Một năm thời tiết, thiên tai nhiều bất định

Với kịch bản ENSO năm 2026, dự báo thời tiết nước ta năm nay sẽ có tính bất định cao và khó đoán.

Ảnh hưởng bởi thời tiết, biến đổi khí hậu, nhiều vùng nông thôn tại Cà Mau thiếu nước ngọt trầm trọng vào mùa khô. (Ảnh NSNA Nguyễn Thanh Dũng)
Ảnh hưởng bởi thời tiết, biến đổi khí hậu, nhiều vùng nông thôn tại Cà Mau thiếu nước ngọt trầm trọng vào mùa khô. (Ảnh NSNA Nguyễn Thanh Dũng)

Dự báo kịch bản diễn biến ENSO

Những tháng cuối năm 2025, các quan trắc và phân tích dự báo dài hạn của các cơ quan khí tượng quốc tế và Việt Nam cho thấy, hệ thống khí hậu toàn cầu đang chịu tác động của pha La Nina yếu, với biểu hiện rõ nhất là nhiệt độ mặt nước biển vùng xích đạo trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương thấp hơn trung bình nhiều năm. Cụ thể, chỉ số Nino-3.4 trong những tháng cuối năm 2025 phổ biến ở mức âm khoảng -0,5°C đến -0,7°C, gió tín phong trên khu vực Thái Bình Dương tăng cường, hoàn lưu Walker hoạt động mạnh hơn trung bình. Đây là những đặc trưng của La Nina.

Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý là La Nina hiện nay đang có xu hướng suy yếu khá nhanh. Các tín hiệu đại dương một vài tuần qua theo số liệu của cơ quan khí hậu Mỹ cho thấy nhiệt độ nước biển đang ấm dần lên từ phía Tây Thái Bình Dương, gió tín phong bắt đầu giảm cường độ. Điều này cho thấy ENSO nhiều khả năng sẽ có sự chuyển trạng thái trong năm 2026.

Dựa trên chuỗi số liệu lịch sử ENSO và dự báo cập nhật mới nhất đến tháng 12/2025, chúng tôi nhận định năm 2026 rất có khả năng là một năm ENSO chuyển pha điển hình. Cụ thể: Đầu năm 2026, La Nina tiếp tục suy yếu nhanh và chuyển sang trạng thái ENSO trung tính. Xác suất ENSO trung tính trong các mùa từ tháng 1 đến tháng 5/2026 đạt khoảng 75-85%, chiếm ưu thế rõ rệt. Giữa năm 2026, ENSO trung tính vẫn là trạng thái chủ đạo, tuy nhiên nhiệt độ mặt nước biển vùng Nino-3.4 dự báo sẽ có xu thế tăng. Từ nửa cuối năm 2026, xác suất xuất hiện El Nino bắt đầu tăng lên, đạt khoảng 55-65%. Nếu El Nino hình thành, nhiều khả năng đây sẽ là El Nino yếu đến trung bình, xuất hiện vào thời kỳ cuối năm.

Nhìn lại lịch sử, kịch bản này tương đồng với một số năm như 2009, 1996, 2014, 2018, tức là các năm trung tính trong chu kỳ ENSO, đóng vai trò bản lề trước khi khả năng chuyển sang pha ấm rõ rệt hơn vào năm sau tiếp theo. Điểm chung của các năm này là thời tiết không ổn định, khó dự báo, với nhiều hình thái cực đoan diễn ra đan xen. Lấy thí dụ, năm 2018, Biển Đông xuất hiện 9 cơn bão, 5 áp thấp nhiệt đới, trong đó ba cơn ảnh hưởng trực tiếp Việt Nam. Cùng với đó là 24 đợt không khí lạnh, 18 đợt nắng nóng và 26 đợt mưa lớn diện rộng. Mưa lớn dồn dập, liên tục trong ba tháng 7, 8 và 9 ở các tỉnh Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, tháng 10 và 11 ở ven biển Trung Bộ.

