Chuyển đổi số không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất, mà còn là “chìa khóa” để các hợp tác xã, nhất là hợp tác xã nông nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.
Nỗ lực còn vấp phải khó khăn
Từ năm 2022, hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Minh Trung, xã Tân Phú, tỉnh Tây Ninh đã triển khai mô hình nông nghiệp công nghệ cao với cây mãng cầu. Nhờ áp dụng phần mềm quản lý sản xuất, kết nối hệ thống phân phối và sàn thương mại điện tử, đầu ra của hợp tác xã luôn ổn định; chỉ tính riêng năm 2025, sản lượng đạt hơn 4.000 tấn, doanh thu vượt 40 tỷ đồng.
Tuy nhiên, khó khăn xuất hiện sau một thời gian thực hiện chuyển đổi số. Đầu tiên, nhiều thành viên chưa quen với việc sử dụng điện thoại thông minh, nhập dữ liệu không thống nhất dẫn đến hệ thống không đồng bộ, có lúc gần như bỏ không. Chưa kể, việc triển khai đồng bộ từ phần mềm quản lý, thiết bị cảm biến đến tem truy xuất nguồn gốc sản phẩm cần nguồn vốn lớn, trong khi khả năng tài chính của hợp tác xã còn hạn chế.
Ông Lê Minh Trung, Giám đốc hợp tác xã chia sẻ, trở ngại lớn nhất là nhận thức của nông dân về chuyển đổi số còn hạn chế. Đồng thời, hợp tác xã thiếu nguồn lực để thuê nhân sự thu thập và cập nhật dữ liệu. Vấn đề không nằm ở việc phát triển thêm phần mềm mới, mà là tận dụng hiệu quả các công cụ sẵn có và thay đổi tư duy để nông dân chủ động tham gia.
Là đơn vị đi đầu ứng dụng số hóa trong nông nghiệp tại Hà Nội, hợp tác xã Rau quả sạch Chúc Sơn, phường Chương Mỹ đã triển khai trạm cảnh báo thời tiết iMetos, hệ thống truy xuất nguồn gốc eGap và đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số vẫn chưa đạt kỳ vọng do nhiều rào cản. Nguyên nhân chính là chuyển đổi số không chỉ dừng ở thiết bị hay phần mềm, mà đòi hỏi tái cấu trúc phương thức quản lý.
Trong khi đó, đội ngũ quản lý của hợp tác xã còn hạn chế về tư duy và kỹ năng số, thiếu năng lực quản trị dữ liệu, vận hành nền tảng và xây dựng chiến lược kinh doanh số. Vì vậy, việc số hóa dữ liệu và kết nối tiêu thụ vẫn phụ thuộc lớn vào hỗ trợ kỹ thuật bên ngoài.
Giám đốc hợp tác xã Hoàng Văn Thám trăn trở, nhiều cán bộ quản lý hợp tác xã xem chuyển đổi số là nhiệm vụ phong trào, trong khi thành viên chủ yếu là nông dân lớn tuổi, gặp khó khăn khi sử dụng điện thoại thông minh và cập nhật dữ liệu khiến quá trình chuyển đổi mang tính chắp vá, thiếu chiến lược dài hạn để đưa sản phẩm vươn tầm quốc tế.
Gỡ khó cho chuyển đổi số
Thực tế, trước làn sóng chuyển đổi số, khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã không thể đứng ngoài cuộc và bắt buộc phải đổi mới để thích ứng thị trường. Tuy nhiên, số hóa nông nghiệp đòi hỏi nguồn vốn lớn cho thiết bị, phần mềm, truy xuất nguồn gốc, tự động hóa và đào tạo nhân lực. Đây được xem là những gánh nặng vượt quá khả năng của nhiều hợp tác xã.
Lãnh đạo hai hợp tác xã nêu trên cho biết, do vốn tích lũy hạn chế, tiếp cận tín dụng khó khiến các hạng mục số hóa chỉ dừng ở quy mô nhỏ, chưa tạo đột phá. Vì vậy, các hợp tác xã cần cơ chế hỗ trợ thực chất về vốn, đào tạo quản trị số, tư vấn mô hình phù hợp và kết nối doanh nghiệp công nghệ, thị trường số để xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh dài hạn.
