Đối với các thị trường tiêu thụ gỗ, lâm sản lớn trên thế giới như châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc,... nguồn gốc hợp pháp và chứng minh quản lý bền vững là một yêu cầu bắt buộc đối với sản phẩm xuất khẩu. Trong bối cảnh đó, giống cây trồng lâm nghiệp được coi là “điều kiện cần” để thực hiện cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững như FSC hoặc PEFC.
Chất lượng giống quyết định trực tiếp đến tốc độ sinh trưởng, khả năng chống chịu sâu bệnh và quan trọng nhất là năng suất, chất lượng gỗ khi thu hoạch. Giống cây tốt vừa giúp rút ngắn thời gian canh tác, đồng thời bảo đảm tỷ lệ thành rừng cao, tạo ra nguồn nguyên liệu ổn định, đồng nhất cho chế biến công nghiệp.
Hiện thực hóa mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững, Tỉnh ủy Lạng Sơn đã ban hành Nghị quyết số 30-NQ/TU ngày 3/6/2021. Trên cơ sở đó, Chi cục Kiểm lâm tỉnh đã tham mưu xác định phát triển, nâng cao chất lượng giống cây trồng lâm nghiệp là nhiệm vụ đột phá cho cả giai đoạn 2021-2030.
Đáng chú ý, việc sử dụng giống có nguồn gốc rõ ràng, được cơ quan chức năng công nhận là bảo chứng đầu tiên của tính minh bạch trong chuỗi cung ứng. Khi đạt được những chứng chỉ quốc tế, lâm sản Lạng Sơn không chỉ nâng cao được giá trị kinh tế mà còn đủ sức cạnh tranh tại thị trường thế giới. Đây được xem như con đường ngắn nhất để chuyển dịch từ xuất khẩu thô sang xuất khẩu sản phẩm tinh chế có giá trị cao.
Chi cục trưởng Kiểm lâm tỉnh Nguyễn Hữu Hưng cho biết, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường về cây giống, Lạng Sơn đã xây dựng thành công bộ cây giống đạt chuẩn, đa dạng về chủng loại từ bản địa đến ngoại nhập. Hiện toàn tỉnh đã có 34 nguồn giống được công nhận còn hiệu lực, như: Thông Mã vĩ, hồi, quế, lát hoa, sở, keo (các dòng AH1, BV15, BV16...); bạch đàn Cự vĩ (dòng DH 32-29, dòng UP223...); mắc-ca (QN, A38, 816, OC...). Tất cả các nguồn giống cây này đều phải trải qua quy trình thẩm định nghiêm ngặt. Các chuyên gia không chỉ thẩm định hồ sơ nguồn gốc mà còn trực tiếp kiểm tra tại hiện trường về mật độ, tình hình sâu bệnh và sự phù hợp quy hoạch đất đai trước khi ban hành quyết định công nhận.
Bà Phùng Thị Chí ở xã Tuấn Sơn cho biết: “Từ năm 2021 gia đình tôi đã được ngành chức năng của huyện Hữu Lũng (cũ) hỗ trợ 5.000 giống cây keo chủ AH1 để làm giống cho vườn ươm. Tôi thấy giống keo AH1 này cho năng suất hiệu quả hơn hẳn. Cây giống vườn ươm của gia đình tôi cũng đã có nguồn gốc rõ ràng, thuận lợi hơn trong việc bán cây giống”.
Theo Giám đốc Hợp tác xã cây trồng Hữu Lũng, xã Tuấn Sơn Nguyễn Văn Định: “Để chất lượng cây giống đạt chuẩn trước khi cung ứng ra thị trường, chúng tôi đã xây dựng vườn cây đầu dòng, loại keo lai dòng BV16, đây là loại có tốc độ sinh trưởng nhanh, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt và thích nghi rộng với nhiều loại đất trồng rừng”.
Để có được vườn cây đầu dòng đạt chuẩn cấp giấy chứng nhận, các hộ gia đình sẽ dùng để cắt hom làm cây giống chất lượng, thời gian canh tác trong 3 năm, sau đó sẽ phải đầu tư lại giống. “Các hom cắt để làm giống sẽ có tỷ lệ sống đạt cao hơn 60-70% vào mùa đông và 80-90% tỷ lệ sống vào mùa hè”, ông Định cho biết thêm.
Nhiều đơn vị, doanh nghiệp cũng mạnh dạn đầu tư hệ thống phòng lab hiện đại, chủ động tiến hành nhiều quy trình sản xuất tân tiến, ứng dụng tiến bộ khoa học-công nghệ.
Đơn cử như Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Cửu Long Lạng Sơn, đơn vị triển khai sản xuất cây giống lâm nghiệp bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào thực vật tại xã Hữu Lũng. Tại đây, 120 máy cấy vô trùng đang được đội ngũ kỹ sư, cán bộ, công nhân viên có chuyên môn cao vận hành liên tục để chọn lựa, nghiên cứu ra những giống cây trồng có chất lượng tốt nhất, đáp ứng yêu cầu khắt khe của các chứng nhận quốc tế.
Ông Ly Wei Dong, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Cửu Long Lạng Sơn cho biết, để bảo đảm chất lượng giống cây mô cung cấp ra thị trường, từ năm 2017 đơn vị đã nhập giống mô từ các đơn vị cung ứng giống uy tín như Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, Viện nghiên cứu cây nguyên liệu giấy (Phú Thọ), Công ty Ba Quế (Bagui) ở Trung Quốc.
Với các dòng bạch đàn (bạch đàn Cự vĩ DH 32-29, UP99, bạch đàn mầm mô Urophylla dòng U6, các dòng bạch đàn lai cao sản của Việt Nam UP, PN,U đã được công nhận giống) và Keo lai: AH1, BV16, BV523,... mỗi năm cung ứng ra thị trường hơn 50 triệu mầm mô các loại và hơn 10 triệu cây giống chất lượng.
Theo tính toán của các chuyên gia lâm nghiệp, khi sử dụng giống bạch đàn mô trồng rừng, chỉ 3 năm trồng cây có thể đạt chiều cao trung bình gần 14 m, trữ lượng gỗ xấp xỉ 94m³ /ha, cây sinh trưởng phát triển tốt ở nhiều địa hình, khí hậu... Tuy nhiên, hành trình chuẩn hóa ngành giống tại Lạng Sơn vẫn còn nhiều tồn tại cần giải quyết. “Thực tế cho thấy, trong số hơn 700 cơ sở sản xuất trên địa bàn toàn tỉnh, có tới 98,3% là hộ gia đình cá nhân. Nhiều vườn ươm có quy mô nhỏ lẻ, diện tích dưới 500m², chưa đủ điều kiện để được công nhận nguồn giống chính thức theo quy định hiện hành”, đồng chí Nguyễn Hữu Hưng chia sẻ.
Ngành lâm nghiệp Lạng Sơn xác định chất lượng giống cây trồng được chuẩn hóa sẽ giúp tăng giá trị sản phẩm gỗ, giảm thiểu rủi ro cho người trồng rừng. Ngoài việc kiểm tra, giám sát thường xuyên, cán bộ kiểm lâm Lạng Sơn còn tuyên truyền, hướng dẫn các hộ nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp về kỹ thuật trồng, lưu giữ hồ sơ, mở rộng diện tích rừng,... tiến dần đến chuyên nghiệp hóa, đưa các vườn ươm dần đạt các tiêu chuẩn trong và ngoài nước.
