Kỳ thi của những đổi mới

Lứa học sinh đầu tiên của chương trình mới

Tại nhiều điểm thi ở Hà Nội, không khí làm thủ tục diễn ra nghiêm túc nhưng không quá căng thẳng. Sau khi nghe phổ biến quy chế thi, kiểm tra thông tin cá nhân và phòng thi, nhiều học sinh tranh thủ trao đổi với bạn bè về những môn thi tự chọn mà mình đã đăng ký.

Tại điểm thi Trường THPT Nguyễn Gia Thiều (Hà Nội), em Nguyễn Đức Huy cho biết, điều khiến em quan tâm nhất là cách thức ra đề thi. “Những năm gần đây, thầy cô luôn yêu cầu chúng em học để hiểu bản chất vấn đề, biết liên hệ thực tiễn thay vì học thuộc lòng. Em nghĩ đề thi năm nay sẽ chú trọng đánh giá khả năng vận dụng kiến thức nhiều hơn”, Đức Huy chia sẻ.

Cùng chung tâm trạng, em Trần Hồng Quang, học sinh Trường THPT Tây Hồ cho biết, dù số môn thi giảm nhưng áp lực không hề giảm. “Em cảm thấy nhẹ nhàng hơn vì được lựa chọn môn học phù hợp với định hướng nghề nghiệp. Tuy nhiên, đề thi theo chương trình mới đòi hỏi phải hiểu sâu kiến thức nên không thể học tủ hay học mẹo như trước”, Quang nói.

Trong suốt ba năm học THPT, thế hệ học sinh năm nay đã trải nghiệm một môi trường học tập khác so với các khóa trước. Các em được lựa chọn môn học theo định hướng nghề nghiệp, tham gia nhiều hoạt động trải nghiệm, tăng cường thực hành, nghiên cứu và phát triển kỹ năng cá nhân.

Vì vậy, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 không đơn thuần là một kỳ kiểm tra cuối cấp mà còn phản ánh kết quả của quá trình chuyển đổi từ giáo dục tiếp cận nội dung sang giáo dục phát triển phẩm chất và năng lực người học.

Nếu học sinh là người trực tiếp bước vào phòng thi thì giáo viên là những người cảm nhận rõ nhất sự thay đổi của chương trình mới trong những năm qua. Theo cô Mai Tôn Minh Trang, giáo viên Ngữ văn Trường THPT Tây Hồ, sự thay đổi lớn nhất nằm ở cách tiếp cận việc học. “Nếu trước đây học sinh chủ yếu tiếp nhận kiến thức thì nay các em phải biết đặt câu hỏi, phản biện và trình bày quan điểm cá nhân. Trong môn Ngữ văn, chúng tôi không còn khuyến khích học thuộc bài mẫu mà hướng học sinh tới việc đọc hiểu và thể hiện suy nghĩ của mình”, cô Trang cho biết.

Tương tự, ở môn Toán, việc dạy học cũng được điều chỉnh theo hướng tăng cường vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Theo cô Đặng Thị Minh, giáo viên Toán tại Trường THPT Trần Nhân Tông (Hà Nội), đề thi hiện nay không chỉ đánh giá khả năng tính toán mà còn yêu cầu học sinh biết phân tích dữ liệu, giải quyết vấn đề và lựa chọn phương án phù hợp trong những tình huống cụ thể. “Điều quan trọng nhất là học sinh phải hiểu bản chất kiến thức. Khi hiểu bản chất, các em có thể xử lý nhiều dạng câu hỏi khác nhau thay vì chỉ ghi nhớ công thức”, cô Minh nhận định.

Theo các giáo viên, kỳ thi năm nay sẽ là dịp để đánh giá rõ hơn hiệu quả của những thay đổi trong phương pháp dạy học, kiểm tra và đánh giá mà ngành giáo dục đã triển khai trong thời gian qua.

Môn thi giảm nhưng yêu cầu cao hơn

Một trong những điểm mới được nhiều học sinh và phụ huynh quan tâm trong kỳ thi tốt nghiệp 2026 là số môn thi giảm so với trước đây. Theo phương án thi mới, thí sinh dự thi hai môn bắt buộc là Ngữ văn và Toán, đồng thời lựa chọn hai môn trong số các môn đã học ở lớp 12 theo định hướng nghề nghiệp và năng lực cá nhân. Việc giảm số lượng môn thi giúp giảm áp lực ôn tập, giảm chi phí xã hội và tạo điều kiện để học sinh tập trung đầu tư sâu hơn vào những lĩnh vực phù hợp với định hướng tương lai.

