Một doanh nghiệp muốn đầu tư, mở rộng sản xuất, tuyển thêm lao động hay đổi mới công nghệ không chỉ cần vốn và thị trường. Cải cách thủ tục hành chính, hoàn thiện thể chế, cắt giảm điều kiện kinh doanh và giảm chi phí tuân thủ đang trở thành những yêu cầu trực tiếp từ thực tiễn.
Bớt thủ tục, giảm chi phí
Trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, chi phí không chỉ nằm ở tiền thuê mặt bằng, nguyên liệu, nhân công hay vốn vay. Một quy trình thủ tục kéo dài, một giấy phép phải bổ sung nhiều lần, một quy định chưa rõ cách thực hiện cũng có thể trở thành chi phí mà doanh nghiệp phải gánh chịu.
Đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa, nơi nguồn lực tài chính và nhân sự còn hạn chế, những khoản chi phí phát sinh từ thủ tục và việc tuân thủ quy định có thể tác động trực tiếp đến khả năng duy trì và mở rộng hoạt động.
GS, TS Tô Trung Thành, Phó Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, doanh nghiệp hiện phải đối mặt với nhiều loại chi phí, từ chi phí vốn, năng lượng đến chi phí tuân thủ và điều hành. Theo ông, các chính sách tiết giảm chi phí có ý nghĩa quan trọng để doanh nghiệp có đủ năng lực phát triển.
Thực tế này cho thấy, nếu chỉ tập trung hỗ trợ doanh nghiệp bằng các chính sách tài chính mà chưa xử lý căn bản những chi phí phát sinh trong quá trình kinh doanh, hiệu quả hỗ trợ sẽ khó đạt như kỳ vọng.
Cùng với chi phí vốn và năng lượng, những điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính hay quy định chồng chéo nếu chậm được rà soát cũng có thể khiến doanh nghiệp mất thêm thời gian và cơ hội. PGS, TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân, đề nghị mạnh dạn cắt bỏ những điều kiện, thủ tục, giấy phép con không cần thiết; đồng thời số hóa đồng bộ thủ tục hành chính và giảm chi phí phi chính thức.
Đây cũng là hướng đi đang được đẩy mạnh trong cải cách môi trường đầu tư, kinh doanh. Hàng loạt quy định liên quan trực tiếp đến đất đai, xây dựng, môi trường, đấu thầu, thuế, hải quan... được rà soát, sửa đổi theo hướng tháo gỡ điểm nghẽn, phân cấp thẩm quyền và giảm chi phí tuân thủ.
Từ góc độ chính sách, mục tiêu là tạo ra một môi trường kinh doanh thông thoáng hơn. Nhưng với doanh nghiệp, câu hỏi quan trọng hơn là những thay đổi ấy có thật sự khiến việc làm ăn trở nên dễ dàng hơn hay không.
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh cải cách thủ tục hành chính và cắt giảm các điều kiện kinh doanh là một trong những yêu cầu quan trọng. Theo ông, đây phải là giải pháp quyết liệt, bởi thể chế cần trở thành một lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trong giai đoạn tới.
Cải cách dựa trên cảm nhận thực chất của doanh nghiệp
Tại Trung tâm Hành chính công phường Hạ Long, thành phố Quảng Ninh, công nghệ được đưa vào ngay từ khâu tiếp nhận hồ sơ. Những ki-ốt thông minh giúp người dân, doanh nghiệp chủ động thao tác, giảm thời gian chờ đợi và từng bước thay đổi cách tiếp cận dịch vụ công.
Ông Vũ Đức Định, Công ty CP Cầu đường bộ 1, thành phố Quảng Ninh đánh giá, nếu trước đây phải lấy hẹn và chờ đợi thì hiện nay việc thực hiện thuận tiện hơn nhiều. “Với các doanh nghiệp, việc rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục là một trong những hỗ trợ rất tích cực đối với hoạt động của doanh nghiệp”, ông Định cho biết.
Cùng với việc rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, Quảng Ninh cũng đẩy mạnh đồng hành với doanh nghiệp trong triển khai dự án. Ông Trương Mạnh Hùng, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Quản lý Khu kinh tế thành phố Quảng Ninh cho rằng, bên cạnh lợi thế về hạ tầng, môi trường đầu tư và tinh thần đồng hành cùng doanh nghiệp là yếu tố quan trọng. Quảng Ninh kiên trì cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục đầu tư.
Từ một hồ sơ được tiếp nhận nhanh hơn đến việc đồng hành trong một dự án đầu tư, cải cách đang được chuyển từ những quy định trên giấy thành cách thức phục vụ cụ thể.
Tuy nhiên, cắt giảm thủ tục chưa đủ nếu quy định còn khó hiểu hoặc thực hiện không thống nhất. Giai đoạn cải cách tiếp theo đòi hỏi quy định phải minh bạch, khả thi và bám sát thực tiễn.
Từ phía doanh nghiệp, yêu cầu được đặt ra không hẳn là có thêm thật nhiều ưu đãi. Bà Nguyễn Minh Thảo, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, Bộ Tài chính, cho rằng, doanh nghiệp không nhất thiết cần quá nhiều ưu đãi hay hỗ trợ, họ cần một môi trường kinh doanh thông thoáng, chi phí thấp, rủi ro thấp và giảm gánh nặng thủ tục.
Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, mỗi quy định mới đều có thể làm tăng đáng kể chi phí vận hành. Chất lượng của một quy định không chỉ nằm ở mục tiêu chính sách, mà còn ở khả năng thực hiện trong thực tế.
Ông Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng, quy định phải dễ thực hiện, đơn giản, dễ hiểu và dễ tuân thủ. Theo ông, trước khi ban hành, cần trả lời được ba câu hỏi: Quy định tác động thế nào đến doanh nghiệp; doanh nghiệp có phải mất thêm chi phí khi thực hiện hay không; và quan trọng nhất, quy định dù đúng nhưng doanh nghiệp có khả năng thực hiện được hay không.
Khoảng cách giữa quy định trên giấy và khả năng thực hiện trong thực tế vẫn là thước đo quan trọng của cải cách. TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội nhấn mạnh, yêu cầu các nghị quyết khi đã đi vào cuộc sống thì các nghị định, thông tư và văn bản pháp luật liên quan phải được thực thi hiệu quả, quyết liệt và đúng đối tượng cần hỗ trợ, thụ hưởng.
“Bài toán cải cách không chỉ nằm ở việc “bỏ” bao nhiêu thủ tục, mà còn nằm ở việc những thủ tục còn lại có thật sự hợp lý hay không, quy định có rõ ràng không; cơ quan thực thi có áp dụng thống nhất không và doanh nghiệp có thể dự đoán được chi phí, thời gian, trách nhiệm của mình hay không”.
Gỡ những điểm nghẽn về thể chế, thủ tục và chi phí vì thế không chỉ là yêu cầu trước mắt của cộng đồng doanh nghiệp. Đó còn là một trong những điều kiện quan trọng để khu vực doanh nghiệp phát huy đầy đủ vai trò tạo việc làm, đóng góp ngân sách, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng đất nước.