Xu thế khí hậu và thiên tai trong năm

Mặc dù dự báo ENSO ở pha trung tính nhưng không đồng nghĩa với thời tiết ít cực đoan. Trên thực tế, nhiều năm ENSO trung tính trong lịch sử lại ghi nhận thiên tai phức tạp và khó dự báo hơn.

Với kịch bản ENSO năm 2026, dự báo mùa mưa 2026 ở Việt Nam có khả năng diễn biến không đồng đều, không chịu chi phối mạnh của năm El Nino hay La Nina điển hình, mà phụ thuộc mạnh vào các hình thế thời tiết quy mô khu vực và nội mùa như dải hội tụ nhiệt đới, gió mùa, dao động MJO nên diễn biến thời tiết sẽ có tính bất định cao và khó đoán. Nguy cơ mưa lớn cục bộ, lũ quét, sạt lở đất dự báo vẫn ở mức cao, đặc biệt tại miền núi phía bắc và miền trung, nhất là trong các đợt mưa ngắn nhưng cường độ lớn. Bão và áp thấp nhiệt đới có thể không nhiều về số lượng, nhưng cường độ và quỹ đạo khó lường, nhất là trong nửa cuối mùa bão khi ENSO chuyển trạng thái từ Trung tính sang pha nóng El Nino. Cuối năm 2026, nếu El Nino hình thành, nguy cơ khô hạn, thiếu nước, xâm nhập mặn có thể gia tăng dần, đặc biệt tại Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long trong mùa khô 2026/2027.

Trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan, bất thường do biến đổi khí hậu, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia đã và đang triển khai đồng bộ một số nhóm giải pháp: Thứ nhất, tăng cường theo dõi sát diễn biến ENSO và các dao động khí hậu lớn, cập nhật thường xuyên các kịch bản dự báo theo tháng, theo mùa dựa theo các số liệu quan trắc và phân tích mới nhất. Thứ hai, nâng cao chất lượng dự báo hạn ngắn, cực ngắn và dự báo nội mùa, đặc biệt đối với mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất - những loại hình thiên tai chịu ảnh hưởng mạnh trong bối cảnh ENSO trung tính. Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ mới, kết hợp vệ tinh, radar, mô hình số trị và trí tuệ nhân tạo để nâng cao độ chi tiết và độ tin cậy của dự báo. Thứ tư, tăng cường phối hợp với các địa phương và cơ quan truyền thông, bảo đảm thông tin dự báo, cảnh báo được truyền tải kịp thời, rõ ràng, đến đúng đối tượng, đặc biệt là cấp cơ sở.

Chúng ta không thể chắc chắn khi nào thiên tai cực đoan sẽ xảy ra, nhưng điều gần như có thể khẳng định là tần suất, cường độ và mức độ cực đoan của các hiện tượng thời tiết xấu sẽ tiếp tục gia tăng trong tương lai, không chỉ riêng trong năm 2026. Vì vậy, việc theo dõi sát diễn biến thời tiết và cập nhật thường xuyên các bản tin dự báo, đặc biệt là dự báo ngắn hạn, là hết sức cần thiết để chủ động ứng phó.

ENSO chỉ một hệ thống tương tác giữa đại dương và khí quyển ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương, có ảnh hưởng rất lớn đến thời tiết toàn cầu, trong đó có Việt Nam. ENSO có ba trạng thái chính gồm: El Nin

o (pha nóng), biểu hiện ở nước biển ấm lên bất thường; La Nina (pha lạnh), biểu hiện ở nước biển lạnh hơn bình thường và ENSO trung tính, không nghiêng rõ về nóng hay lạnh.

Với ENSO ở trạng thái trung tính, thiên tai có thể không nhiều bão, lũ nhưng lại có diễn biến khó lường và bất định hơn. Các hiện tượng như rét đậm kéo dài, mưa lớn cục bộ hay bão có quỹ đạo phức tạp thường xuất hiện đan xen, gây áp lực lớn cho công tác dự báo và ứng phó.