Tuy nhiên, giảm số môn thi không đồng nghĩa với giảm yêu cầu. Theo nhiều giáo viên, đề thi của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 hướng nhiều hơn tới việc đánh giá năng lực vận dụng kiến thức thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ. Trong quá trình ôn tập, học sinh được rèn luyện kỹ năng phân tích, xử lý tình huống và liên hệ thực tiễn nhiều hơn trước. Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng kỳ thi mới có thể góp phần hạn chế tình trạng học tủ, học lệch và khuyến khích học sinh học tập một cách thực chất hơn.

Ở góc độ khác, việc cho phép học sinh lựa chọn môn thi phù hợp với định hướng nghề nghiệp được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình cá thể hóa giáo dục. Thay vì học và thi giống nhau, người học có cơ hội phát huy thế mạnh riêng, đồng thời chuẩn bị tốt hơn cho bậc học tiếp theo.

Trong nhiều tháng qua, các địa phương đã tổ chức thi thử, khảo sát chất lượng và xây dựng nhiều phương án hỗ trợ học sinh. Nhiều trường học phân loại đối tượng học sinh để có kế hoạch ôn tập phù hợp, đặc biệt là nhóm học sinh có nguy cơ không đạt yêu cầu tốt nghiệp. Từ vùng sâu, vùng xa đến khu vực đô thị, các cơ sở giáo dục đều nỗ lực bảo đảm học sinh được tiếp cận đầy đủ chương trình và có cơ hội hoàn thành kỳ thi trong điều kiện tốt nhất.

Không chỉ học sinh và giáo viên, nhiều phụ huynh cũng bước vào mùa thi đầu tiên của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 với những cảm xúc đặc biệt. Chờ con hoàn tất thủ tục dự thi tại điểm thi Trường THPT Tây Hồ, chị Nguyễn Tuyết Liên (phường Phú Thượng, Hà Nội) cho biết, gia đình đã đồng hành cùng con trong suốt quá trình lựa chọn môn học và định hướng nghề nghiệp từ lớp 10. “Tôi thấy chương trình mới giúp các con chủ động hơn trong việc xác định sở trường của mình. Điều quan trọng nhất lúc này không phải là điểm số mà là các con giữ được tâm lý ổn định để làm bài tốt”, chị Liên chia sẻ.

Theo nhiều phụ huynh, việc được lựa chọn môn học và môn thi phù hợp với năng lực giúp học sinh giảm áp lực học tập dàn trải, đồng thời có điều kiện đầu tư nhiều hơn cho những lĩnh vực mà các em muốn theo đuổi trong tương lai.

Dữ liệu quan trọng cho tuyển sinh đại học

Theo quy chế, kết quả kỳ thi năm nay vẫn là nguồn dữ liệu quan trọng cho tuyển sinh đại học. Ông Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, việc đổi mới kỳ thi gắn với mục tiêu đánh giá năng lực người học theo định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Kết quả kỳ thi tiếp tục là một trong những căn cứ quan trọng để các cơ sở giáo dục đại học sử dụng trong tuyển sinh. Các chuyên gia nhận định, việc tăng cường tính phân hóa trong đề thi sẽ giúp các trường có thêm cơ sở lựa chọn thí sinh phù hợp với yêu cầu từng ngành đào tạo.

Trong bối cảnh ngày càng nhiều trường sử dụng đồng thời nhiều phương thức tuyển sinh, kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn giữ vai trò quan trọng nhờ tính khách quan, độ phủ rộng và khả năng đánh giá trên quy mô toàn quốc.

Một điểm đáng chú ý của kỳ thi năm nay là mối liên hệ ngày càng rõ nét giữa chương trình giáo dục phổ thông mới, lựa chọn môn thi và định hướng nghề nghiệp của học sinh. Với Chương trình giáo dục phổ thông 2018, học sinh được lựa chọn môn học từ sớm dựa trên năng lực, sở thích và dự định nghề nghiệp của bản thân.

Sự thay đổi này tạo ra sự liên thông rõ hơn giữa giáo dục phổ thông và giáo dục đại học. Ngay từ khi lựa chọn môn học ở THPT, nhiều học sinh đã bắt đầu hình dung con đường nghề nghiệp tương lai của mình. Những em yêu thích công nghệ, kỹ thuật thường đầu tư nhiều hơn cho các môn Toán, Vật lý, Hóa học, Tin học; trong khi những em quan tâm tới luật, truyền thông, sư phạm hay khoa học xã hội có thể lựa chọn các môn học phù hợp với sở trường và định hướng phát triển của bản thân. Theo các chuyên gia giáo dục, việc lựa chọn môn học và môn thi không chỉ giúp giảm áp lực học tập dàn trải mà còn góp phần hình thành tư duy nghề nghiệp từ sớm.