Từ những tấm vải thổ cẩm được may bằng đôi bàn tay khéo léo của người phụ nữ Thái, những chiếc ghế ngồi hôm nay đang mang theo câu chuyện về sự sáng tạo, ý chí vươn lên và khát vọng làm giàu trên chính quê hương mình.
Từ sợi chỉ đến sinh kế bền vững
Nghề dệt thổ cẩm ở bản Nong Bon đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ người Thái. Song sự thay đổi trong nhu cầu sử dụng trang phục truyền thống đã khiến nghề dệt đứng trước áp lực phải tự làm mới mình. Bởi một nghề chỉ có thể bền vững khi vừa gìn giữ bản sắc, vừa tạo được giá trị trong đời sống đương đại. Từ trăn trở ấy, chị Lò Thị Thiêng người có 20 năm gắn bó với đường kim mũi chỉ đã đưa những hoa văn thổ cẩm bước ra khỏi tà váy, chiếc áo để hiện diện trên những sản phẩm phục vụ sinh hoạt hằng ngày. Một cách làm giản dị nhưng mở ra hướng đi mới: bảo tồn nghề bằng chính giá trị kinh tế mà nghề tạo ra.
"Muốn giữ nghề thì thổ cẩm phải bước vào đời sống"- chị Lò Thị Thiêng cho biết. Sau khi tìm hiểu thị trường, chị nhận thấy các sản phẩm thổ cẩm ứng dụng trong nội thất được người tiêu dùng đón nhận. Từ đó, những tấm đệm mút bọc ghế bằng vải thổ cẩm ra đời, kết hợp sự tiện dụng của sản phẩm hiện đại với vẻ đẹp đặc trưng của hoa văn dân tộc Thái, tạo nên nét độc đáo riêng có cho sản phẩm thủ công truyền thống.
Nhờ sự kết hợp giữa yếu tố truyền thống và nhu cầu hiện đại, sản phẩm nhanh chóng được khách hàng đón nhận. Trung bình mỗi năm, chị Thiêng cung cấp ra thị trường khoảng 1.000 chiếc đệm ghế ngồi thổ cẩm, tạo việc làm cho hơn 10 người dân tại địa phương. Hiện sản phẩm không chỉ phục vụ người dân trong xã mà còn được khách hàng ở nhiều địa phương khác tìm mua làm quà tặng hoặc sử dụng trong gia đình.
Đánh giá về sáng kiến của chị Lò Thị Thiêng trong bảo tồn và phát huy nghề dệt thổ cẩm truyền thống, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mường Khiêng, Quàng Văn Tiếp cho biết, địa phương luôn khuyến khích người dân phát huy các nghề truyền thống gắn với lợi thế văn hóa bản địa để tạo sinh kế, nâng cao thu nhập. Mô hình sản xuất đệm ghế ngồi bằng chất liệu thổ cẩm của chị Lò Thị Thiêng là một trong những cách làm sáng tạo, vừa góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc Thái, vừa tạo ra sản phẩm có giá trị kinh tế và phù hợp nhu cầu thị trường hiện nay.
Hiện, Mường Khiêng xác định phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân là nhiệm vụ trọng tâm. Bên cạnh việc hỗ trợ các mô hình sản xuất nông nghiệp, địa phương cũng chú trọng rà soát, phát triển các sản phẩm đặc trưng để tham gia Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Những mô hình như ghế ngồi thổ cẩm của chị Thiêng không chỉ góp phần giải quyết việc làm tại chỗ mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế nông thôn gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống, phù hợp với định hướng xây dựng nông thôn mới bền vững của địa phương.
Mở ra tương lai mới vùng cao
Mô hình sản xuất đệm ghế ngồi của chị Lò Thị Thiêng cho thấy hướng khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa bản địa để phát triển kinh tế. Thay vì chỉ bảo tồn nghề truyền thống theo cách lưu giữ đơn thuần, chị đã đưa thổ cẩm vào đời sống hiện đại, giúp sản phẩm có thêm giá trị sử dụng và giá trị thương mại.
Đối với xã Mường Khiêng, việc hình thành các mô hình sản xuất gắn với văn hóa dân tộc có ý nghĩa đặc biệt trong quá trình xây dựng nông thôn mới. Những sản phẩm mang dấu ấn địa phương không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch cộng đồng, quảng bá hình ảnh vùng đất và con người nơi đây.
Tuy nhiên, để sản phẩm ghế ngồi thổ cẩm phát triển bền vững, vẫn còn nhiều việc phải làm. Hiện nay, phần lớn sản phẩm được tiêu thụ theo hình thức bán lẻ, quy mô sản xuất còn nhỏ, chưa có thương hiệu riêng, bao bì và hệ thống nhận diện sản phẩm còn hạn chế. Đây cũng là những rào cản khiến sản phẩm khó tiếp cận các thị trường lớn hơn.
Chị Lò Thị Thiêng chia sẻ, mong muốn lớn nhất của mình là được hỗ trợ hoàn thiện mẫu mã, xây dựng thương hiệu, thiết kế bao bì và hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ để tham gia OCOP. Nếu đạt chứng nhận OCOP, sản phẩm sẽ có thêm cơ hội quảng bá, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị.
Khát vọng ấy không chỉ là mong muốn của riêng chị Thiêng mà còn là mong muốn chung của nhiều hộ sản xuất ở vùng cao. Bởi khi một sản phẩm địa phương xây dựng được thương hiệu, giá trị gia tăng sẽ quay trở lại với chính người dân, tạo thêm việc làm và động lực phát triển kinh tế nông thôn. Khi biết phát huy lợi thế văn hóa bản địa, mỗi sản phẩm truyền thống đều có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong hành trình xây dựng nông thôn mới bền vững ở vùng cao Sơn La.
