Việc Chính phủ định hướng phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên triển khai ngay cho thấy bước chuyển trong tư duy, từ nghiên cứu dàn trải sang tập trung nguồn lực giải quyết những bài toán lớn của nền kinh tế.
Thực tế cho thấy, dù Việt Nam đã triển khai nhiều đề tài khoa học ở các cấp, không ít kết quả nghiên cứu vẫn chưa trở thành sản phẩm ứng dụng rộng rãi hoặc hình thành doanh nghiệp công nghệ có sức cạnh tranh. Khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường vẫn là vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn.
Tại Phiên họp thứ nhất năm 2026 của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng ban Chỉ đạo nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh hơn nữa từ “triển khai nhiệm vụ” sang “tạo ra kết quả thực chất, đo lường được”, từ cách làm phân tán, dàn trải sang tập trung nguồn lực để giải quyết các bài toán lớn có ý nghĩa chiến lược của quốc gia.
Thông điệp này phản ánh thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận phát triển khoa học và công nghệ. Thay vì xuất phát từ các đề tài nghiên cứu, khoa học cần bắt đầu từ nhu cầu của nền kinh tế, doanh nghiệp và đời sống xã hội. Những vấn đề như nâng cao năng suất, tối ưu hóa quản trị, bảo đảm an ninh dữ liệu, phát triển đô thị thông minh hay quản lý tài nguyên hiệu quả chính là những “bài toán” mà khoa học, công nghệ cần giải quyết. Chỉ khi gắn chặt với thực tiễn, phát triển khoa học, công nghệ phải hướng mạnh vào việc giải quyết những bài toán thực tiễn của nền kinh tế, nghiên cứu khoa học mới có thể tạo ra giá trị kinh tế-xã hội rõ ràng và góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Bộ Khoa học và Công nghệ vừa tổ chức Hội nghị triển khai Quyết định số 2815/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên triển khai ngay. Hội nghị tập trung thảo luận định hướng phát triển sáu sản phẩm công nghệ chiến lược, gồm: mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo; camera AI xử lý tại biên; robot di động tự hành; thiết bị, hệ thống mạng di động 5G; nền tảng blockchain và ứng dụng truy xuất nguồn gốc, tài sản số; thiết bị bay không người lái (UAV). Điểm chung của các công nghệ này là tính nền tảng và khả năng lan tỏa rộng trong nhiều lĩnh vực.
Việc lựa chọn các công nghệ chiến lược cho thấy cách tiếp cận mới, đó là tập trung nguồn lực làm chủ công nghệ lõi và phát triển các sản phẩm “Make in Vietnam” có khả năng cạnh tranh. Thực tế chỉ ra rằng, một trong những nguyên nhân khiến nghiên cứu trước đây khó thành sản phẩm là sự thiếu gắn kết giữa viện, trường và doanh nghiệp, khi kết quả nghiên cứu chưa gắn chặt với nhu cầu thị trường.
Lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, phát triển công nghệ chiến lược phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp. Theo đó, mô hình hợp tác “ba nhà” (Nhà nước, viện-trường và doanh nghiệp) cần được phát huy nhằm tập trung nguồn lực giải quyết các bài toán lớn, hình thành những sản phẩm “Make in Vietnam” có khả năng ứng dụng và lan tỏa. Trong mô hình này, Nhà nước giữ vai trò định hướng và tạo hành lang chính sách; viện nghiên cứu và trường đại học phát triển công nghệ lõi; doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong thương mại hóa và đưa công nghệ vào thực tiễn.
Trong kỷ nguyên kinh tế số, sức mạnh công nghệ ngày càng quyết định vị thế một quốc gia. Phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược vì vậy không chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt của nền kinh tế, mà còn hướng tới mục tiêu lâu dài: Xây dựng năng lực tự chủ công nghệ và hình thành những ngành công nghiệp mới dựa trên tri thức. Khi các sản phẩm “Make in Vietnam” có thể giải quyết bài toán của nền kinh tế và cạnh tranh trên thị trường quốc tế, khoa học, công nghệ mới thật sự trở thành động lực phát triển, đồng thời thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu và đời sống.
