Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các đơn vị tăng cường tuyên truyền các quy định của pháp luật về bảo đảm an toàn thực phẩm và vận động, hướng dẫn các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm trong phòng ngừa ô nhiễm thực phẩm và các bệnh lây truyền qua thực phẩm. Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh thành cũng được yêu cầu triển khai công tác bảo đảm an toàn thực phẩm dịp Tết, kịp thời công khai các trường hợp vi phạm.
Đẩy mạnh kiểm tra, xử lý vi phạm
Những ngày này, dư luận xã hội không khỏi bàng hoàng, phẫn nộ trước hai sự việc liên quan trực tiếp đến sức khỏe của hàng triệu gia đình: vụ phát hiện thịt heo nhiễm dịch tả heo châu Phi trong patê Hạ Long và vụ triệt phá đường dây sản xuất sữa Hiup giả với quy mô lớn.
Liên quan vụ việc xảy ra, Ban chỉ đạo liên ngành an toàn thực phẩm thành phố Hải Phòng vừa ban hành Văn bản số 407/BCĐ-ATTP yêu cầu các sở, ngành, địa phương tăng cường công tác phối hợp, kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm trên địa bàn thành phố. Ban này yêu cầu các sở: Nông nghiệp và Môi trường, Công thương, Y tế chủ động thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành, tập trung kiểm tra các cơ sở giết mổ, cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thịt và các sản phẩm từ thịt. Cùng với đó, Ủy ban nhân dân các xã, phường, đặc khu có trách nhiệm thành lập đoàn kiểm tra, tổ chức kiểm tra việc chấp hành các quy định về an toàn thực phẩm tại các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, chợ dân sinh, chợ cóc, các cơ sở sơ chế, chế biến nhỏ lẻ thịt và các sản phẩm từ thịt.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, thực hiện cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm liên quan đến an toàn thực phẩm trước Tết Bính Ngọ 2026, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an Thành phố đã triển khai nhiều đợt kiểm tra diện rộng, tập trung vào các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, không bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm. Trước đó, qua kiểm tra các kho lạnh tại các phường: An Phú Đông, Bình Hưng Hòa, Thủ Đức, Tam Bình..., cơ quan này đã phát hiện nhiều cơ sở kinh doanh thực phẩm đang lưu chứa hàng chục tấn nội tạng và thịt động vật không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ, được thu mua trôi nổi trên thị trường để bán kiếm lời. Cơ quan chức năng đã tiêu hủy toàn bộ số thực phẩm không rõ xuất xứ và ban hành quyết định xử phạt hành chính, tổng số tiền thu nộp ngân sách hơn 1,6 tỷ đồng.
Bịt lỗ hổng lớn về hậu kiểm
Nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng, những vụ việc bị phát hiện vừa qua chỉ là “phần nổi của tảng băng trô”. Nếu không có giải pháp căn cơ, không loại trừ khả năng còn nhiều trường hợp vi phạm khác chưa bị phát hiện, ảnh hưởng đến sức khỏe của người tiêu dùng. Đặc biệt, việc truy xuất nguồn gốc nguyên liệu hiện nay vẫn còn nhiều lỗ hổng và bị xem nhẹ. Trong khi đó, “uy tín” lâu năm của doanh nghiệp vô tình tạo ra một “vùng miễn dịch giám sát”, khiến các thương hiệu quen mặt thường được xếp vào nhóm rủi ro thấp, tần suất kiểm tra giảm và mức độ nghi ngờ cũng giảm theo.
Tăng cường quản lý, ông Chu Quốc Thịnh, quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), cho biết: Bộ đang hoàn thiện hồ sơ dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) gồm 11 chương, 55 điều. Một trong năm chính sách quan trọng của luật sửa đổi là kiểm soát các sản phẩm thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn trước khi lưu thông trên thị trường theo hướng dựa trên mức độ nguy cơ của từng loại sản phẩm thực phẩm.
Thay vì áp dụng một cách quản lý gần như đồng loạt, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) dự kiến phân loại thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn theo ba mức độ nguy cơ - cao, trung bình và thấp - để áp dụng phương thức kiểm soát tương ứng. Với nhóm nguy cơ cao, sản phẩm sẽ phải đăng ký lưu hành và chịu sự thẩm định trước khi ra thị trường, qua đó tái lập “chốt chặn kỹ thuật” đối với những mặt hàng tiềm ẩn rủi ro lớn. Dự luật cũng nêu rõ quy định hậu kiểm không còn mang tính hình thức, mà được thiết kế theo mức độ rủi ro, lịch sử tuân thủ và cảnh báo vi phạm với ba cấp độ kiểm tra: chặt, thường và giảm... Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung chế tài mạnh như nâng mức xử phạt tối đa, thu hồi sản phẩm và tạm dừng tiếp nhận thủ tục hành chính đối với tổ chức, cá nhân vi phạm.
Trong khi chờ luật mới được thông qua, các chuyên gia cho rằng, các bộ, ngành liên quan phải khẩn trương rà soát lại hệ thống văn bản dưới luật, xây dựng các quy chuẩn và tiêu chuẩn mới theo hướng chặt chẽ hơn. Các quy định cần buộc tổ chức, cá nhân tham gia chuỗi sản xuất - kinh doanh thực phẩm phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình, từ khâu đầu vào đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng, không để “đứt gãy” ở bất kỳ công đoạn nào. Công tác quản lý quy trình sản xuất trong doanh nghiệp phải được thực hiện chặt chẽ, xuyên suốt từ khâu nhập nguyên liệu, sản xuất đến thành phẩm.
Cùng với đó, cần tăng cường trách nhiệm của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công thương trong kiểm soát đầu vào chuỗi cung ứng thực phẩm. Đầu vào được xác định gồm thuốc bảo vệ thực vật, tồn dư, phân bón, các yếu tố trong động, thực vật và các khâu sơ chế, chế biến trước khi đưa sản phẩm vào chuỗi cung ứng. Đây là mô hình quản lý đang được nhiều quốc gia áp dụng, đồng thời gắn với việc kiểm soát thực phẩm chế biến, đóng gói sẵn trước khi lưu thông trên thị trường theo mức độ nguy cơ của từng loại sản phẩm.
Kinh doanh phải gắn liền với trách nhiệm xã hội và lợi nhuận phải được xây dựng trên nền tảng của sự tử tế. Chúng ta kiên quyết đấu tranh không khoan nhượng để mỗi bữa cơm gia đình không còn nỗi lo thực phẩm bẩn và niềm tin vào sự công bằng của pháp luật luôn được thắp sáng trong mỗi người dân ■
Hướng sửa đổi Nghị định số 15/2018/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm, cho thấy một bước điều chỉnh quan trọng trong tư duy quản lý an toàn thực phẩm, nhằm khắc phục những lỗ hổng của cơ chế “tự công bố - hậu kiểm” hiện nay.
