Chuyển đổi tư duy trước
Chuyển đổi số đang trở thành yêu cầu cấp thiết, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học. Tại Trường tiểu học Lý Tự Trọng, phường Tam Thắng, Thành phố Hồ Chí Minh, quá trình này được triển khai theo hướng đồng bộ, từng bước tạo chuyển biến trong dạy học và quản trị nhà trường. Theo cô Thạch Kim Phượng, Hiệu trưởng, nhà trường xác định chuyển đổi số trước hết là chuyển đổi tư duy. Đây là yếu tố quan trọng để khắc phục tâm lý e ngại công nghệ, nhất là đối với một bộ phận giáo viên lớn tuổi.
Nhà trường tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề, giúp giáo viên, nhân viên nhận thức công nghệ là công cụ hỗ trợ, giảm áp lực công việc và làm bài giảng sinh động hơn. Đồng thời tuyên truyền, vận động cha mẹ học sinh thông qua các kênh liên lạc, tạo sự đồng thuận trong xây dựng môi trường học tập số. Trong tổ chức dạy học, trường xây dựng kế hoạch giảng dạy kết hợp trực tuyến với trực tiếp, ban hành quy chế dạy học trực tuyến trên các nền tảng họp trực tuyến phổ biến. Giáo viên giao bài tập thông qua thư viện số và các ứng dụng học tập nhằm tăng tính chủ động và tương tác của học sinh.
Nhà trường xây dựng kho học liệu số gồm video, trò chơi trực tuyến, kế hoạch bài dạy, đề kiểm tra và các tài liệu phim hoạt hình, lịch sử, khoa học phục vụ giảng dạy. Học kỳ II năm học 2025-2026, trường tổ chức kiểm tra cuối kỳ trên máy tính cho học sinh khối 3 ở các môn Tin học, Công nghệ; học sinh khối 4, 5 ở các môn Tin học, Công nghệ, Khoa học, Lịch sử, Địa lý... Hệ thống tự động chấm điểm và lưu trữ bài thi, giảm đáng kể thời gian xử lý.
Song song với đổi mới phương pháp, nhà trường từng bước hoàn thiện hạ tầng công nghệ. Hiện cả 40 phòng học đều được trang bị thiết bị hiện đại. Trong đó, có 21 phòng có tivi tương tác kết nối internet, camera hỗ trợ dạy học trực tuyến và cha mẹ học sinh dự giờ trực tuyến; 19 phòng sử dụng tivi thông minh kết nối mạng. Trường có phòng tin học bảo đảm mỗi học sinh một máy, phòng thực hành tiếng Anh kết nối hệ thống học tập theo năng lực và thư viện số phục vụ tra cứu tài liệu, sách điện tử.
Chuyển đổi số tại đây không dừng ở việc bổ sung thiết bị, mà dần trở thành phương thức đổi mới dạy học và quản trị. Việc giảm giấy tờ, rút ngắn thời gian xử lý hành chính giúp giáo viên có thêm thời gian nghiên cứu chuyên môn.
Cô Thạch Kim Phượng chia sẻ: “Xây dựng trường học số là hành trình dài, đòi hỏi sự kiên trì và đổi mới không ngừng. Nhà trường tiếp tục nỗ lực, học hỏi để hoàn thiện môi trường giáo dục số, mang đến cho học sinh một nền tảng giáo dục hiện đại, nhân văn và thích ứng với tương lai”.
Xây dựng hệ sinh thái số đồng bộ
Sau sắp xếp địa giới hành chính, Thành phố Hồ Chí Minh có hơn 2,6 triệu học sinh và khoảng 3.500 cơ sở giáo dục. Quy mô lớn, địa bàn rộng từ khu vực trung tâm đến ngoại thành, biển đảo, đòi hỏi ngành giáo dục phải đổi mới phương thức quản lý theo hướng thống nhất, linh hoạt và dựa nhiều hơn vào dữ liệu. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số được xác định không đơn thuần là đầu tư thiết bị hay đưa hồ sơ lên môi trường điện tử. Trọng tâm là hình thành nền tảng dữ liệu có khả năng kết nối, chia sẻ và kế thừa, qua đó giúp các cơ sở giáo dục giảm nhập liệu, hạn chế báo cáo trùng lặp và nâng cao hiệu quả quản lý.
Ông Hồ Tấn Minh, nguyên Chánh Văn phòng Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, nay là Hiệu trưởng Trường trung học phổ thông chuyên Lê Hồng Phong cho biết: “Nền dữ liệu của ngành được xây dựng thành trục dữ liệu tích hợp với mười phân hệ nghiệp vụ, thường xuyên được làm sạch, đối soát với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, bảo đảm nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống”. Nhờ đó, khi triển khai hệ thống mới, các trường học không phải khởi tạo lại dữ liệu từ đầu”.
Điểm quan trọng của quá trình này là dữ liệu được kết nối và kế thừa xuyên suốt quá trình học tập. Ngành giáo dục từng bước số hóa toàn bộ hồ sơ pháp lý của nhà trường, sổ đăng bộ số gắn với mã định danh học sinh ngay từ khi nhập học, tạo nền tảng cho việc hình thành và quản lý dữ liệu người học.
Theo Sở Giáo dục và Đào tạo, đến nay, học bạ số đã hoàn thành kết nối, đồng bộ với Bộ Giáo dục và Đào tạo ở các khối lớp 1, 6 và 10. Sổ đầu bài số được triển khai với quy trình ký số ba cấp độ, hồ sơ chuyên môn của giáo viên được phê duyệt trên môi trường số. Công tác tuyển sinh đầu cấp được thực hiện 100% trực tuyến, khai thác trực tiếp dữ liệu dân cư và bản đồ số để phân tuyến học sinh theo nơi cư trú thực tế. Sở cũng phát triển kho học liệu số dùng chung, triển khai mô hình “phòng học số” tại khu vực ngoại thành, biển đảo và “lớp học không biên giới”, kết nối giáo viên ở khu vực trung tâm với các điểm trường vùng xa theo thời gian thực. Đây được xem là giải pháp góp phần thu hẹp khoảng cách trong tiếp cận tri thức giữa các khu vực.
Năm 2025, chỉ số cải cách hành chính của Sở Giáo dục và Đào tạo đạt 90,62 điểm, xếp thứ nhất khối sở, ban, ngành của thành phố. Chỉ số về phục vụ hành chính (SIPAS) đạt 99,44%, riêng mức độ hài lòng đối với dịch vụ giáo dục đạt 98,09%. Những kết quả này cho thấy chuyển đổi số trong giáo dục thành phố đang bước sang giai đoạn mới: Từ số hóa quy trình, hồ sơ chuyển dần sang khai thác dữ liệu để hỗ trợ ra quyết định, tổ chức dạy học và cung cấp dịch vụ giáo dục.
Khi dữ liệu được kết nối và sử dụng hiệu quả, công nghệ sẽ trở thành công cụ hỗ trợ đổi mới quản trị, giảm áp lực hành chính và nâng cao chất lượng giáo dục một cách thực chất.
