Nơi hội tụ di sản lịch sử và tín ngưỡng Nam Bộ

Hằng năm, Lễ giỗ Thiên hộ Dương, Đốc binh Kiều và Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp ở Khu di tích quốc gia đặc biệt Gò Tháp (xã Đốc Binh Kiều, tỉnh Đồng Tháp) luôn thu hút hàng trăm nghìn lượt du khách thập phương. Đây là nơi lưu giữ giá trị văn hóa tín ngưỡng lâu đời và hiện đang được địa phương phát huy mạnh mẽ.

Du khách viếng Miếu Bà Chúa Xứ tại Gò Tháp.
Du khách viếng Miếu Bà Chúa Xứ tại Gò Tháp.

Lễ hội dân gian tại Gò Tháp

Đầu năm 2026, tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Gò Tháp đã diễn ra Lễ đón Bằng chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với Lễ giỗ Thiên hộ Dương, Đốc binh Kiều và Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp, hai kỳ lễ hội thuộc loại lớn nhất trong năm ở vùng Tây Nam Bộ.

Di tích quốc gia đặc biệt Gò Tháp là một trong những di tích khảo cổ-kiến trúc nghệ thuật quan trọng của tỉnh Đồng Tháp. Quần thể di tích quốc gia đặc biệt này chứa đựng nhiều di tích văn hóa Óc Eo từ thế kỷ thứ 2-6 sau Công nguyên; là nơi ghi dấu phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp của hai vị Anh hùng dân tộc Thiên hộ Dương và Đốc binh Kiều giai đoạn đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp; Gò Tháp là căn cứ địa của Xứ ủy Nam Bộ, Ủy ban Hành chính-Kháng chiến Nam Bộ, Khu ủy Khu 8 trong khoảng những năm từ 1946-1949...

Bên cạnh yếu tố văn hóa, lịch sử truyền thống đấu tranh của dân tộc, Gò Tháp có yếu tố riêng biệt, đặc biệt khi còn là nơi lưu giữ giá trị văn hóa tín ngưỡng lâu đời, hiện đang được người dân còn lưu truyền, phát huy mạnh mẽ thể hiện qua Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp (Rằm tháng 3 âm lịch), Lễ giỗ Thiên hộ Dương và Đốc binh Kiều (Rằm tháng Một) hằng năm.

Trước năm 1975, Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ, do người dân gần Khu di tích Gò Tháp tự nguyện đứng ra tổ chức, rất đơn giản, từ nghi thức cúng đến vật phẩm dâng cúng. “Trải qua hơn một thế kỷ, Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp đã được người dân bảo tồn, phát huy và ngày càng thu hút đông đảo khách hành hương. Lễ hội đã có sự kế thừa và sáng tạo của cộng đồng, từ đó ngày càng mở rộng quy mô, tầm ảnh hưởng mạnh mẽ, lan rộng không chỉ tại Tây Nam Bộ mà còn ở các khu vực lân cận”, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích tỉnh Đồng Tháp Lê Đình Lang cho biết.

Vùng đất Đồng Tháp Mười là tên gọi gắn liền với quá trình khai hoang mở cõi của lưu dân người Việt. Vùng đất Gò Tháp (của vùng Đồng Tháp Mười) là địa danh nổi tiếng không thể tách rời với tên tuổi hai vị Anh hùng dân tộc Thiên hộ Võ Duy Dương (Thiên hộ Dương) và Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều (Đốc binh Kiều). Từ năm 1860 đến năm 1945, Gò Tháp được biết đến là đại bản doanh chống thực dân Pháp của Thiên hộ Dương và Đốc binh Kiều. Lực lượng nghĩa quân dưới sự chỉ huy của hai ông đã làm dậy sóng vùng Đồng Tháp Mười, khiến giặc Pháp bao phen khiếp vía. Để thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” ghi nhớ công trạng của hai vị anh hùng, người dân đã lập miếu, xây đền, dựng tượng thờ tại nơi đặt bản doanh năm xưa.

