Bắt nhịp xu hướng toàn cầu
Tỉnh Bình Định có diện tích đất rừng và đất lâm nghiệp khoảng 414.644 ha. Trong đó, rừng trồng 136.395 ha, đất chưa có rừng 64.207 ha, với độ che phủ rừng đạt 57,7% so với các tỉnh duyên hải (từ Đà Nẵng đến Bình Thuận), độ che phủ rừng của Bình Định nằm trong nhóm khá tốt.
Phát huy hiệu quả của Đề án phát triển cây gỗ lớn giai đoạn 2016-2025, định hướng đến năm 2035, đến nay toàn tỉnh có 10.123,5 ha rừng trồng cây gỗ lớn, diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững (FSC) là 12.175,9 ha. Định hướng đến năm 2035, diện tích rừng trồng sản xuất cây gỗ lớn đạt 30.000 ha, tỷ lệ sản lượng gỗ lớn bình quân đạt hơn 60%.
Bình Định đang từng bước trở thành trung tâm chế biến lâm sản công nghệ cao của khu vực. Dẫu vậy, để đáp ứng nguyên liệu cho ngành chế biến gỗ, mỗi năm Bình Định cần đến 1,2 triệu m3 gỗ tròn. Trong đó, nguồn gỗ nguyên liệu nhập khẩu chiếm đến 80%, gỗ rừng trồng trong nước chỉ chiếm 20%, điều này đặt ra những thách thức về việc bảo đảm nguồn gốc hợp pháp và giảm rủi ro về chất lượng nhập khẩu gỗ từ nhiều quốc gia khác nhau.
Mặc dù chưa thể so sánh với Bình Dương, Đồng Nai, Quảng Ngãi… những địa phương có ngành chế biến gỗ mạnh nhất Việt Nam, nhưng Bình Định cũng đã có vị thế riêng. 320 doanh nghiệp chế biến gỗ tập trung chủ yếu tại khu công nghiệp Phú Tài, khu công nghiệp Long Mỹ và thành phố Quy Nhơn, tạo thành cụm sản xuất mạnh. Từ đây cho ra đời các sản phẩm xuất khẩu bao gồm đồ nội thất, ngoại thất, sân vườn, dăm mảnh và viên nén, phục vụ thị trường Mỹ, EU, Anh, Australia và Nhật Bản. Bình Định dần trở thành địa phương sản xuất sản phẩm gỗ ngoài trời lớn nhất nước.
Ông Lê Minh Thiện, Giám đốc Công ty TNHH Hoàng Hưng (KCN Phú Tài, TP Quy Nhơn) nhận định, cộng đồng doanh nghiệp ngành gỗ xuất khẩu cần thể hiện ý chí kiên định, sự đoàn kết hợp tác chặt chẽ... Việc nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ, tối ưu hóa quy trình sản xuất để giảm tác động đến môi trường là mục tiêu hàng đầu của các doanh nghiệp. Đồng thời, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cũng cần được đặc biệt quan tâm.
Nâng cao giá trị sản phẩm
Bên cạnh những cơ hội lớn, ngành gỗ Việt Nam đang đối mặt không ít thách thức. Các thị trường xuất khẩu trọng điểm như Mỹ, EU, Nhật Bản ngày càng thắt chặt các quy định liên quan truy xuất nguồn gốc gỗ hợp pháp, giảm phát thải carbon và trách nhiệm xã hội. Ngoài ra, những biến động kinh tế toàn cầu, chi phí vận chuyển tăng và sự cạnh tranh khốc liệt từ các quốc gia xuất khẩu gỗ lớn như Trung Quốc, Malaysia, Indonesia cũng đặt ra áp lực lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam.
Đặc biệt, chính quyền mới ở Mỹ đang có chính sách tăng các biện pháp bảo hộ thương mại. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như gỗ, dệt may, điện tử có nguy cơ chịu thuế suất cao hơn. Ngoài ra, Mỹ cũng có thể tăng cường sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại như chống bán phá giá, chống trợ cấp và điều tra lẩn tránh thuế. Thặng dư thương mại lớn của Việt Nam với Mỹ có thể khiến Việt Nam trở thành đối tượng bị giám sát chặt chẽ hơn, làm gia tăng áp lực từ các chính sách hạn chế nhập khẩu.
Ông Phạm Văn Bốn, chuyên gia đánh giá cấp cao SGS Việt Nam cho biết, doanh nghiệp cần phải thường xuyên báo cáo lên hệ thống IT của Liên minh châu Âu về hoạt động kinh doanh, tình hình tuân thủ... Việc vi phạm có thể dẫn đến phạt 4% doanh thu của toàn bộ hoạt động tại châu Âu. Đặc biệt, cần xác minh các tên loài cây và giấy phép nhập khẩu hợp lệ, xác định các quốc gia sản xuất gỗ nhập khẩu, ưu tiên những quốc gia có mức độ rủi ro thấp.
Ông Bùi Quang Hưng, Phó Cục trưởng Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương) đánh giá, ngành gỗ Việt Nam cần tập trung vào một số giải pháp quan trọng như nâng cao năng lực chế biến và sản xuất. Ứng dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất để tăng giá trị gia tăng, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về phát triển bền vững (FSC) và thiết kế xanh. Điều này đặc biệt quan trọng với phân khúc gỗ ngoài trời đang được ưa chuộng tại Mỹ và EU. Cùng với đó là đẩy mạnh chuyển đổi số và thương mại điện tử, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo. “Hiện tại, khoảng 65% số doanh nghiệp gỗ Việt Nam đã tham gia thương mại điện tử, nhưng tỷ lệ ứng dụng công nghệ số trong sản xuất còn thấp, cần được đẩy mạnh hơn nữa. Ngoài ra, các doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực tuân thủ quy định xuất xứ hàng hóa, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và tận dụng hiệu quả các ưu đãi thuế quan để tăng cường xuất khẩu”.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc tăng cường hợp tác quốc tế là yếu tố quan trọng giúp ngành gỗ Việt Nam nói chung và Bình Định nói riêng mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh. Các doanh nghiệp đang tích cực tham gia các hội chợ quốc tế, các chương trình xúc tiến thương mại và diễn đàn kinh tế để quảng bá sản phẩm và tìm kiếm cơ hội hợp tác. Cùng với đó, việc thiết lập các liên minh chiến lược với đối tác quốc tế, đặc biệt là các nhà nhập khẩu lớn giúp bảo đảm nguồn cung ổn định và mở rộng thị trường.
