Khó khăn ngay từ đầu năm
Với thiết kế công suất 2.500 lao động, ông Nguyễn Mạnh Quyền, Giám đốc Công ty Deahan Global tại Thanh Hóa cho biết, do tình hình đơn hàng có sự sụt giảm nghiêm trọng từ đầu năm 2023 nên doanh nghiệp chỉ duy trì được 750 lao động, bằng 1/3 công suất thiết kế trước đó. Tuy vậy, để duy trì công việc cho số lao động này, doanh nghiệp cũng đã phải ký nhiều đơn hàng với giá thấp hơn từ 10- 15% so với năm trước, thậm chí có những đơn hàng bị lỗ. “Hiện tại, dù có đơn hàng nhưng sự cạnh tranh của hàng may mặc giữa các nước trên thế giới khiến giá thành giảm xuống. Có những đơn hàng có đơn giá rất thấp, doanh nghiệp phải nỗ lực cải thiện về năng suất và chất lượng để bù đắp về giá”, ông Quyền thông tin.
Theo ông Trịnh Xuân Lâm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dệt may tỉnh Thanh Hóa, mọi năm, vào thời điểm này, các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh thường có đơn hàng đến hết quý IV, thậm chí có doanh nghiệp ký đến hết quý I/2024. Tuy vậy, thời điểm hiện tại, rất nhiều doanh nghiệp chỉ ký đơn hàng theo tháng. Trong 284 doanh nghiệp dệt may tại tỉnh Thanh Hóa, có 30% doanh nghiệp phải cho 30% số lao động nghỉ việc, một số doanh nghiệp duy trì bằng việc không tăng ca, chia nhỏ việc cho mỗi lao động làm nửa tháng để không ai mất việc làm. Thậm chí, có những doanh nghiệp chấp nhận các đơn hàng bị lỗ để duy trì việc làm cho người lao động. “Chúng tôi tìm tất cả các mặt hàng từ thị trường trong nước có thể may như túi, màn, tất, … để có việc và giữ chân người lao động. Bởi, khi các đơn hàng xuất khẩu quay trở lại thì thu hút lao động rất khó nên các doanh nghiệp phải cố gắng giữ lao động”, ông Lâm quan ngại.
Theo ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), đầu năm 2023, ngành dệt may đề ra hai kịch bản tăng trưởng gồm kịch bản tích cực có thể đạt giá trị xuất khẩu là 47- 48 tỷ USD với kỳ vọng nhu cầu hồi phục trong nửa sau năm 2023 và 45-46 tỷ USD cho kịch bản còn lại kém tích cực hơn. Thế nhưng, trong bối cảnh đơn hàng sụt giảm, đơn giá giảm sâu, trong 10 tháng năm 2023, xuất khẩu toàn ngành dệt may đạt hơn 33 tỷ USD. Dự kiến cả năm nay đạt khoảng 40,3 tỷ USD, giảm khoảng 17% so với kịch bản được xây dựng hồi đầu năm và giảm hơn 9% so với năm 2022.
Nỗ lực vượt khó
Theo Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, dù sụt giảm về xuất khẩu nhưng với những khó khăn trong năm nay, con số 40 tỷ USD được coi là sự bứt phá và cho thấy nỗ lực rất lớn của cộng đồng doanh nghiệp cả về thị trường và mặt hàng. Bởi, chưa năm nào ngành dệt may Việt Nam xuất khẩu nhiều vào các thị trường 2023 với 104 thị trường vùng lãnh thổ. “Đây vốn là thách thức khi hàng loạt thị trường lớn đình trệ, đơn hàng giảm thì doanh nghiệp buộc phải tìm kiếm thị trường mới, như thị trường châu Phi, sản phẩm cho các nước đạo Hồi. Thị trường Nga trước đây không được quan tâm nhiều nhưng năm nay đã có sự cải thiện. Hay như Bangladesh là nước sản xuất dệt may nhưng Việt Nam vẫn xuất khẩu được ở dòng sợi tổng hợp, sợi tái chế… là thế mạnh Việt Nam”, ông Giang nêu rõ.
Theo báo cáo từ Vitas, thị trường đứng đầu trong xuất khẩu dệt may của Việt Nam vẫn là thị trường Mỹ, với hơn 11 tỷ USD; thứ 2 là Nhật Bản khoảng 3 tỷ USD; Hàn Quốc 2,43 tỷ USD; EU gần 2,9 tỷ USD… Đây là bốn thị trường trọng điểm của dệt may Việt Nam. Tiếp đó là Canada khoảng 850 triệu USD, Trung Quốc 830 triệu USD, Campuchia 612 triệu USD, Anh 503 triệu USD, Australia 351 triệu USD, Nga 283 triệu USD, Indonesia 279 triệu USD, còn các thị trường Thái Lan, Hồng Công (Trung Quốc) đều hơn 200 triệu USD… Về mặt hàng, các doanh nghiệp đã thay đổi rất nhiều, có sự đa dạng hơn với 36 mặt hàng may mặc. Trong chín tháng, jacket vẫn là mặt hàng xuất khẩu chủ lực với khoảng 4,385 tỷ USD, quần các loại 3,853 tỷ USD, sơ-mi 1,879 tỷ USD, đồ lót 1,453 tỷ USD, váy các loại hơn 900 triệu USD, quần áo lao động hơn 800 triệu USD, quần soóc hơn 700 triệu USD, quần áo ngủ 378 triệu USD…
“Để đạt con số xuất khẩu hơn 40 tỷ USD, Hiệp hội đặt mục tiêu xây dựng giải pháp trong phát triển bền vững, đạt các chuẩn mực tốt hơn, cả về xanh hóa, quản trị, công nghệ… để xuất khẩu”, ông Giang khẳng định.
