triển khai và phát động thi đua cao điểm xây dựng, hoàn thiện các văn bản cụ thể hóa, tổ chức thi hành. Điều này cho thấy quyết tâm của thành phố trong việc đưa luật đi vào cuộc sống kịp thời, hiệu quả nhất.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Nguyễn Văn Được cho rằng, việc cụ thể hóa và tổ chức thi hành luật kịp thời, đồng bộ, thống nhất, thực chất, hiệu quả là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách, có ý nghĩa quyết định trong việc đưa các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội theo quy định của luật nhanh chóng chuyển hóa thành nguồn lực và động lực phát triển, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng cuộc sống của Nhân dân.
Điểm đáng chú ý của luật này là thành phố được ban hành văn bản theo thẩm quyền để tổ chức thi hành luật trên địa bàn. Do đó, công tác xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật là nhiệm vụ quan trọng nhất của thành phố hiện nay. Thành phố yêu cầu các sở, ban, ngành khẩn trương rà soát toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân thành phố liên quan Luật Phát triển đô thị để sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ. Đồng thời tập trung nguồn lực để xây dựng các văn bản mới được giao thẩm quyền ban hành bảo đảm đúng tiến độ và thẩm quyền.
Đồng chí Nguyễn Văn Được cũng cho biết, Ủy ban nhân dân thành phố đã trình Hội đồng nhân dân danh mục 117 văn bản quy phạm pháp luật, trong đó 70 nghị quyết phải ban hành ngay để có hiệu lực đồng thời với luật từ ngày 1/10/2026. Cùng với đó, Ủy ban nhân dân thành phố ban hành 48 quyết định, trong đó 26 quyết định phải ban hành ngay; Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố ban hành ba quyết định. Tổng khối lượng phải hoàn thành là 168 văn bản quy phạm pháp luật.
Thành phố cũng đã xây dựng lộ trình cụ thể cho từng nội dung. Theo đó, ngày 27/8/2026, Hội đồng nhân dân thành phố thông qua nghị quyết đầu tiên quy định về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để tổ chức thi hành Luật Phát triển đô thị trên địa bàn thành phố. Dự kiến cuối tháng 9, Hội đồng nhân dân thành phố sẽ tổ chức kỳ họp chuyên đề để thông qua các nghị quyết phải ban hành ngay. Thành phố xác định đến ngày 1/10/2026, toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn chi tiết chính thức có hiệu lực đồng thời với Luật Phát triển đô thị và tuyệt đối không để xảy ra khoảng trống pháp lý. Với lộ trình khẩn trương này, người đứng đầu chính quyền thành phố nhấn mạnh, sẽ không có chỗ cho sự chần chừ, thiếu chuyên nghiệp hay đùn đẩy trách nhiệm.
Theo đồng chí Trần Lưu Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy: Luật Phát triển đô thị là cơ hội lớn nhưng không phải là kết quả cuối cùng mà thành phố đã có được. Hạ tầng là đường băng, nguồn vốn là nguyên liệu, thể chế quyết định thành phố có thể cất cánh hay không, song điều quan trọng nhất là ai sẽ là người biến tất cả những yếu tố đó thành kết quả? Vì thế, cả hệ thống chính trị, mỗi cán bộ phải quyết tâm hành động và thành phố sẽ đánh giá kết quả dựa vào sản phẩm cụ thể đo lường được.
