Theo thông báo của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, trong tháng 7 tới, cơ quan này sẽ vận hành thị trường thứ cấp cho trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ, tạo cơ sở để trái chủ thực hiện thanh khoản trên thị trường thuận lợi nhất, qua đó tạo dựng lại niềm tin đối với thị trường.
Xu hướng giãn, hoãn nợ
Theo số liệu từ các đơn vị thống kê, quý II và quý III/2023 được xem là giai đoạn thách thức với nhiều nhà phát hành trái phiếu khi giá trị đáo hạn lần lượt ghi nhận khoảng 76.500 tỷ đồng, tăng 120% và 83.000 tỷ đồng, tăng 39% so với cùng kỳ năm 2022. Sau giai đoạn này, lượng trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn sẽ giảm dần về mức 61.000 tỷ đồng, tăng 14% trong quý IV/2023.
Ngược lại với áp lực đáo hạn, hoạt động phát hành trái phiếu tiếp tục rơi vào trầm lắng, khiến hàng loạt doanh nghiệp phải ra thông báo khất lãi, giãn, hoãn thời gian thanh toán gốc trái phiếu đến hạn.
Có thể kể đến trường hợp Công ty CP Tập đoàn Đầu tư địa ốc No Va (Novaland, mã chứng khoán: NVL) vừa thông báo được gia hạn lô trái phiếu trị giá 1.000 tỷ đồng phát hành vào tháng 9/2022 thêm 21 tháng kể từ ngày đáo hạn 19/6. Trước lô trái phiếu này, Novaland cũng liên tục giãn nợ, gia hạn trái phiếu. Cũng trong thời gian này, Công ty CP Tập đoàn Khải Hoàn Land cũng có thông báo về việc điều chỉnh lãi suất, kỳ hạn và thời gian trả lãi cho lô trái phiếu mệnh giá 300 tỷ đồng, phát hành ngày 22/12/2021.
Cụ thể, ngày 21/6/2023 vừa qua chủ sở hữu lô trái phiếu KHGH2123002 đã thông qua việc kéo dài kỳ hạn đáo hạn đến ngày 22/6/2024, đồng thời điều chỉnh lãi suất trái phiếu thành 13,5%/năm. Kỳ tính lãi sẽ được điều chỉnh định kỳ 2 tháng/lần.
Công ty CP Sông Hồng Hoàng Gia cũng thông báo chậm thanh toán 105 tỷ đồng tiền gốc và lãi của lô trái phiếu SHHCH2125001 do chưa thu xếp kịp nguồn lực thanh toán (ngày dự kiến thanh toán 20/6).
Cùng chung lý do với Sông Hồng Hoàng Gia, Công ty CP Fuji Nutri Food xin chậm thanh toán 23 tỷ đồng tiền lãi của lô trái phiếu FNFCH2124001 (ngày dự kiến thanh toán 26/6). Được biết, trái phiếu mã FNFCH2124001 được phát hành ngày 18/3/2021, đáo hạn ngày 18/3/2024, mệnh giá 720 tỷ đồng, lãi suất 11,5%/năm.
Trước đó, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) đã công bố có 62 doanh nghiệp nằm trong danh sách chậm nghĩa vụ thanh toán lãi hoặc nợ gốc trái phiếu doanh nghiệp.
Niềm tin xói mòn
Có thể thấy, xu hướng giãn, hoãn nợ trái phiếu bắt đầu xuất hiện nhiều hơn từ thời điểm Nghị định 08/2023/NĐ-CP cho phép các tổ chức phát hành thỏa thuận gia hạn thời điểm đáo hạn. Nếu như trước đây, khi thời hạn thanh toán đến gần, các doanh nghiệp sẽ gấp rút thực hiện các giải pháp tái cơ cấu, bán tài sản thì nay họ sẽ vin vào lý do “chưa thu xếp được nguồn trả nợ” để hoãn việc thực hiện trách nhiệm của mình.
Thậm chí có những đơn vị, cùng một lô trái phiếu nhưng chỉ trong một thời gian ngắn xin giãn, hoãn đến vài lần. Điển hình như lô trái phiếu FNFCH2223001 nói trên của Nutri Food, tính đến hiện tại lô này đã nợ lãi lần thứ 3, hai lần trước đó là vào ngày 13/2 và 13/5.
Hay như trường hợp của Công ty CP Đầu tư và dịch vụ Đất Xanh Miền Nam mới thông báo chậm thanh toán 5 kỳ lãi của lô trái phiếu MNRCH2123001. Doanh nghiệp cho biết chưa thu xếp được nguồn tiền, rời ngày dự kiến thanh toán sang 30/6. Tổng số tiền lãi chưa thanh toán là 8 tỷ đồng.
