Nông nghiệp đột phá từ chuyển đổi số

Trước yêu cầu nâng cao giá trị gia tăng, thích ứng biến đổi khí hậu và hội nhập ngày càng sâu rộng, nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước đòi hỏi phải đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng hiện đại, bền vững hơn. Trong tiến trình đó, chuyển đổi số đóng vai trò là động lực quan trọng cấu trúc lại toàn bộ chuỗi giá trị, mở ra dư địa tăng trưởng giai đoạn tới.

---

Bài 1: Hình thành “hạ tầng vận hành” mới

Drone bay trên đồng ruộng, hệ thống cảm biến bao trùm các khu vực sản xuất, dữ liệu được phân tích theo thời gian thực - những công nghệ từng xa vời nay trở thành “hạ tầng vận hành” mới của nền nông nghiệp. Chuyển đổi số đang kiến tạo hệ sinh thái nông nghiệp thông minh, tạo ra giá trị lớn cho nông dân, doanh nghiệp và nâng cao vị thế nông nghiệp Việt Nam.

Quản trị nông nghiệp dựa trên dữ liệu

Những ngày đầu tháng 4, trên cánh đồng hướng dương rực rỡ trải dài tại cụm trang trại tập trung khép kín lớn nhất thế giới của Tập đoàn TH (Nghệ An), một mô hình nông nghiệp vận hành dựa trên dữ liệu đang hiện hữu rõ nét. Giữa không gian hút tầm mắt, chỉ với một thao tác trên thiết bị di động, kỹ sư Nguyễn Lê Thăng đã kích hoạt những “cánh tay khổng lồ” tự động và bán tự động, dài từ 500-700m để chăm sóc vườn hoa.

Anh Thăng chia sẻ: Hiện TH có đến 25 giàn tưới như thế. Mỗi giàn tưới có khả năng phục vụ tới 60ha, cho phép vùng nguyên liệu rộng khoảng 4.000ha, bao gồm hướng dương, ngô và cỏ phục vụ chăn nuôi bò sữa được quản lý tưới tiêu hợp lý, chuyển từ cơ giới hóa đơn thuần sang tự động hóa có kiểm soát.

Năng lực chuyển đổi số của Tập đoàn TH được chứng minh rõ nét ở khả năng tích hợp và đồng bộ các nền tảng công nghệ gồm trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data) và chuỗi khối (Blockchain) vào hệ sinh thái quản trị nông nghiệp khép kín.

Ông Phan Thắng, Quản lý Công nghệ thông tin Công ty cổ phần thực phẩm sữa TH (THMF-đơn vị vận hành các trang trại của Tập đoàn TH) cho biết: Ở cấp độ sản xuất nguyên liệu, Trang trại TH đã tích hợp ứng dụng cảm biến thông minh giúp thu thập dữ liệu về độ ẩm, dinh dưỡng đất và điều kiện vi khí hậu. Các dữ liệu này được truyền về trung tâm điều hành, tạo nền tảng phân tích và tối ưu hóa tưới tiêu, bón phân theo thời gian thực. Nhờ đó, mô hình “cánh đồng không dấu chân” được hiện thực hóa, bảo đảm năng suất ổn định và chủ động nguồn thức ăn cho đàn bò.

Trong lĩnh vực chăn nuôi, Tập đoàn TH đã số hóa toàn bộ quy trình quản lý đàn bò sữa. Thông qua hệ thống quản trị Afifarm (Israel) kết hợp chip điện tử gắn trên mỗi cá thể cùng các cảm biến tại hệ thống vắt sữa, mọi chỉ số về sức khỏe, sản lượng, chất lượng sữa, dấu hiệu bệnh lý… đều được theo dõi theo thời gian thực.

Hai trung tâm chế biến thức ăn cũng được vận hành hoàn toàn trên nền tảng số với các phần mềm chuyên dụng như NDS Professional (Italia), ONE-1 (Israel). Mỗi ngày, hơn 2.000 tấn thức ăn được phối trộn và phân phối tự động, chính xác theo nhu cầu dinh dưỡng riêng biệt của từng nhóm bò. Đặc biệt, Tập đoàn TH đã triển khai công nghệ Blockchain trong truy xuất nguồn gốc, thiết lập cơ chế minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng.