Có thể bạn quan tâm

Người dân miền Tây lao đao vì hạn-mặn.

Sẵn sàng ứng phó hạn - mặn theo kịch bản rủi ro rất cao

Ngày 18/8, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có công văn đề nghị các tỉnh, thành phố khu vực Trung Bộ, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, tổ chức triển khai các giải pháp phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn do ảnh hưởng của El Nino 2026-2027. Theo đó, Bộ đề nghị các địa phương rà soát, xây dựng kế hoạch ứng phó theo kịch bản rủi ro rất cao.

Dãy nhà siêu mỏng hai mặt tiền trên phố Định Công (Hà Nội) có vị trí đắc địa cho kinh doanh, nhưng cũng ảnh hưởng mỹ quan đô thị. Ảnh: DIÊN KHÁNH

Nhà “siêu mỏng, siêu méo” và bài toán phát triển đô thị

Thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai hàng loạt dự án hạ tầng giao thông. Thay vì được thu hồi, hợp thửa hoặc xử lý dứt điểm, một số diện tích vẫn được chỉnh trang thành nhà “siêu mỏng, siêu méo”, vừa tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, vừa làm ảnh hưởng đến mỹ quan và diện mạo đô thị.

Đại tá Nguyễn Xuân Lai, Báo cáo viên Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3, phát biểu tại hội nghị.

Đẩy mạnh tuyên truyền về biển, đảo, chống khai thác hải sản bất hợp pháp

Ngày 14/8, tại phường Bình Tiên, Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức tuyên truyền về biển, đảo, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU) cho hơn 300 đại biểu là cán bộ, đảng viên, lực lượng nòng cốt cấp cơ sở trên địa bàn.

Điểm sạt lở tại Km 76+250 trên quốc lộ 12. Ảnh: Cục Đường bộ Việt Nam

Xây dựng giải pháp lâu dài ứng phó sạt lở đất

Những trận lũ quét, sạt lở đất liên tiếp xảy ra tại các tỉnh miền núi phía bắc vừa qua, cho thấy thiên tai ngày càng diễn biến cực đoan, khó lường. Theo quy luật, thời điểm này đã bước vào mùa mưa bão (thường từ tháng 6-12 hằng năm), do vậy việc chủ động phòng tránh và xây dựng các giải pháp ứng phó lâu dài là hướng đi hiệu quả để giảm thiểu thiệt hại.

Các địa phương tại Hà Nội đang gấp rút hoàn thiện việc sáp nhập bộ máy.

Tinh gọn bộ máy, đổi mới cách quản trị

Hàng loạt địa phương đang khẩn trương hoàn tất sắp xếp mạng lưới trường học trước thềm năm học 2026-2027. Vấn đề đặt ra lúc này, đó là làm thế nào để vận hành trường mới hiệu quả, giữ được đội ngũ ổn định, học sinh không bị xáo trộn và nguồn lực giáo dục được sử dụng tốt hơn?

Tránh tạo thêm gánh nặng môi trường

Tránh tạo thêm gánh nặng môi trường

Kiểm soát khí thải xe máy là một bước quan trọng để cải thiện chất lượng không khí, nhưng chính sách sẽ chưa trọn vẹn nếu chỉ dừng ở việc kiểm định và loại bỏ những phương tiện không đạt yêu cầu. Khi hàng triệu xe cũ dần hết vòng đời, câu hỏi đặt ra là: Chúng sẽ được thu hồi, xử lý và tái chế như thế nào để không trở thành một nguồn phát thải mới? Đây là bài toán cần được tính toán song hành với lộ trình kiểm soát khí thải.

Đại tá Phan Sỹ Thao, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam

Dù khó khăn thế nào, cũng phải làm với quyết tâm cao nhất!