Kỳ vọng năm 2024 sẽ khởi sắc
Theo ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, từ quý IV/2023, nhiều khách hàng lớn đã quay trở lại với ngành dệt may Việt Nam sau quá trình khó khăn là tín hiệu tốt tạo đà cho năm 2024. Cùng với đó, ngành dệt may Việt Nam vẫn có những ưu thế so với các quốc gia cạnh tranh. Việt Nam đã tham gia và đang đàm phán 19 hiệp định thương mại tự do (FTA). Trong đó, 16 FTA đã ký kết và thực thi; 3 FTA đang trong quá trình đàm phán và là quốc gia duy nhất ký kết hiệp định thương mại tự do với tất cả các đối tác kinh tế lớn trên toàn cầu như: Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc, EU, Anh, Nga. “Trên cơ sở phân tích, dự báo bối cảnh tình hình trong nước, quốc tế, VITAS đặt mục tiêu toàn ngành năm 2024 đạt kim ngạch xuất khẩu 44 tỷ USD”, ông Giang kỳ vọng.
Tuy vậy, ông Giang cũng lưu ý, trong năm 2024, dự báo kinh tế thế giới còn nhiều biến động. Thách thức với doanh nghiệp dệt may chưa dừng lại khi ngày càng nhiều thị trường nhập khẩu dệt may lớn đưa ra những quy định mới mang tính bắt buộc liên quan tới thẩm định quyền con người và môi trường trong chuỗi cung ứng, quy định thiết kế sinh thái, sản phẩm tái chế, xử lý chất thải dệt may…
Tuy vậy, để nắm bắt và thực hiện được, các doanh nghiệp trong ngành cần thực hiện được 5 vấn đề lớn. Thứ nhất, tiếp tục đa dạng hóa thị trường, khách hàng, mặt hàng dựa trên bài học năm 2023. Thứ hai, phát triển bền vững đi đôi với mục tiêu đòi hỏi của thị trường toàn cầu về vấn đề xanh hóa, giảm phát thải nhà kính, đầu tư sâu vào nồi hơi đốt bằng điện, giảm dần đốt bằng hóa thạch. Trong đó đầu tư vào quản trị số, kiểm soát và thích ứng được với đòi hỏi của dệt may toàn cầu. Thứ ba, đưa ra giải pháp đầu tư về công nghệ hóa, tự động hóa ở một số dây chuyền sản xuất thích ứng được nhằm giao hàng nhanh, mã hàng nhỏ và chất lượng cao. Thứ tư, tập trung cho giải pháp công nghiệp thời trang. Trong chiến lược phát triển ngành, VITAS đã kiến nghị Chính phủ để từ chiến lược của Chính phủ đưa vào đời sống của ngành công nghiệp dệt may. Trong đó quan tâm định hình đưa ra giải pháp, chiến lược cho một số thương hiệu Việt Nam ra thị trường thế giới. Thứ năm, xây dựng nguồn lực về phát triển mẫu, thiết kế 3D, công nghệ quản trị số. Hiện nay nhiều doanh nghiệp dệt may đã đầu tư nhưng ý tưởng, vận hành và nguồn lực để vận hành vẫn còn thiếu. Cùng với đó, doanh nghiệp phải chủ động, xây dựng chuỗi chặt chẽ với nhà sản xuất sợi, nhuộm, tạo chuỗi trong chiến lược phát triển, tiến tới làm chủ cuộc chơi về thương hiệu toàn cầu.
Còn theo ông Trịnh Xuân Lâm, thị trường dệt may sẽ phục hồi vào những tháng cuối năm vì theo quy luật sau nhiều thời gian dài thắt chặt chi tiêu thì đến thời điểm (thường vào cuối năm) người tiêu dùng phải mua hàng trở lại - lúc đó thì thị trường sẽ ấm lên. Tuy vậy, để doanh nghiệp chờ được cơ hội này, Chính phủ cần có những chính sách hỗ trợ để tồn tại và phát triển như tiếp tục hạ lãi suất cho vay, tiếp tục giảm thuế phí cho doanh nghiệp. “Tôi rất mong chờ vào sự chỉ đạo của Nhà nước cũng như Chính phủ làm thế nào để các doanh nghiệp dệt may tạo việc làm cho xã hội và an sinh cho người lao động. Nếu như các doanh nghiệp không tồn tại, thì hàng trăm người lao động mất việc làm”, ông Lâm nêu rõ.