Bên cạnh mô hình sản xuất khép kín dựa trên dữ liệu của Tập đoàn TH, xu hướng nông nghiệp số còn được thể hiện rõ ở khâu thị trường và xuất khẩu khi dữ liệu trực tiếp dẫn dắt cung-cầu. Tại Công ty TNHH Thương mại dịch vụ xuất nhập khẩu Vina T&T (Vina T&T Group), AI đóng vai trò “mắt thần” qua hệ thống tự động phân loại trái cây dựa trên kích thước, màu sắc và phát hiện các khuyết tật trên bề mặt mà mắt thường dễ bỏ sót, bảo đảm 100% sản phẩm đạt chuẩn xuất khẩu Mỹ, EU.

Điểm đáng chú ý là thông qua phân tích Big Data, AI tổng hợp dữ liệu từ các sàn giao dịch nông sản quốc tế, xu hướng tiêu dùng và biến động logistics đưa ra dự báo nhu cầu sản phẩm theo từng thời điểm. Nhờ đó doanh nghiệp chủ động điều phối lịch thu hoạch, chuẩn bị nguồn cung từ sớm nhằm giảm thiểu rủi ro dư thừa hoặc thiếu hàng lúc cao điểm.

Cơ giới hóa trên không

Chuyển đổi số không chỉ hiện hữu ở các doanh nghiệp lớn mà đang dần lan tỏa xuống khu vực sản xuất trực tiếp. Tại Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Kiến Thành (thành phố Cần Thơ), thiết bị bay không người lái (drone) hoạt động trên cánh đồng lúa đã trở thành hình ảnh quen thuộc, được xem như giải pháp “cơ giới hóa trên không” thay thế dần canh tác thủ công nặng nhọc và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Giám đốc Hợp tác xã Huỳnh Văn Dũng cho biết: Trước đây mỗi lần phun thuốc, nông dân phải đeo bình nặng 30-40kg, lội ruộng ròng rã cả ngày mỗi người cũng chỉ xử lý được chừng 1ha. Giờ đây, chỉ với một thiết bị drone, chưa đầy 10 phút cả héc-ta lúa đã được phun thuốc đầy đủ. Các công đoạn gieo sạ, bón phân cũng được thực hiện tương tự. Bà Phạm Thị Bèo (ấp 9A2, xã Vị Thanh 1) hào hứng chia sẻ: “Ngoài tiết kiệm thời gian, sức lao động, drone đã giúp giảm đáng kể lượng giống, giảm 30% lượng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, đồng thời nông dân không phải tiếp xúc trực tiếp với hóa chất độc hại. Làm nông như thế thật khỏe”.

Từ những mô hình thí điểm ban đầu vào năm 2017, đến nay drone đã “cất cánh” trên quy mô rộng khắp. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, hàng chục nghìn thiết bị bay đã được đưa vào phục vụ sản xuất. “Làn sóng” này cũng lan tỏa mạnh mẽ đến vùng trung du, miền núi.

Bà Lê Thị Thìn, thôn Hợp Tiến, xã Yên Thịnh (Thái Nguyên) nhớ lại: Vào tháng 10/2025, 5ha cây keo của gia đình bị sâu tấn công ồ ạt. “Đứng cách xa 30m vẫn nghe tiếng sâu cắn lá rào rào, sâu đi đến đâu cây trụi lá đến đó. Mọi nỗ lực phun thuốc thủ công đều không hiệu quả do địa hình đồi núi hiểm trở. Chỉ đến khi thuê đội bay drone hỗ trợ, tình thế mới xoay chuyển, sau một giờ, thuốc đã phủ kín cả đồi, sâu chết hàng loạt mà chi phí chỉ bằng một phần ba so với cách làm cũ”, bà Thìn cho hay.

Theo Giám đốc điều hành Công ty cổ phần Thiết bị bay AgriDrone Việt Nam Mai Anh Tuấn, trong vòng 3-5 năm gần đây, thị trường drone nông nghiệp tại Việt Nam tăng trưởng rất nhanh. Các dòng drone ở phân khúc tải trọng từ 20-200kg được cải tiến mạnh về hiệu suất và độ chính xác, giúp giảm đáng kể chi phí nhân công và lượng vật tư đầu vào.

Drone đang trong giai đoạn “phổ cập” và sẽ sớm bước sang giai đoạn tích hợp dữ liệu. Cuối năm 2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định 288/2025/NĐ-CP Quy định về quản lý tàu bay không người lái và phương tiện bay khác, thiết lập một khung pháp lý đầy đủ cho drone tại Việt Nam, mở ra tương lai drone trở thành một phần của hệ thống quản lý nông nghiệp thông minh.

(Còn nữa)