Sau khi khởi đăng hai kỳ phóng sự Chiến dịch của trái tim và trách nhiệm (số 29-30/2026), chúng tôi nhận được nhiều phản hồi của độc giả bày tỏ sự đánh giá cao về ý nghĩa chính trị, nhân văn sâu sắc của “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” (Chiến dịch 500 ngày đêm). Trò chuyện với Nhân Dân cuối tuần, Đại tá Phan Sỹ Thao, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam (ảnh nhỏ) chia sẻ về những nỗ lực đưa các Anh hùng liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình; thực hiện trọn vẹn đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc.

Tin tức

* Tại cuộc họp về công tác thoát nước và tiến độ các dự án chống ngập sáng 4/8, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng yêu cầu chấm dứt tình trạng bị động. Trong 6 tháng qua, nhiều dự án được triển khai, đưa vào vận hành, góp phần giảm thời gian, phạm vi và độ sâu ngập tại các điểm nóng của thành phố. Tuy nhiên, một số khu vực, kể cả nội đô, vẫn ngập cục bộ do hệ thống thoát nước chưa đồng bộ. Chủ tịch Hà Nội yêu cầu công khai hiệu quả từng dự án, nêu rõ khu vực đã khắc phục, nơi cần tiếp tục đầu tư và lộ trình hoàn thành để người dân, báo chí giám sát.

Trạm Y tế phường Gia Định phối hợp Bệnh viện Nhân dân Gia Định tổ chức chương trình khám sàng lọc, tầm soát bệnh lý tim mạch, đái tháo đường cho người dân trên địa bàn phường. Ảnh: Thế Anh

Tái cấu trúc đưa không gian y tế đến gần người dân

Mới đây, Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh thông tin: Thời gian tới thành phố sẽ lựa chọn phát triển hệ thống y tế theo hướng đa cực, nhằm giảm quá tải bệnh viện trung tâm và tạo điều kiện để người dân tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao ngay tại địa bàn. Đây được coi là một bước chuyển từ tư duy tập trung nguồn lực sang tư duy phân bố tối ưu năng lực.

Kỹ sư Việt Nam tham gia chế tạo vệ tinh LOTUSat-1 tại Nhật Bản. Ảnh: VNSC

Giúp đội ngũ phát triển công nghệ vững bước

Sau khi Nghị quyết số 57-NQ/TW được ban hành, xuyên suốt 18 tháng qua, gần 400 văn bản quy phạm pháp luật ra đời, phục vụ nỗ lực phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo quốc gia. Điểm chung của các chính sách mới là tăng quyền tự chủ, giảm thủ tục và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, thay cho cách quản lý nặng về đầu vào như trước đây.

Thay vì áp dụng đại trà, việc thí điểm làn vượt trên những tuyến đủ điều kiện, đánh giá kỹ hiệu quả và tác động trước khi nhân rộng là cần thiết.

Cần thí điểm trước khi triển khai rộng

Việc dành làn trái trên cao tốc cho xe vượt có thể hạn chế tình trạng xe chạy chậm, “ôm làn”, giảm các tình huống va chạm nguy hiểm và góp phần tổ chức giao thông hiệu quả hơn. Tuy nhiên, để chủ trương này đi vào thực tế, cần những quy định rõ ràng về tốc độ, chuyển làn, khoảng cách an toàn và điều kiện áp dụng, đồng thời tính đến đặc thù của từng tuyến cao tốc.

Lựa chọn cánh cửa nào để bước tiếp là những bài toán khó. Ảnh: Thế Đại

Chọn đúng đường, thay vì chỉ trúng trường

Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) năm 2026 đã khép lại, nhưng với hơn một triệu thí sinh, chặng đường quan trọng nhất mới thật sự bắt đầu. Trong bối cảnh phương thức tuyển sinh ngày càng đa dạng, điểm thi tốt nghiệp không còn là “tấm vé” duy nhất quyết định bước vào giảng đường, cánh cửa đi tới tương lai cũng rộng mở và thách thức hơn.