Theo ông Lê Đình Lang, cùng với việc chú trọng về cơ sở vật chất xây dựng đền thờ, việc tổ chức lễ giỗ của hai vị anh hùng dân tộc Thiên hộ Dương và Đốc binh Kiều được chính quyền địa phương và lãnh đạo tỉnh rất quan tâm. Đây là một hoạt động văn hóa tinh thần, tâm linh, tín ngưỡng đặc sắc của người dân tỉnh Đồng Tháp. Cả hai lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là nơi hội tụ những giá trị văn hóa, lịch sử và nghệ thuật dân gian đặc sắc của vùng đất Nam Bộ.

Bảo tồn, phát huy giá trị di sản

Lễ giỗ Thiên hộ Dương và Đốc binh Kiều, Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có ý nghĩa rất lớn, là niềm tự hào đối với Di tích quốc gia đặc biệt Gò Tháp, người dân địa phương nói riêng, cũng như của tỉnh Đồng Tháp nói chung. Qua các nghi lễ của lễ giỗ và lễ hội, nhân dân gửi gắm ước vọng về cuộc sống bình an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, quốc thái dân an; đồng thời, thể hiện rõ bản sắc văn hóa Nam Bộ giàu tính nhân văn, khoan hòa và cố kết cộng đồng.

Bên cạnh niềm tự hào là trách nhiệm lớn lao trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị để di sản thật sự trở thành nguồn lực tinh thần và động lực cho phát triển bền vững. Tỉnh Đồng Tháp đang nỗ lực gìn giữ, tôn tạo và phát huy giá trị Lễ giỗ Thiên hộ Dương và Đốc binh Kiều, Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp, qua đó bảo tồn các giá trị văn hóa, tri ân công lao của các bậc tiền nhân.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp Huỳnh Minh Tuấn khẳng định: “Tỉnh cam kết tiếp tục quản lý, bảo tồn và phát huy hiệu quả di sản văn hóa Gò Tháp; gắn gìn giữ truyền thống với giáo dục lịch sử, phát triển du lịch bền vững và xây dựng con người Đồng Tháp nghĩa tình, năng động, sáng tạo”. Đồng chí Huỳnh Minh Tuấn đề nghị chính quyền địa phương tiếp tục thực hiện nghiêm trách nhiệm quản lý nhà nước về di sản, tạo điều kiện để nhân dân tham gia sâu rộng vào quá trình bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ động xây dựng các chương trình, giải pháp dài hạn, nâng cao chất lượng tổ chức lễ hội, gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch bền vững. Ban Hội hương Gò Tháp tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt, giữ gìn để các giá trị văn hóa truyền thống luôn được kế thừa, lan tỏa và phát triển.

Có thể bạn quan tâm

Dù tuổi cao nhưng ông Phúc vẫn miệt mài lao động, sản xuất.

Vươn lên từ cây giống truyền thống

Ông Nguyễn Văn Phúc (sinh năm 1964, xã Vĩnh Thành, tỉnh Vĩnh Long) miệt mài lao động bằng nghề sản xuất cây giống truyền thống của địa phương, và là hội viên người cao tuổi tiêu biểu tại địa phương.

Lá trầu giúp nông dân có thu nhập ổn định.

Giữ màu xanh vườn trầu

Bên dòng sông Tiền êm ả chảy qua vùng đất cù lao An Giang, một số nông dân cao tuổi vẫn lẳng lặng bám đất giữ vườn trầu. Với họ, đây vừa là kế mưu sinh, vừa để giữ lại nghĩa tình thắm đượm mà tiền nhân để lại.

Nhãn Bạc Liêu từ lâu nổi tiếng trái to, ngọt lịm, thơm ngon (Ảnh CTV)

Gìn giữ vườn nhãn cổ 100 năm tuổi

Khu vực Bạc Liêu (nay thuộc tỉnh Cà Mau) từ lâu được đánh giá là nơi có nhiều điểm du lịch khá hấp dẫn. Đáng chú ý, tại vùng ven biển thuộc phường Hiệp Thành có vườn nhãn cổ tuổi đời hơn 100 năm. Chính quyền và các hộ dân nơi đây đang nỗ lực chăm sóc, gìn giữ vườn nhãn góp phần phát triển du lịch sinh thái.