Thậm chí, một số tổ chức phát hành còn tỏ ra không mặn mà trong việc thanh toán nghĩa vụ nợ và lãi trái phiếu bằng các tài sản hợp pháp khác, ngược lại còn đưa ra các điều kiện hoán đổi bất lợi để chèn ép trái chủ nếu họ muốn hoán đổi trái phiếu sang tài sản.
Anh Đình Dũng, nhà đầu tư trái phiếu S cho biết, nhận được đề xuất hoán đổi 1,8 tỷ đồng trái phiếu với một căn hộ tại dự án trực thuộc công ty phát hành trái phiếu. Tuy nhiên, căn hộ này có giá hơn 5,6 tỷ đồng (giá sau chiết khấu), nếu đồng ý hoán đổi trái phiếu, anh Dũng phải chi trả thêm 3,9 tỷ đồng nữa. Trong khi đó, khi đến tham quan thực tế, anh Dũng nhận thấy dự án nằm khá xa trung tâm, giá sau khi được giảm vẫn cao hơn giá mặt bằng chung.
Việc liên tục giãn, hoãn thanh toán gốc lãi trái phiếu diễn ra thường xuyên, cùng với bức tranh thị trường trái phiếu chưa có dấu hiệu phục hồi đã gây ra tâm lý lo lắng cho các nhà đầu tư cá nhân, cuộc sống của nhiều người thậm chí còn bị đảo lộn. Mong mỏi lớn nhất của hầu hết các nhà đầu tư là có thể thu hồi được số tiền đã mua trái phiếu.
Trong khi đó, theo nhận định từ các chuyên gia, mặc dù thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã có những chuyển biến nhưng gam mầu tối có vẻ vẫn chiếm tỷ lệ lớn hơn, khiến niềm tin của nhà đầu tư, cả tổ chức và cá nhân ngày càng bị xói mòn.
Bước ngoặt lớn
Từ những vấn đề tồn đọng như trên, việc thị trường trái phiếu doanh nghiệp thứ cấp sắp được khai trương được coi là lối ra của các nhà đầu tư, trái chủ. Theo thống kê của HNX, tính đến ngày 22/6, toàn thị trường có khoảng gần 5.300 mã trái phiếu riêng lẻ đã đăng ký lưu ký.
Trong số này, có 2.353 mã đang ở trạng thái bình thường. Đây là những hàng hóa tiềm năng giao dịch trên sàn trái phiếu riêng lẻ, không kể các mã do doanh nghiệp phát hành riêng với nhà đầu tư và không đăng ký với HNX.
Bà Vũ Thúy Ngà, Phó Tổng Giám đốc HNX cho biết, phương thức giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ dự kiến áp dụng là giao dịch thỏa thuận (thỏa thuận thị trường và thỏa thuận thông thường) thông qua các thành viên giao dịch.
Đến thời điểm hiện tại, HNX đang hoàn thiện những bước cuối cùng để đưa hệ thống giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ vào hoạt động theo đúng quy định tại khoản 5, Điều 3, Nghị định 65/2020/NĐ-CP. Các giao dịch được thanh toán tức thời, tương tự phương thức thanh toán đang áp dụng trên thị trường chứng khoán phái sinh.
Sau khi hệ thống này đi vào hoạt động, HNX cho biết, sẽ có hệ thống thông tin đầy đủ về toàn bộ các giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ và thông tin về giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ sẽ được công bố công khai tại chuyên trang thông tin về trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.
Nhờ đó, các cơ quan quản lý có thông tin đầy đủ và cái nhìn tổng thể hơn về trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, từ khâu phát hành trên thị trường sơ cấp đến giao dịch trên thị trường thứ cấp. Việc nhà đầu tư được tiếp cận thông tin đầy đủ hơn đối với trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ cũng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.
Ông Bùi Nguyên Khoa, Trưởng nhóm vĩ mô - thị trường Công ty Chứng khoán BSC cho biết, trước đây nhà đầu tư mua qua công ty chứng khoán, ngân hàng; việc mua bán dựa trên lượng hàng là các trái phiếu có trong “kho hàng” và cũng phải chờ đến ngày nhà phát hành thanh toán cả gốc lẫn lãi. Nếu đưa lên sàn giao dịch tập trung, nhà đầu tư có thể mua bán với nhau. Trong trường hợp cần thiết có thể chấp nhận giảm giá, tăng thanh khoản, ít nhất vẫn có cửa “rút”.
Bên cạnh việc giúp các trái chủ có thêm một cách mua bán, sàn giao dịch trái phiếu riêng lẻ cũng sẽ giúp các doanh nghiệp giảm phần nào áp lực nợ lãi. Tuy nhiên, giải pháp căn cơ hơn đòi hỏi kênh huy động vốn này phải cải tổ từ gốc, minh bạch và chặt chẽ theo quy chuẩn quốc tế.
