Không phải dựng thêm rào cản
Theo Quy chế tuyển sinh ban hành kèm Thông tư 06/2026/TT-BGDĐT, thí sinh phải đạt tối thiểu 15 điểm theo tổ hợp ba môn xét tuyển hoặc theo tổ hợp Toán, Ngữ văn và một môn khác mới đủ điều kiện vào nguồn tuyển đại học.
Ngay sau khi quy định mới được công bố, nhiều ý kiến tranh luận, liệu con số 15 điểm có quá cao đối với học sinh ở những khu vực khó khăn hay không?
Từ phổ điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2025, TS Đặng Quang Vinh, giảng viên Khoa Khoa học Máy tính và Công nghệ, Trường đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) đã thực hiện phân tích xác suất đạt ngưỡng 15 điểm theo các tổ hợp xét tuyển. Kết quả cho thấy xác suất đạt từ 15 điểm trở lên ở ba môn vào khoảng 91,2%. Nếu giới hạn ở các tổ hợp có Toán hoặc Ngữ văn, tỷ lệ này vẫn đạt gần 89%.
Điều đó có nghĩa là đa số tuyệt đối thí sinh vẫn nằm trong vùng đủ điều kiện xét tuyển. Nhóm bị tác động chủ yếu là những thí sinh có kết quả học tập ở mức rất thấp. Đây cũng chính là nhóm mà việc theo học đại học tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất.
TS Đặng Quang Vinh nhận định rằng, ngưỡng 15 điểm không nên được nhìn nhận như một “rào chắn” mới mà là một mức bảo đảm chất lượng đầu vào tối thiểu. Thực chất, 15 điểm cho ba môn chỉ tương đương trung bình 5 điểm mỗi môn. Đây là mức học lực cơ bản đối với một học sinh đã hoàn thành chương trình THPT. Nếu ngay cả ngưỡng này cũng không đạt thì việc theo đuổi chương trình đại học vốn đòi hỏi khả năng tự học, nghiên cứu và tiếp thu kiến thức chuyên sâu sẽ gặp rất nhiều khó khăn.
GS, TSKH Nguyễn Đình Đức (Đại học Quốc gia Hà Nội) đóng góp ý kiến, thông điệp của chính sách không phải là giảm quy mô giáo dục đại học mà là bảo đảm người học bước vào đại học với nền tảng học lực tối thiểu cần thiết. Yêu cầu về chất lượng nguồn nhân lực đang ngày càng cao. Nếu đầu vào quá thấp, các trường sẽ phải dành nhiều thời gian bù đắp kiến thức nền cho sinh viên, ảnh hưởng tới chất lượng đào tạo. Theo ông, việc xác lập một ngưỡng tối thiểu không nhằm hạn chế cơ hội học tập mà nhằm bảo đảm giá trị của bằng cấp và chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.
Một câu hỏi khác được đặt ra là liệu quy định mới có gây khó khăn cho các trường đại học, đặc biệt là những cơ sở đào tạo nhiều năm chịu áp lực tuyển sinh?
Theo các chuyên gia, ở góc độ ngắn hạn, tác động nhất định là có. Một số ngành học ít hấp dẫn hoặc những trường có sức cạnh tranh thấp có thể gặp khó khăn hơn trong việc tuyển đủ chỉ tiêu. Những năm gần đây, nhiều trường địa phương hoặc trường ngoài công lập phải triển khai nhiều đợt xét tuyển bổ sung mới tuyển đủ chỉ tiêu. Có ngành học sau khi nhập học thực tế chỉ đạt 60-70% số lượng tuyển sinh dự kiến.
TS Nguyễn Triều Dương, Trưởng phòng Đào tạo, Trường đại học Luật Hà Nội nhận định, ngưỡng tối thiểu 15 điểm không phải là mức quá cao đối với học sinh đã hoàn thành chương trình THPT. Điều quan trọng là quy định này giúp các trường tuyển được những thí sinh có nền tảng kiến thức cơ bản để theo học chương trình đại học.
Theo TS Nguyễn Triều Dương, chất lượng đầu vào và chất lượng đầu ra luôn có mối quan hệ chặt chẽ. Nhà trường có thể hỗ trợ sinh viên trong quá trình học tập, nhưng rất khó bù đắp hoàn toàn những lỗ hổng kiến thức phổ thông kéo dài nhiều năm. Vì vậy, việc xác định một ngưỡng tối thiểu chung sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các trường trong quá trình tổ chức đào tạo.
Với các trường top đầu như Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Kinh tế Quốc dân hay Đại học Luật Hà Nội, điểm chuẩn nhiều năm qua luôn cao hơn rất nhiều so với ngưỡng 15 điểm. Vì vậy, quy định mới gần như không tạo ra biến động đáng kể về nguồn tuyển. Tác động chủ yếu sẽ tập trung ở nhóm trường có điểm chuẩn thấp hoặc những ngành học đang gặp khó khăn trong thu hút người học.
