Ông Trần Sỹ Quân, Phó Chi cục trưởng Chi cục Nông nghiệp (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên) cho biết: Vụ đông xuân năm 2025-2026, Điện Biên gieo cấy hơn 9.778ha lúa. Hiện nay, trà lúa sớm đang ở giai đoạn làm đòng-đòng già, trà chính vụ giai đoạn đứng cái-làm đòng, trà muộn giai đoạn đứng cái. Đây là thời kỳ sinh trưởng nhạy cảm, cộng với thời tiết diễn biến phức tạp dễ phát sinh sinh vật gây hại trên diện rộng.
Thực tế, kiểm tra tại cánh đồng thuộc các xã vùng lòng chảo Mường Thanh, như: Thanh An, Thanh Nưa, Sam Mứn... và các xã vùng ngoài (Búng Lao, Mường Ảng), ngành nông nghiệp đã ghi nhận tình trạng thiếu nước cục bộ tại một số khu ruộng nên tình hình sâu bệnh diễn biến phức tạp. Đáng chú ý là bệnh đạo ôn lá đang gây hại trên diện rộng với tổng diện tích nhiễm 711ha (tăng hơn 432ha so với cùng kỳ năm trước). Trong đó, có 43,81ha nhiễm nặng, tập trung chủ yếu trên các giống lúa như: Séng cù, Đài thơm, J02 và một số giống lúa nếp, xuất hiện tại các xã: Búng Lao, Mường Ảng, Sam Mứn, Thanh Nưa, Thanh An...
Ngoài đạo ôn có một số diện tích lúa bị bệnh bạc lá vi khuẩn tỷ lệ phổ biến 1-8%; riêng tại địa bàn các xã, phường: Mường Mùn, Mường Lay, Chiềng Sinh, Tuần Giáo, Mường Pồn, Pú Nhung có diện tích lúa bị bạc lá từ 10-30% số lá. Tập đoàn rầy tỷ lệ phổ biến 10-110 con/m2, nơi cao 250-450 con/m2 chủ yếu trên địa bàn các xã: Mường Tùng, Mường Pồn. Ngoài ra, sâu cuốn lá nhỏ, bệnh đốm nâu, bệnh khô vằn, ruồi đục nõn… gây hại rải rác trên các trà lúa.
Tại xã Thanh An ghi nhận diện tích nhiễm bệnh đạo ôn (lá, tai lá) 92,5ha. Trong đó 55,5ha nhiễm nhẹ, 37ha nhiễm trung bình. Tỷ lệ bệnh phổ biến 2,3%, có nơi lên đến 18%, cục bộ 70%.
Kịp thời trị bệnh, ngăn chặn sinh vật gây hại lan rộng, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Thanh An đã khuyến cáo người dân thường xuyên thăm đồng để kịp thời phát hiện và xử lý sâu bệnh. Khi phun phòng trị bệnh phải chú trọng các khu vực có nguy cơ cao như: chân ruộng bón thừa đạm, khu vực tiền dịch và các giống lúa dễ nhiễm như Séng cù, Hana, Bắc thơm, Đài thơm.
Ông Lò Văn Hòa, nông dân bản Noong Ứng, xã Thanh An, cho biết: "Thực hiện theo khuyến cáo Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã, những ngày này tôi thường xuyên thăm đồng nên đã phát hiện diện tích lúa của gia đình bị bệnh đạo ôn lá đang ở giai đoạn cuối nhưng nguy cơ xuất hiện bệnh đạo ôn cổ bông khi lúa trổ là rất cao. Vì vậy, tôi đã chủ động phun phòng theo hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật, đồng thời thực hiện các biện pháp chăm sóc đúng quy trình được hướng dẫn".
Nhận định thời điểm trà lúa sớm trổ tập trung từ 5/4-10/4; trà chính vụ trỗ tập trung từ 12/4-17/4 và đây cũng là thời điểm giao mùa nên nhiều hình thái thời tiết cực đoan có thể xảy ra như nắng nóng cục bộ, mưa đá, giông lốc. Trong điều kiện thời tiết như trên trùng giai đoạn cây lúa trổ bông-phơi màu, cùng nguồn sâu bệnh sẵn có trên đồng ruộng chính là nguy cơ rất lớn cho một số sâu bệnh gây hại, như: tập đoàn rầy, bệnh đạo ôn, khô vằn, bạc lá tiếp tục tăng mạnh; bệnh đạo ôn cổ bông có nguy cơ phát sinh, gây hại.