Nghi thức trong Lễ Kỳ Yên tại đình Phú Tự (phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long).

Độc đáo Lễ Kỳ Yên tại đình Phú Tự

Hằng năm, vào trung tuần tháng 3 âm lịch, đình Phú Tự (phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long) lại rộn ràng tổ chức Lễ Kỳ Yên. Trải qua nhiều thế hệ, Lễ Kỳ Yên là dịp cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, quốc thái dân an.

Khu tưởng niệm cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu, một trong những công trình biểu tượng trưng bày và lưu giữ về văn hóa phi vật thể tại Cà Mau.

Văn hóa Cà Mau níu giữ cội nguồn, mở đường du lịch

Cà Mau đâu chỉ có rừng mặn hiên ngang chắn sóng, hay những vuông tôm trù phú vươn mình đón nắng. Vùng cực nam Tổ quốc còn ôm ấp một kho tàng văn hóa đồ sộ, là kết tinh từ mồ hôi và khát vọng của bao thế hệ đi mở cõi. Thế nhưng, guồng quay hối hả của đô thị hóa đang lặng lẽ bào mòn không gian văn hóa ấy.

Du khách trải nghiệm du lịch xanh, thân thiện với môi trường tại tỉnh Vĩnh Long.

Phát huy lợi thế, định hình du lịch xanh, có trách nhiệm

Phát huy lợi thế sinh thái sông nước, văn hóa bản địa và dư địa chuyển đổi số, tỉnh Vĩnh Long đang từng bước định hình hướng đi mới cho ngành du lịch theo mô hình xanh, tuần hoàn và bền vững. Qua đó, góp phần giữ gìn tài nguyên, bảo tồn tri thức bản địa, tạo động lực để du lịch địa phương phát triển.

Anh Danh Nghiệp hướng dẫn các em chơi nhạc ngũ âm tại chùa Sóc Sâu.

Gìn giữ “mạch nguồn” văn hóa truyền thống

Dưới mái chùa Sóc Sâu (xã Gò Quao, tỉnh An Giang) cổ kính, khi những cơn mưa chiều đầu mùa lất phất bay, tiếng nhạc ngũ âm lại vang lên rộn ràng. Ở đây, có một người trẻ đang âm thầm truyền dạy cho các em nhỏ cách yêu và giữ gìn thanh âm của dân tộc Khmer...

Du khách tham quan cánh đồng sen ở xã Đốc Binh Kiều, tỉnh Đồng Tháp.

Du lịch xanh từ kết hợp văn hóa, thiên nhiên bản địa

Tại tỉnh Đồng Tháp, nhiều hoạt động lễ hội, trải nghiệm được tổ chức gắn với không gian sinh thái, làng nghề và nông nghiệp bản địa. Những đường hoa, cánh đồng sen, đồng lúa, những phiên chợ quê đã được địa phương từng bước kết hợp lễ hội với trải nghiệm không gian thiên nhiên.

Một góc đình cổ Thoại Sơn.

Giá trị độc đáo của đình cổ Thoại Sơn

Đình Thoại Sơn tọa lạc bên triền núi Sập thuộc ấp Đông Sơn 1, xã Thoại Sơn, tỉnh An Giang, là biểu tượng thể hiện lòng tôn kính của nhân dân đối với Thoại Ngọc Hầu Nguyễn Văn Thoại. Với quy mô kiến trúc hoành tráng, chạm khắc mỹ thuật tinh xảo, đình Thoại Sơn là niềm tự hào của người dân địa phương.

Chùa Long Quang được xây dựng từ gỗ cây dừa rất độc đáo.

