Nhiều chuyên gia nhận định, xu hướng tất yếu để bảo đảm phát triển bền vững đô thị là đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ, chuyển đổi số.
Tư duy và cách tiếp cận hợp lý
Muốn có mức tăng trưởng đột phá, cách tiếp cận trong xây dựng và lựa chọn mô hình phát triển đô thị phải phù hợp. Phó Tổng giám đốc Công ty Tư vấn quốc tế enCity Vương Phan Liên Trang cho biết, Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đã đề xuất một loạt giải pháp, tập trung đầu tư xây dựng hạ tầng khung là giao thông công cộng và quy hoạch gắn với giao thông công cộng (TOD)-kỳ vọng là xương sống cho động lực tăng trưởng của thành phố, tái cấu trúc không gian đô thị và sẽ trở thành mô hình kiểu mẫu cho phát triển đô thị tại các địa phương khác. Với nguồn lực đầu tư lớn và tầm nhìn dài hạn, quy hoạch phải đi đôi với sắp xếp lại không gian đa tầng đa lớp; khai thác, thu hồi giá trị gia tăng từ đất do phát triển hạ tầng, bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử, cảnh quan; đánh thức tiềm năng to lớn của không gian ngầm… Các địa phương cần sử dụng mạnh mẽ công cụ tài chính và ứng dụng công nghệ để quản lý thực hiện quy hoạch, bảo đảm giám sát cộng đồng.
Chung quan điểm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam Đỗ Viết Chiến nhận định, quan trọng là phải xác định các trung tâm động lực phát triển, các đô thị lớn giữ vai trò then chốt, đẩy mạnh tái cấu trúc và phát triển hệ thống đô thị hiện có, kết hợp giữa bảo tồn và tái phát triển. Các địa phương cần rà soát lại hệ thống đô thị dựa trên định hướng tổng thể quy hoạch hệ thống đô thị quốc gia, chiến lược phát triển kinh tế xã hội của vùng, địa phương, ưu tiên đầu tư cho đô thị đầu tàu nhằm lan tỏa mạnh mẽ hơn đến các đô thị trong vùng, tránh dàn trải, trùng lắp, lãng phí nhất là đối với các địa phương sáp nhập từ 2 đến 3 địa phương cũ.
“Các đô thị tự nó đã phát triển và việc cần làm là phát huy tốt tiềm năng của từng đô thị. Nhà nước sẽ đóng vai trò kết nối chúng với nhau thành một đô thị với vị thế, vai trò lớn và hiệu quả hơn”, ông Chiến chia sẻ.
Theo các chuyên gia, hiện nay phát triển đô thị của Việt Nam vẫn đang quá tập trung vào các đô thị lớn và hai đô thị đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, mà chưa chú trọng đô thị vừa và nhỏ. Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam Trần Ngọc Chính nhận định, đô thị vừa và nhỏ là trung tâm kinh tế, văn hóa của một vùng và chúng ta đang đánh giá thấp vai trò của nó. Nguồn lực đất đai, con người tại các đô thị này còn rất lớn, trong khi nguồn lực này tại các đô thị lớn gần như cạn kiệt. Cần chủ động phân vai cho các đô thị nhằm hạn chế phân tán nguồn lực phát triển.
Là địa phương duy nhất của cả nước có 11 năm liên tiếp (2015-2025) duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP hai con số với mức tăng năm 2025 đạt 11,81%, Hải Phòng luôn triển khai các giải pháp đồng bộ, quyết liệt.
Theo Giám đốc Sở Xây dựng Hải Phòng Nguyễn Thành Hưng, công tác quy hoạch tại địa phương luôn được chuẩn bị trước, bài bản, trong đó ưu tiên triển khai hạ tầng giao thông, hạ tầng kỹ thuật, xây dựng những kịch bản phát triển có tính đến các tác động tích cực và tiêu cực đến phát triển đô thị. Các sở, ngành như: Tài chính, Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường thường xuyên tổ chức họp chuyên ngành để tháo gỡ điểm nghẽn. Các cơ quan hành chính tích cực cắt giảm thủ tục, dịch vụ, tạo thuận lợi nhất cho nhà đầu tư, doanh nghiệp và người dân. Thành ủy chỉ đạo toàn diện, Ủy ban nhân dân vào cuộc quyết liệt, sâu sát, Hội đồng nhân dân đồng hành về các vấn đề phát sinh nhằm tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, ổn định. Cùng với đó, thành phố cũng yêu cầu các địa phương quán triệt nghiêm những chủ trương, chính sách mới, coi công tác giải phóng mặt bằng, đầu tư công là nhiệm vụ chính trị hàng đầu.
Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới, trong công tác quy hoạch, phát triển đô thị, ngoài cái nhìn tổng thể và tư duy xuyên suốt, cần có sự linh hoạt, bám sát thực tế. Tiến sĩ, Kiến trúc sư Emmanuel Cerise, Giám đốc Cơ quan hỗ trợ hợp tác quốc tế Vùng Paris tại Việt Nam chia sẻ: “Chúng tôi chỉ đưa ra định hướng phát triển các vùng đô thị, mà không cứng nhắc phân định rõ khu vực đó phát triển lĩnh vực gì; đồng thời, lập kế hoạch, chương trình phát triển đô thị linh hoạt theo thực tế, phù hợp với tình hình kinh tế-xã hội tại từng giai đoạn nhằm tránh gây xáo trộn, lãng phí, hạn chế những dự án treo...”.
Đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ
Vừa qua, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 224-KL/TW về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 24/1/2022 của Bộ Chính trị về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Một trong những nội dung trọng tâm là quản lý, phát triển đô thị và phát triển kinh tế đô thị theo chiều sâu, dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; xây dựng chính quyền số, đô thị thông minh, bảo đảm nguyên tắc lấy người dân là trung tâm, dữ liệu và hạ tầng thông minh là nền tảng…
Các chuyên gia đánh giá, đây là bước đột phá, kim chỉ nam trong hành động để hướng tới phát triển nhanh, bền vững hệ thống đô thị. Việc ứng dụng đồng bộ các công nghệ cho phép các nhà quản lý bước ra khỏi tư duy xử lý tình huống sang quản trị dựa trên dữ liệu thực tế (Data-driven City). Thông qua các mô hình mô phỏng có thể dự báo chính xác các kịch bản phát triển, từ lưu lượng giao thông đến tác động của thiên tai, giúp giảm thiểu tối đa những sai sót quy hoạch và lãng phí nguồn lực đầu tư công, từ đó tối ưu hóa các chi phí khác.
Một điểm sáng phát triển đô thị ứng dụng công nghệ là tỉnh Bắc Ninh với tỷ lệ đô thị hóa đạt 60,3%, vượt xa tỷ lệ trung bình của cả nước. Tỉnh chủ động, phát huy lợi thế của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; ban hành Kế hoạch số 53/KH-UBND phát triển đô thị thông minh trên địa bàn với 16 nhiệm vụ trọng tâm. Cụ thể, năm 2026, tỉnh thành lập Hội đồng điều phối phát triển đô thị thông minh cấp tỉnh; xây dựng Đề án phát triển đô thị thông minh tỉnh Bắc Ninh; từ đó, xây dựng Kế hoạch phát triển đô thị thông minh theo ngành, lĩnh vực, khu vực…
Sức sống bền vững của một đô thị không chỉ nằm ở diện mạo, môi trường sống mà nằm ở “phần hồn” văn hóa và sức sáng tạo. Những đô thị như Huế, Hội An hay Đà Lạt là minh chứng cho thấy văn hóa, nếu được quy hoạch khoa học, sẽ trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng. Sự giao thoa giữa “hạ tầng số” và “hạ tầng văn hóa” chính là công thức vàng cho một đô thị nhân văn trong kỷ nguyên mới.
Song song với những cách tiếp cận mới, nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới là khẩn trương rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật về quy hoạch và quản lý đô thị theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho các địa phương đi kèm với cơ chế giám sát phù hợp. Đồng thời, cần xây dựng chương trình đào tạo và bồi dưỡng quy mô quốc gia để chuẩn hóa đội ngũ kiến trúc sư, kỹ sư quy hoạch và các nhà quản lý hành chính đô thị. Cơ chế thu hút nguồn lực cũng đóng vai trò quan trọng, nhất là trong giai đoạn ngân sách nhà nước còn hạn hẹp. Việc nhận thức rõ vai trò quan trọng của đô thị, xây dựng đồng bộ, xuyên suốt các giải pháp phù hợp sẽ là chìa khóa, bảo đảm mục tiêu tăng trưởng hai con số, hướng tới những mục tiêu cao hơn trong tương lai.
Xem kỳ trước:
