Người Rục "ra khỏi hang"
Vùng đồng bào Rục bây giờ đã có đường bê-tông xuyên giữa đại ngàn, hai bên rực rỡ cờ Tổ quốc cùng nhà cửa kiên cố dần mọc lên. Bí thư Chi bộ bản Cao Xuân Long vui mừng cho biết, trước dịp lễ lớn, Chi bộ và Mặt trận bản huy động bà con làm vệ sinh môi trường, phong quang đường sá, cờ Tổ quốc treo 2 bên đường vào bản. Hệ thống loa truyền thanh phát những bài hát ca ngợi Đảng, Bác Hồ và quê hương Quảng Bình, nay là Quảng Trị thân yêu, tạo thêm không khí rạo rực và tươi mới.
Đảng viên lão thành Cao Ngọc Man chia sẻ, trải qua hơn 65 năm kể từ ngày được Bộ đội Biên phòng vận động rời hang đá, hòa nhập với cộng đồng, tộc người Rục đã có nhiều đổi thay. Trong hang đá, tộc người Rục chỉ có 34 nhân khẩu, sinh sống hoàn toàn phụ thuộc vào tự nhiên. Bởi vậy, trong những năm đầu định cư, người Rục phải đối mặt với thiếu lương thực, nhiều hủ tục, tập quán sinh hoạt lạc hậu, trình độ dân trí thấp. Song, với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, chính quyền địa phương và đặc biệt là sự đồng hành bền bỉ của Bộ đội Biên phòng, người Rục từng bước thay đổi nếp nghĩ, cách làm, xây dựng cuộc sống ổn định hơn.
Dấu ấn quan trọng trong quá trình phát triển là chương trình đưa lúa nước về thung lũng Rục Làn do Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Bình (cũ) triển khai hơn 10 năm trước. Nhờ sự “cầm tay chỉ việc” của cán bộ, chiến sĩ và vai trò nêu gương của đảng viên trong chi bộ Rục, mô hình sản xuất lúa nước đã phát huy hiệu quả rõ rệt. Từ chỗ thiếu đói giáp hạt, nay bà con cơ bản tự chủ được nguồn lương thực. Những thửa ruộng lúa nước đưa tới mùa vàng không chỉ mang lại cái ăn cho bà con, mà còn làm thay đổi diện mạo bản làng nơi vùng biên cương phía tây Tổ quốc.
Là một trong những người đầu tiên ở bản Mò O Ồ Ồ biết làm lúa nước, bà Hồ Thị Páy cho biết, trước đây dân bản luôn thiếu lương thực thì nay bà con tự làm ra hạt gạo nên chủ động cái ăn. Nhà bà Páy trước đây được Bộ đội Biên phòng và xã Thượng Hóa (cũ) chia cho nhiều ruộng nhưng sau này bà chuyển gần hết cho con cái, chỉ làm khoảng 3 sào. Mỗi năm 2 vụ lúa nên gia đình không còn thiếu đói như trước.
Thiếu tá Đinh Lâm Viên, cán bộ Đội vận động quần chúng, Đồn Biên phòng Cà Xèng nói thêm, bà Páy là người luôn đi đầu vận động dân bản từ tập quán trồng lúa, sắn trên rẫy sang trồng lúa nước 2 vụ có sử dụng các máy móc nông cụ. Nhìn thấy hiệu quả, bà con làm theo, dần dần tạo lập được phương thức canh tác mới không khác gì ở vùng đồng bằng.
Phó Chủ tịch UBND xã Kim Phú Hoàng Thanh Bình cho rằng, thành tích của Lệ Hằng đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho nhiều học sinh người Rục, khơi dậy khát vọng học tập, vươn lên thoát nghèo bằng tri thức. Đây cũng chính là “chìa khóa” cho sự phát triển của bản làng và quê hương Kim Phú trong tương lai.
Nghĩ khác và làm mới
Trẻ em được đến trường, lớp thanh niên thế hệ thứ hai, thứ ba của người Rục đã dám nghĩ, dám làm, ước mơ về một tương lai tốt đẹp hơn. Các đảng viên người Rục như Cao Xuân Long, Bí thư Chi bộ bản Mò O Ồ Ồ; Cao Xuân Nhàn, Trưởng bản Yên Hợp là những điển hình trong lớp trẻ nghĩ khác và làm mới để đưa bản Rục vượt qua lạc hậu.
Thượng tá Dương Đình Hoàn, Chính trị viên Đồn Biên phòng Cà Xèng cho biết, thời gian qua, cấp ủy, chính quyền địa phương và Ban chỉ huy Đồn Biên phòng luôn sát cánh, đồng hành giúp bà con người Rục phát triển kinh tế theo mô hình lúa nước, chăn nuôi gia súc và giao đất trồng rừng. Nhiều bạn trẻ phấn đấu trong học tập, trở thành tấm gương sáng trong bản làng.
Người mà Thượng tá Dương Đình Hoàn nhắc tới là em Cao Thị Lệ Hằng, nữ sinh người Rục đầu tiên bước chân vào giảng đường đại học cách đây ít năm. Mới đây, Hằng vinh dự được kết nạp Đảng tại Trường đại học Quảng Bình. Sinh ra hoàn cảnh khó khăn, bố mất sớm, mẹ tảo tần nuôi 8 chị em, nhờ chương trình “Nâng bước em tới trường” của Bộ đội Biên phòng Quảng Bình (cũ), Hằng đã vượt lên khó khăn, trúng tuyển vào 2 trường đại học. Em chọn Trường đại học Quảng Bình để thực hiện ước mơ trở thành người giáo viên “gieo chữ” cho bản làng.
Mới đây, Cao Thị Lệ Hằng và nhóm sinh viên của trường đoạt giải nhì Giải thưởng khoa học-công nghệ dành cho sinh viên trong các cơ sở giáo dục đại học năm 2025. Đề tài của nhóm mang tên: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục về sức khỏe và vệ sinh cá nhân cho trẻ em tộc người Rục tại tỉnh Quảng Bình (cũ)” được Ban tổ chức đánh giá cao khi nghiên cứu khoa học gắn với thực tiễn cộng đồng. “Em không muốn đề tài nằm trên giấy mà cần thêm sự hỗ trợ của các cấp, ngành để ứng dụng vào cuộc sống, có thể giúp trẻ em bản mình khỏe mạnh, tự tin hơn khi đến trường”, cô giáo tương lai Cao Thị Lệ Hằng chia sẻ.