Trong khi đó, với các cơ sở đào tạo ở địa phương hoặc những ngành học đang thiếu sức hút, quy định mới được xem là động lực để đổi mới chương trình đào tạo, tăng cường liên kết doanh nghiệp và nâng cao cơ hội việc làm cho sinh viên sau tốt nghiệp.
Đại học không phải con đường duy nhất
Câu chuyện ngưỡng đầu vào đại học không chỉ liên quan đến chất lượng tuyển sinh mà còn gắn với mục tiêu phân luồng giáo dục và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực. Nhiều phụ huynh vẫn coi đại học là con đường gần như duy nhất dẫn đến thành công. Điều đó khiến không ít học sinh cố gắng bước vào giảng đường đại học bằng mọi giá, kể cả khi năng lực và sở trường phù hợp hơn với giáo dục nghề nghiệp.
Tuy nhiên, thực tế thị trường lao động đang cho thấy một bức tranh khác. Tại nhiều khu công nghiệp và doanh nghiệp sản xuất công nghệ cao, nhu cầu đối với lao động kỹ thuật được đào tạo bài bản từ các trường cao đẳng, trung cấp nghề ngày càng lớn. Không ít kỹ thuật viên cơ điện tử, tự động hóa, hàn công nghệ cao hay vận hành hệ thống thông minh có mức thu nhập khởi điểm từ 12-18 triệu đồng/tháng, tương đương hoặc cao hơn một số ngành đào tạo đại học.
Em Lê Trọng Hiếu, học sinh lớp 12 Trường THPT Kim Liên (Hà Nội) cho biết, bản thân không cảm thấy áp lực trước quy định mới. “Em nghĩ 15 điểm không phải mức khó. Nếu đã xác định học đại học thì mình cần có nền tảng kiến thức tối thiểu. Bạn nào chưa đạt cũng có thể lựa chọn học nghề hoặc học cao đẳng rồi liên thông sau”, Hiếu chia sẻ.
Ở góc độ người học, Nguyễn Thành Đạt, sinh viên năm thứ ba ngành Công nghệ thông tin, Đại học Bách khoa Hà Nội, chia sẻ rằng, nhiều bạn cùng khóa của em đã phải thôi học hoặc chuyển ngành do nền tảng kiến thức quá yếu. “Nhiều bạn học kỳ đầu đã nợ các môn toán cao cấp hoặc lập trình cơ sở. Nếu có một ngưỡng đầu vào nhất định thì có thể giúp các bạn cân nhắc kỹ hơn trước khi lựa chọn”, Đạt cho biết.
PGS, TS Nguyễn Phú Khánh (Đại học Phenikaa) cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh nguồn tuyển hiện nay, yếu tố quyết định không còn là điểm chuẩn thấp hay cao mà là chất lượng đào tạo và triển vọng nghề nghiệp. Một ngành học có chương trình hiện đại, cơ hội việc làm rõ ràng vẫn có khả năng thu hút người học ngay cả khi yêu cầu đầu vào cao hơn. “Thí sinh ngày nay lựa chọn rất thực tế. Các em quan tâm đến việc học gì, ra trường làm ở đâu và thu nhập như thế nào hơn là chỉ tìm một trường có điểm chuẩn thấp để dễ trúng tuyển”, ông Khánh nhận xét.
Thực tế tại Đại học Kinh tế Quốc dân cho thấy nhu cầu của doanh nghiệp đối với nguồn nhân lực chất lượng cao đang ngày càng lớn. Tại Tuần Nghề nghiệp và Việc làm (NEU Career Week) năm 2025 với chủ đề “Nguồn nhân lực thích ứng với trí tuệ nhân tạo”, chương trình đã thu hút gần 20.000 sinh viên và khoảng 50 doanh nghiệp tham gia tuyển dụng, hướng nghiệp. Nhiều doanh nghiệp cho biết bên cạnh kiến thức chuyên môn, họ đặc biệt quan tâm tới năng lực phân tích dữ liệu, tư duy số và khả năng ứng dụng AI trong công việc của sinh viên.
Đại diện Trung tâm Hướng nghiệp và Việc làm của trường cho rằng, xu hướng chuyển đổi số đang làm thay đổi yêu cầu tuyển dụng ở hầu hết lĩnh vực kinh tế, tài chính, quản trị và thương mại. Điều đó đòi hỏi các cơ sở đào tạo không chỉ đổi mới chương trình giảng dạy mà còn phải tuyển chọn được những người học có nền tảng kiến thức đủ tốt để tiếp cận các lĩnh vực mới như khoa học dữ liệu, phân tích kinh doanh hay trí tuệ nhân tạo ứng dụng.
Theo các chuyên gia giáo dục, điều quan trọng nhất không phải là bao nhiêu học sinh vào đại học mà là mỗi người học tìm được con đường phù hợp với năng lực, sở trường và nhu cầu xã hội. Trong hệ thống giáo dục hiện đại, đại học, cao đẳng hay giáo dục nghề nghiệp đều có vai trò riêng trong việc cung cấp nguồn nhân lực cho nền kinh tế.
