Tuy nhiên, đằng sau con số thống kê tăng trưởng là những bài toán mà ngành hàng phải giải quyết như rủi ro thị trường, năng lực thích ứng nhanh cùng các chiến lược hiệu quả.
Điểm sáng mới
Xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam đang bước vào “đường cao tốc” tăng trưởng khi kim ngạch đạt 99 triệu USD năm 2025 (tăng hơn 140% so với năm 2024) và chỉ riêng trong quý I/2026, con số này đã đạt 35 triệu USD (tương ứng mức tăng gần 190% so với cùng kỳ năm 2025). Đáng chú ý, sự tăng trưởng không chỉ tập trung ở một vài thị trường truyền thống mà đang có xu hướng mở rộng sang nhiều khu vực.
Chuyên gia thị trường Phương Linh, thuộc Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, trong 2 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi tăng trưởng mạnh tại nhiều nước và ở hầu hết các khu vực. Tại Cộng hòa Dominica, kim ngạch xuất khẩu tăng hơn 600%, tại Hà Lan tăng hơn 200% so với cùng kỳ năm 2025.
Tại khu vực Trung Đông, thậm chí mức tăng trưởng lên tới “4 con số”, đạt hơn 2.300% so với cùng kỳ năm trước, trở thành khu vực có mức tăng trưởng “trong mơ”. Khối ASEAN cũng tăng gần 400% so với cùng kỳ năm trước, thể hiện rõ nét nhu cầu thay thế các sản phẩm cá thịt trắng truyền thống đang diễn ra tại nhiều thị trường trên thế giới.
Tuy nhiên, dù đang tăng trưởng mạnh, cấu trúc thị trường xuất khẩu cá rô phi lại đang tiềm ẩn những biến số rủi ro cần lưu ý. Đầu tiên là sự phụ thuộc quá nhiều vào một vài thị trường, trong khi những thị trường đó có vị trí địa lý rất xa, ở phía bên kia bờ Thái Bình Dương. Hiện nay, cá rô phi Việt Nam vẫn tập trung xuất khẩu chủ yếu sang hai thị trường lớn là Mỹ và Brazil. Thị trường Brazil hiện là quốc gia sản xuất cá rô phi hàng đầu thế giới và đang đầu tư mạnh vào khoa học, công nghệ để xây dựng ngành cá rô phi có tính cạnh tranh cao trên trường quốc tế.
Việc tập trung gần 50% kim ngạch xuất khẩu trong những tháng đầu năm của ngành hàng vào thị trường này cho thấy có sự phát triển đột biến, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn bất trắc nếu xảy ra biến động về chính sách và nhu cầu. Trong khi đó, thị trường Mỹ, một trong những điểm đến quan trọng, lại đang ghi nhận sự sụt giảm.
Ngoài ra, bức tranh xuất khẩu cá rô phi còn chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố bên ngoài. Chính sách thuế quan của Mỹ, biến động địa chính trị tại Trung Đông hay giá xăng dầu và phí logistics tăng cao, đều có thể tác động trực tiếp đến dòng chảy thương mại.
Hướng tới "trụ cột thứ ba"
Để cân đối lại cơ cấu thị trường, bảo đảm tăng trưởng bền vững, các doanh nghiệp xuất khẩu cá rô phi đang hướng tới những thị trường có lợi thế về logistics, tận dụng ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do, đồng thời tập trung vào các phân khúc sản phẩm phù hợp nhu cầu tiêu dùng thực, trong đó thị trường trong nước với hơn 100 triệu dân đang trở thành “sân nhà” đầy thuận lợi.
Phó Tổng Giám đốc Viet Nhat Group Nguyễn Đăng Ngọc cho biết, bên cạnh định hướng xuất khẩu, Viet Nhat Group đặc biệt coi trọng thị trường tiêu thụ nội địa, bởi cá rô phi là loại thực phẩm quen thuộc, lành mạnh và phù hợp với khẩu vị của người Việt. Việc phát triển đồng thời cả hai thị trường trong nước và quốc tế, vừa đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu vừa cung cấp sản phẩm chất lượng cao cho thị trường nội địa, là chiến lược quan trọng, giúp mở rộng giá trị và nâng tầm thương hiệu cá rô phi Việt Nam, cũng là hướng đi bền vững để mang lại giá trị lâu dài trong tương lai.
Trong chiến lược phát triển thủy sản đến năm 2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xác định cá rô phi là một đối tượng nuôi tiềm năng bên cạnh tôm và cá tra. Các chương trình tái cơ cấu ngành thủy sản cũng đang khuyến khích mở rộng diện tích nuôi cá rô phi theo hướng công nghiệp, ứng dụng công nghệ cao và đáp ứng tiêu chuẩn bền vững.
Cục trưởng Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Trần Đình Luân cho biết, với điều kiện tự nhiên, khí hậu thích hợp cùng diện tích mặt nước lớn (hiện cả nước có khoảng 1,3 triệu héc-ta diện tích mặt nước để nuôi trồng thủy sản), việc nuôi cá rô phi đang phát triển mạnh mẽ và còn rất nhiều dư địa để phát triển. Dự kiến, nhu cầu tiêu thụ cá rô phi toàn cầu sẽ tăng khoảng 13%/năm, đạt 20 tỷ USD vào năm 2030. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo các địa phương tăng cường quản lý vùng nuôi, kiểm soát chất lượng giống, đồng thời phát triển các mô hình nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP hoặc các chứng nhận quốc tế. Việc xây dựng vùng nguyên liệu ổn định được nhận diện là yếu tố then chốt để phát triển xuất khẩu.
Từ một loài cá quen thuộc, gần gũi trên mâm cơm người Việt, cá rô phi đang dần bước vào chuỗi giá trị toàn cầu, được đánh giá có tiềm năng trở thành “trụ cột thứ ba” của ngành thủy sản, bên cạnh tôm và cá tra. Sự tăng trưởng mạnh mẽ về xuất khẩu trong những tháng đầu năm 2026 không chỉ phản ánh nhu cầu tiêu thụ toàn cầu ngày càng lớn, mà còn cho thấy khả năng thích ứng nhanh của người nuôi, doanh nghiệp xuất khẩu và cơ quan quản lý trước những biến động quốc tế. Nếu tận dụng tốt lợi thế tự nhiên, hoàn thiện công nghệ và gia tăng giá trị xuất khẩu, cá rô phi sẽ đóng góp mạnh mẽ hơn nữa trong mục tiêu của ngành thủy sản đến năm 2030 đạt giá trị xuất khẩu từ 14-16 tỷ USD.