Chùa Dừa bên dòng Hàm Luông

Chùa Long Quang (thường được người dân địa phương gọi là chùa Dừa) tại xã Phước Mỹ Trung (tỉnh Vĩnh Long) nổi bật với kiến trúc độc đáo được tạo dựng gần như hoàn toàn từ gỗ dừa. Công trình là nơi sinh hoạt tôn giáo mang đậm dấu ấn văn hóa của vùng đất xứ Dừa, giúp gắn bó giữa đời sống tâm linh và môi trường tự nhiên.

Du khách tham quan, mua sắm tại chợ phiên Xóm Rẫy.

Chợ phiên Xóm Rẫy đậm chất miền Tây

Giữa cánh đồng Khóm 14, phường Mỹ Ngãi, tỉnh Đồng Tháp (cạnh tuyến đường N2), chợ phiên Xóm Rẫy thu hút đông đảo người dân và du khách với những quầy hàng bán rau củ, bánh dân gian và các sản phẩm OCOP do nông dân địa phương trực tiếp mang đến.

Nghề nuôi vịt chạy đồng nay đây mai đó cho nên mỗi cánh đồng đi qua đều in dấu mưu sinh.

Mưu sinh theo đàn vịt

Khi nhịp sống khắp các làng quê miền Tây chậm lại trong những ngày đầu năm mới, thì ở nhiều cánh đồng xa, vẫn có những mái lều bạt đơn sơ neo mình giữa nắng gió. Ở đó, những người nuôi vịt chạy đồng lặng lẽ đón Tết theo cách rất riêng: Bên đàn vịt hàng nghìn con, giữa mênh mang đồng nước.

Bên các nhánh sông Cửu Long là nơi trú ngụ của loài cá ngát.

Săn cá ngát bên dòng Cửu Long

Trên những nhánh sông Cửu Long chằng chịt, nghề săn cá ngát lặng lẽ tồn tại suốt hàng chục năm qua từng nuôi sống bao gia đình, nhưng nay đang dần mai một trước biến đổi khí hậu và cách đánh bắt tận diệt. Một số người vẫn giữ nghề, bám sông như lưu giữ những ký ức của thuở xa xưa cha ông đã mưu sinh.

Du khách trải nghiệm trên xe ngựa ở cù lao Thới Sơn.

Vó ngựa vùng quê

Cù lao Thới Sơn, phường Thới Sơn (tỉnh Đồng Tháp) được khai thác du lịch từ năm 1988.

Chủ một cơ sở sản xuất kiểm tra chất lượng sản phẩm.

Nhộn nhịp làng nghề cá khoai khô Cái Đôi Vàm

Những ngày cận Tết Nguyên đán 2026, không khí tại làng nghề cá khoai khô tại miền biển xã Cái Đôi Vàm (tỉnh Cà Mau) đang trở nên hối hả hơn bao giờ hết. Vượt lên những khó khăn về nguồn nguyên liệu, người dân vùng cực nam Tổ quốc vẫn đang chạy đua với thời gian để đưa đặc sản trứ danh này kịp đến tay người tiêu dùng.

Nhiều hộ gia đình ở Thuận Hưng vẫn duy trì nghề qua nhiều thế hệ.

Làng bánh tráng Thuận Hưng tất bật vào vụ Tết

Khi không khí Tết đang đến gần, làng nghề bánh tráng Thuận Hưng (phường Thuận Hưng, thành phố Cần Thơ) lại bước vào thời điểm nhộn nhịp nhất trong năm. Từ mờ sáng đến chiều muộn, các lò bánh đỏ lửa liên tục, người người tất bật với từng công đoạn, tạo nên bức tranh lao động quen thuộc của một làng nghề đã tồn tại hơn 2 thế kỷ.

Người dân làng nghề Sơn Đốc tất bật phơi bánh phồng những ngày cận Tết.

Làng nghề bánh phồng tất bật vào vụ Tết

Cứ vào dịp cuối năm, làng nghề truyền thống bánh phồng Sơn Đốc (xã Hưng Nhượng, tỉnh Vĩnh Long) lại bước vào mùa sản xuất nhộn nhịp nhất. Dọc những con đường, người dân phơi bánh phồng kín hai bên và trước sân nhà, tạo nên bức tranh lao động rộn ràng.

