Những năm gần đây, các hoạt động gắn với văn hóa truyền thống ngày càng nhận được sự quan tâm của giới trẻ. Từ chương trình nghệ thuật lấy cảm hứng dân gian đến các triển lãm tương tác, nhiều giá trị văn hóa Việt Nam đang được làm mới, đưa vào đời sống với những hình thức sinh động, hấp dẫn hơn.
Tuy nhiên, khảm trai vẫn là lĩnh vực còn khá xa lạ với phần đông công chúng, dù đây là nghề thủ công đòi hỏi kỹ thuật cao, mang giá trị thẩm mỹ và dấu ấn văn hóa lâu đời. Những chất liệu dân dã được xử lý, cắt gọt và gắn kết bằng nhiều công đoạn tỉ mỉ, kết tinh trí tuệ dân gian đặc sắc với kỹ thuật khéo léo có thể tạo nên các hoa văn tinh xảo trên đồ gỗ, tranh trang trí hay vật dụng sinh hoạt.
Từ thực tế đó, nhóm sinh viên Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã triển khai dự án “Thủy Sắc Vân Trai” nhằm tạo điều kiện để công chúng có cơ hội tìm hiểu rõ hơn về nghệ thuật khảm trai thông qua các hoạt động trưng bày và trải nghiệm thực tế. Bên cạnh việc giới thiệu sản phẩm, dự án còn giúp người tham gia hiểu thêm những giá trị văn hóa, lịch sử được lưu giữ trong nghề khảm trai.
Trong quá trình triển khai, các thành viên Ban tổ chức đã tìm hiểu thực tế tại làng nghề Chuôn Ngọ (xã Chuyên Mỹ) một trong những làng nghề khảm trai nổi tiếng của Hà Nội. Tại đây, nhóm được quan sát trực tiếp các quy trình, được tìm hiểu đời sống của người làm nghề và lắng nghe những câu chuyện gắn bó với nghề của nghệ nhân.
Chia sẻ về nghề, bác Nguyễn Đình Hải, nghệ nhân đã gắn bó với khảm trai Chuôn Ngọ gần ba thập kỷ cho biết, yếu tố quan trọng nhất không chỉ là tay nghề mà còn là sự kiên trì và tình yêu với công việc. “Khảm trai là công việc đòi hỏi nhiều thời gian và sự tỉ mỉ. Có những sản phẩm phải làm trong nhiều ngày mới hoàn thành. Chúng tôi mong muốn ngày càng có thêm người trẻ quan tâm để nghề khảm trai tiếp tục được gìn giữ và phát triển”, nghệ nhân Nguyễn Đình Hải chia sẻ tâm tư.
Từ những trải nghiệm đó, các thành viên trong dự án xây dựng một không gian triển lãm với mong muốn giới thiệu vẻ đẹp và giá trị của nghệ thuật khảm trai tới công chúng trong nước và quốc tế. Nhiều sản phẩm với kiểu dáng, họa tiết và công năng khác nhau được trưng bày trong sự kiện, từ những vật dụng mang tính truyền thống đến các thiết kế hiện đại phù hợp với nhu cầu công năng và thẩm mỹ mới. Sự đa dạng này cho thấy tính linh hoạt của chất liệu khảm trai trong đời sống, đồng thời đây cũng là cách loại hình thủ công lâu đời này được gìn giữ và làm mới để phù hợp với đời sống đương đại.
Tại sự kiện "Thủy Sắc Vân Trai", workshop sáng tạo là một điểm nhấn hứa hẹn thu hút sự quan tâm của đông đảo khách tham quan. Dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân, khách tham dự được trực tiếp thực hành một số công đoạn cơ bản trong quá trình chế tác, từ xử lý nguyên liệu đến hoàn thiện sản phẩm. Việc trực tiếp trải nghiệm giúp nhiều người hiểu rõ hơn sự tỉ mỉ, tính kiên trì và độ chính xác mà người thợ phải duy trì trong từng thao tác.
Theo bạn Minh Ngọc, Trưởng Ban tổ chức, việc trực tiếp thao tác giúp người tham gia cảm nhận rõ hơn sự công phu, tính chính xác và độ kiên nhẫn mà người thợ phải duy trì trong từng chi tiết nhỏ. Những hoạt động mang tính tương tác như vậy đang trở thành cách tiếp cận hiệu quả để di sản văn hóa đến gần hơn với giới trẻ, thay vì chỉ dừng lại ở hình thức trưng bày hay giới thiệu đơn thuần.
Trong thời gian tới, nhóm thực hiện cho biết sẽ tiếp tục mở rộng các hoạt động giới thiệu nghề khảm trai, đồng thời triển khai thêm những hình thức truyền thông phù hợp nhằm đưa nghề thủ công truyền thống đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là các bạn trẻ - lực lượng giữ vai trò quan trọng trong việc tiếp nối và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc.
Với tinh thần nhiệt huyết, sự chuẩn bị kỹ lưỡng cùng những sáng kiến để người xem khám phá và trải nghiệm một trong những nghề thủ công mỹ nghệ độc đáo của người Việt, "Thủy Sắc Vân Trai" của những người trẻ là một điểm hẹn văn hóa thú vị của Thủ đô trong tháng 5 này.
