Hình thành nền tảng số quốc gia cho báo chí
Một trong những nội dung nổi bật của dự thảo là mục tiêu đến năm 2030 tập trung phát triển 8 cơ quan báo chí chủ lực gồm Báo Nhân Dân, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN), Báo Quân đội nhân dân, Báo Công an nhân dân cùng cơ quan báo chí của Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Các cơ quan này được định hướng trở thành lực lượng nòng cốt trong dẫn dắt thông tin, đổi mới công nghệ, phát triển nội dung đa nền tảng và thực hiện nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền trong tình hình mới.
Về tổ chức hệ thống báo chí, dự thảo kế thừa một số định hướng của Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025. Theo đó, các cơ quan như Văn phòng Quốc hội, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Kiểm toán Nhà nước được tổ chức 1 cơ quan báo và 1 cơ quan tạp chí; các bộ, cơ quan ngang bộ có 1 cơ quan báo và 1 cơ quan tạp chí. Mỗi tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương có 1 cơ quan báo; các tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội trung ương đủ điều kiện được có 1 cơ quan tạp chí theo quy định.
Song song với việc kiện toàn hệ thống tổ chức, dự thảo Chiến lược cũng đặt mục tiêu hình thành nền tảng số quốc gia cho báo chí. Trong đó, VTV tiếp tục phát triển nền tảng truyền hình số; VOV xây dựng nền tảng phát thanh số; Báo Nhân Dân phát triển nền tảng báo chí điện tử. TTXVN được giao xây dựng nền tảng dữ liệu báo chí đa phương tiện, đa ngôn ngữ phục vụ hệ thống truyền thông trong nước và công tác thông tin đối ngoại.
Thực tế, chuyển đổi số đã diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt tại các cơ quan báo chí chủ lực. Tổng Giám đốc TTXVN Vũ Việt Trang cho biết: Thời gian qua, TTXVN đã đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ số trong sản xuất, phân phối, quản trị thông tin; phát triển hệ sinh thái báo chí đa nền tảng. Đặc biệt, cơ quan đang xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung và các công cụ phân tích nhu cầu công chúng nhằm nâng cao chất lượng nội dung, tăng cường năng lực kiểm chứng thông tin, góp phần bảo vệ niềm tin của công chúng trước sự lan tràn của tin giả.
Chia sẻ về bài toán "bảo tồn và phát triển" trong kỷ nguyên số, Phó Tổng Giám đốc VOV Vũ Hải Quang cho biết, VOV đang tập trung vào 3 hướng đột phá chiến lược. Thứ nhất, tập trung hiện đại hóa "đặc sản" âm thanh bằng công nghệ AI để phục dựng, tái tạo các giọng đọc huyền thoại. Nhờ đó, các chương trình văn nghệ, đọc truyện đêm khuya, tiếng thơ… giữ nguyên được "hồn cốt" nhưng có thể sản xuất với tốc độ và số lượng lớn hơn. Thứ hai là chiến lược phát triển Podcast để chinh phục công chúng trẻ. Chúng tôi coi đây là "đại lộ sáng tạo" không có giới hạn để tiếp cận thế hệ Gen Z và Alpha. Đây là cách chúng tôi phát triển từ "phát thanh tuyến tính" sang "hệ sinh thái âm thanh số" theo yêu cầu, đáp ứng thói quen nghe mọi lúc, mọi nơi của người giới trẻ. Thứ ba, phát triển hệ sinh thái nội dung đa nền tảng “Make in VOV”, áp dụng mô hình “một nội dung - nhiều hình thức”, qua đó nâng cao hiệu quả sản xuất, phân phối thông tin và giảm sự phụ thuộc vào các nền tảng xuyên biên giới.
Chiến lược hướng tới năm 2045, xây dựng hệ thống báo chí Việt Nam hiện đại, có trình độ công nghệ cao, đủ năng lực chiếm lĩnh không gian truyền thông số, đồng thời trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển xã hội số, kinh tế số và công dân số tại Việt Nam.
Tạo động lực mới báo chí
Thời gian qua, việc sắp xếp đã góp phần tinh gọn hệ thống, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước đối với báo chí. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức khi tổng doanh thu của các cơ quan báo chí năm 2025 chỉ còn khoảng 20 nghìn tỷ đồng, giảm khoảng 600 tỷ đồng so với trước khi thực hiện sắp xếp. Theo Cục Báo chí, sự dịch chuyển nguồn thu quảng cáo sang các nền tảng số xuyên biên giới đang tạo sức ép lớn đối với hoạt động của nhiều cơ quan báo chí. Trong khi đó, mô hình kinh doanh truyền thống ngày càng bộc lộ hạn chế, đòi hỏi các tòa soạn phải đổi mới phương thức vận hành và tìm kiếm nguồn thu mới. Bà Đặng Thị Phương Thảo, Phó Cục trưởng Báo chí cho biết: Cục đang phối hợp với các bộ, ngành liên quan để kiến nghị hoàn thiện cơ chế tài chính, các nghị định, thông tư liên quan đến hoạt động báo chí trong giai đoạn mới và phục vụ quá trình sửa đổi Luật Báo chí...
Dự thảo chiến lược xác định nguồn nhân lực là yếu tố then chốt của quá trình chuyển đổi. Theo đó, nhà nước sẽ tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ lãnh đạo cơ quan báo chí, phóng viên, biên tập viên theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, làm chủ công nghệ mới và thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số. Bà Đặng Thị Phương Thảo cho rằng, dù công nghệ hay mô hình tổ chức có thay đổi thế nào thì yếu tố quyết định chất lượng báo chí vẫn là con người. Nếu đội ngũ người làm báo không yên tâm với nghề thì rất khó có thể tạo ra những sản phẩm báo chí có sức cạnh tranh. Giữ được đội ngũ người làm báo tâm huyết, bản lĩnh và chuyên nghiệp là yếu tố rất quan trọng để các cơ quan báo chí phát triển bền vững.