Năm nhánh sông cùng hội tụ về một điểm tạo nên vùng đất Ngã Năm nên thơ bình dị.

Đậm đà hương vị Ngã Năm

Phường Ngã Năm, thành phố Cần Thơ là nơi gặp gỡ của năm dòng sông, tạo nên một miền quê yên bình đầy sức sống nơi vùng Tây Nam Bộ. Ở đó, người dân sống hiền hòa giữa bức tranh thiên nhiên đa dạng, Nhờ sự quan tâm của Đảng, mỗi mùa mang một gam màu khác nhau với hương vị phù sa quyện trong những món ăn quê mộc mạc…

Gian hàng trái cây tại Lễ hội Sông nước miệt vườn ở cồn Mỹ Phước.

Cồn Mỹ Phước giữa sông Hậu

Nằm giữa dòng Hậu Giang hiền hòa, cồn Mỹ Phước, xã Nhơn Mỹ, thành phố Cần Thơ, từ lâu được biết đến như “vương quốc cây trái” của vùng hạ lưu.

Làng nghề gạch, gốm đỏ Vĩnh Long luôn gắn liền với phát triển du lịch.

Đầu tư phát triển làng nghề

Nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm của làng nghề, nhiều năm qua, tỉnh Vĩnh Long đã tích cực hỗ trợ các cơ sở sản xuất những thiết bị, máy móc hiện đại, góp phần nâng tầm phát triển làng nghề. Làng nghề gạch, gốm đỏ Vĩnh Long là một trong những địa chỉ được Trung tâm Khuyến công Vĩnh Long đầu tư bài bản và đạt hiệu quả thiết thực.

Gia đình ông Nguyễn Ngọc Lân khấm khá nhờ trồng cây nhãn xuồng đặc sản của địa phương.

Bình yên trên đất Cồn Tàu

Hơn trăm năm trước, Cồn Tàu (xã Phú Thuận, tỉnh Vĩnh Long) nằm giữa sông Tiền được những bậc tiền nhân chọn là điểm dừng chân để khai khẩn đất, lập nghiệp. Trải qua bao thế hệ, vùng đất Cồn Tàu được phù sa bồi lắng trở nên trù phú để người dân có cuộc sống bình yên, giản dị giữa sông, tách biệt với đôi bờ.

Khu tưởng niệm Thủ tướng Chính phủ Võ Văn Kiệt, ngụ xã Trung Thành, tỉnh Vĩnh Long.

Độc đáo Nhà trưng bày “Vườn ông Sáu Dân”

Nhân kỷ niệm 103 năm Ngày sinh Thủ tướng Võ Văn Kiệt, những ngày tháng 11 này, Khu tưởng niệm Thủ tướng tại xã Trung Thành, tỉnh Vĩnh Long đón nhiều đoàn khách trong và ngoài tỉnh đến dâng hương, tưởng nhớ và bày tỏ lòng thành kính.

Một góc khu tái định cư Kênh Tư (ấp Lung Tràm, xã Khánh Hưng) bị ngập úng.

Chủ động, tích cực giúp người dân khắc phục hậu quả thiên tai

Người dân vùng sông nước Cà Mau vốn đã quen với con nước ròng, nước lớn, thế nhưng “cuộc hẹn” không mong muốn với thiên nhiên trong đợt triều cường hôm rằm tháng 9 âm lịch vừa qua vẫn khiến cho bao người ngỡ ngàng. Nước dâng cao bất thường, vượt mọi dự báo, nhấn chìm hy vọng và tài sản.

Vợ chồng ông Thạch Sang giã cốm dẹp cho khách du lịch xem.

Giữ nghề làm cốm dẹp của đồng bào Khmer

Nghề làm cốm dẹp ở tỉnh Vĩnh Long đã tồn tại hàng trăm năm, mang đậm nét văn hóa độc đáo của đồng bào Khmer. Gần đây, một số hộ gia đình vẫn còn lưu giữ cách làm thủ công truyền thống, góp phần bảo tồn và phát triển sản phẩm du lịch địa phương.