Để bảo đảm diện tích, năng suất lúa, hạn chế thấp nhất các thiệt hại do thiếu nước, hạn hán, sinh vật gây hại trên lúa, Sở Nông nghiệp và Môi trường Điện Biên đã đề nghị ủy ban nhân dân các xã, phường chỉ đạo cơ quan chuyên môn theo dõi, điều tra, dự báo chính xác thời gian lúa trổ trên từng giống, từng khu vực gắn với nhận định nguy cơ phát sinh sâu bệnh; đồng thời phải xác định phạm vi, mức độ gây hại, khoanh vùng diện tích cần phòng trừ, hướng dẫn nông dân áp dụng biện pháp phù hợp và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên tắc “4 đúng”, tập trung vào các đối tượng sinh vật gây hại chính. Trong giai đoạn lúa trổ bông-phơi màu, yêu cầu các đơn vị phân công cán bộ trực, thường xuyên xuống cơ sở (kể cả ngày nghỉ, ngày lễ) để hướng dẫn, chỉ đạo phòng trừ kịp thời.
Bà Chu Thị Thanh Xuân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Điện Biên, cho biết: Sở đã đề nghị Ủy ban nhân dân các xã, phường phải chỉ đạo cán bộ chuyên môn thường xuyên thăm đồng, kịp thời phát hiện sinh vật gây hại trên trà lúa sớm, trà chính vụ và trà muộn để chủ động phun phòng hiệu quả. Cụ thể, trên trà lúa sớm và trà chính vụ phải chú ý quản lý rầy trưởng thành lứa 3 và rầy non lứa 4 tập trung từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5 giai đoạn lúa trổ bông-chín sữa. Tiếp tục chỉ đạo phun phòng bệnh đạo ôn cổ bông khi lúa trổ thấp và sau khi trổ đều tại những nguy cơ bệnh cao (khu ruộng đã có diện tích nhiễm bệnh đạo ôn lá, giống nhiễm, chân ruộng thường xuyên khô hạn, tiền dịch, ruộng có bộ lá xanh tốt...).
Đối với bệnh bạc lá khi xuất hiện ngừng bón phân đạm, không phun kích thích sinh trưởng và luôn giữ đủ nước trong ruộng; tại những vùng có nguy cơ cao thời điểm trước hoặc ngay sau đợt mưa giông có thể sử dụng thuốc trong danh mục để phun phòng sớm. Chủ động theo dõi, phòng trừ nhện gié, bọ xít hôi dài, bệnh đen lép hạt, khô vằn, chuột…
Trên trà muộn: Tiếp tục chỉ đạo phòng trừ sâu cuốn lá nhỏ, tập đoàn rầy từ đầu đến trung tuần tháng 5 giai đoạn lúa trổ bông-chín sữa. Chỉ đạo chăm sóc và bón phân tập trung, không bón đón đòng muộn để giảm thiểu sự phát sinh, gây hại của dịch hại.
Riêng với Chi cục Lâm nghiệp tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường Điện Biên đã chỉ đạo phải chủ động phối hợp Trung tâm dịch vụ tổng hợp của các xã thường xuyên nắm bắt tình hình sinh vật gây hại và công tác chỉ đạo; tổ chức kiểm tra tình hình thực tế tại các địa bàn trọng điểm trong tỉnh, hỗ trợ địa phương trong công tác điều tra, phát hiện, dự báo và khoanh vùng dịch hại để đề xuất các giải pháp phòng trừ kịp thời.
Đồng thời phải thành lập các đoàn kiểm tra phối hợp chính quyền cấp xã kiểm tra việc buôn bán thuốc bảo vệ thực vật, phân bón; hướng dẫn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong các đợt cao điểm phòng trừ đúng liều lượng, kỹ thuật và hiệu quả.