Kể từ khi Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị được ban hành, nhiều chương trình hỗ trợ chuyển đổi số cho hợp tác xã đã được triển khai. Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực tiễn vẫn còn khoảng cách và rào cản cần tháo gỡ.
Kể từ khi Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị được ban hành, nhiều chương trình hỗ trợ chuyển đổi số cho hợp tác xã đã được triển khai. Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực tiễn vẫn còn khoảng cách và rào cản cần tháo gỡ. Cụ thể, nhiều chính sách hỗ trợ về đào tạo, tư vấn công nghệ, vốn vay ưu đãi hay xúc tiến thương mại số còn phân tán, chồng chéo, khó tiếp cận đối với khu vực kinh tế tập thể trong nông nghiệp. Không ít hợp tác xã lúng túng vì thiếu thông tin, hướng dẫn hoặc không đủ điều kiện để thụ hưởng chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Số khác muốn tiếp cận chính sách hỗ trợ để có nguồn lực đầu tư, nhưng lại khó đáp ứng điều kiện do cơ quan quản lý nhà nước đưa ra...
Theo Chủ tịch Hội đồng quản trị Liên hiệp hợp tác xã Kinh tế số Việt Nam Mai Quang Vinh, nhiều hợp tác xã hiện nay không có cán bộ chuyên trách về chuyển đổi số khiến việc tiếp cận và vận hành công nghệ rất hạn chế. Nhiều nơi triển khai rời rạc, thiếu minh bạch dữ liệu và hỗ trợ sau đào tạo cho nên dễ bỏ dở, phong trào nhanh chóng lắng xuống.
Quá trình chuyển đổi số trong khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã nông nghiệp đang đối mặt nhiều thách thức do nguồn lực đầu tư còn rất hạn chế bởi quy mô nhỏ, vốn ít, trong khi chuyển đổi số đòi hỏi chi phí ban đầu lớn. Việc tiếp cận chính sách hỗ trợ của nhà nước còn khó khăn, thủ tục phức tạp. Nhiều hợp tác xã muốn chuyển đổi số nhưng không biết bắt đầu từ đâu, trong khi khả năng liên kết với doanh nghiệp công nghệ hạn chế.
Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Lê Đức Thịnh cho biết, quá trình chuyển đổi số trong khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã nông nghiệp đang đối mặt nhiều thách thức do nguồn lực đầu tư còn rất hạn chế bởi quy mô nhỏ, vốn ít, trong khi chuyển đổi số đòi hỏi chi phí ban đầu lớn. Việc tiếp cận chính sách hỗ trợ của nhà nước còn khó khăn, thủ tục phức tạp. Nhiều hợp tác xã muốn chuyển đổi số nhưng không biết bắt đầu từ đâu, trong khi khả năng liên kết với doanh nghiệp công nghệ hạn chế.
Để tháo gỡ “điểm nghẽn”, trước mắt cần tập trung đẩy mạnh công tác đào tạo, nâng cao kỹ năng số cho người dân từ những việc nhỏ và phù hợp. Bản thân người đứng đầu hợp tác xã phải coi việc nâng cao năng lực quản trị số là khâu đột phá, chuyển đổi số phải bắt đầu từ đổi mới tư duy từ giám đốc đến từng thành viên. Nhà nước cần có cơ chế tín dụng phù hợp cho kinh tế tập thể đầu tư công nghệ.
“Chúng tôi đã tổng kết, mỗi hợp tác xã có thể tốn 200-300 triệu chi phí mỗi năm cho chuyển đổi số. Tuy nhiên, các hợp tác xã không phải cái gì cũng làm mà cần chọn lọc, làm dần từ cái dễ đến cái khó. Cái gì gắn với yêu cầu của sản xuất thì triển khai làm trước” - ông Thịnh chia sẻ.