Các địa phương cần chủ động theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, hướng dẫn người dân đưa phương tiện vào nơi tránh trú ngay khi có yêu cầu. Ảnh: Đạt Đạt

Chủ động phương án sẵn sàng ứng phó mùa mưa bão

Mùa mưa bão năm 2026, dự báo xuất hiện 8-10 cơn bão, mưa lớn diện rộng có thể xảy ra khoảng 16-19 đợt trên cả nước (ít hơn trung bình nhiều năm), đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương lên các kịch bản, phương án ứng phó kịp thời.

Lực lượng cứu hộ vượt lũ dữ tiếp cận những nơi bị cô lập, giải cứu người dân mắc kẹt. Ảnh: TRẦN TUẤN

Triển khai “4 tại chỗ” trong ứng phó lũ quét

Mưa lớn đã gây ra lũ quét, ảnh hưởng đến người dân ở một số xã thuộc các tỉnh Lai Châu, Tuyên Quang, Lào Cai. Trong đó, xã Mường Than, tỉnh Lai Châu bị ảnh hưởng nặng nhất. Các cơ quan chức năng đang nỗ lực thực hiện giải pháp khắc phục hậu quả, tái định cư, giúp ổn định đời sống người dân.

Những kệ hàng đầy ắp dễ thu hút người tiêu dùng với các biển hiệu giảm giá. Ảnh: Nam Nam

Thị trường tăng trưởng từ nỗi lo

Hàng trăm loại sản phẩm thực phẩm chức năng, vitamin và vi chất bổ sung dành cho trẻ em đang “phủ sóng” kín các cửa hàng, sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Trong “ma trận” quảng cáo ấy, nỗi lo con thấp còi, biếng ăn hay thiếu chất của nhiều bậc cha mẹ đã trở thành đòn bẩy cho một thị trường phát triển nhanh, nhưng vẫn còn không ít khoảng trống pháp lý.

Chung cư có tuổi thọ nhất định, vì vậy cần cơ chế rõ ràng để sửa chữa, cải tạo khi xuống cấp. Ảnh: VĂN HỌC

Cần quy định rõ hơn cơ chế quản lý chung cư

Việc Bộ Xây dựng vừa rút đề xuất quy định “sở hữu chung cư có thời hạn” khỏi dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) tiếp tục nhận được những ý kiến đóng góp, nhằm quản trị tốt hơn đô thị để vừa bảo đảm quyền lợi cho người dân, vừa có thể cải tạo, sửa chữa chung cư khi hết niên hạn sử dụng.

Nền đất yếu cùng hiện tượng xới chân bờ khiến nguy cơ sạt lở ngày càng tăng. Ảnh: TTXVN

Miền Tây liên tiếp đối mặt sạt lở

Tình trạng sạt lở bờ sông, bờ biển tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long diễn biến ngày càng phức tạp, đang đòi hỏi việc bảo vệ an toàn và ổn định sinh kế cho người dân trở thành nhiệm vụ cấp bách.

Chất lượng giáo dục được xem là yếu tố tạo nên sức hút của mỗi nhà trường trong mùa tuyển sinh đầu cấp.

Điều còn lại sau một mùa tuyển sinh

Mùa tuyển sinh đầu cấp năm nay chưa thực sự khép lại khi phụ huynh hoàn tất việc đăng ký nhập học. Những ngày rà soát hồ sơ, xác minh dữ liệu và tuyển bổ sung đang cho thấy một thực tế: Để mỗi học sinh có được chỗ học phù hợp, vẫn còn nhiều bài toán phải giải quyết ngoài những con số trên hệ thống.

Đơn vị thi công triển khai đấu nối tuyến cống thoát nước dọc phố Quang Trung và hồ Thiền Quang. Ảnh: VĂN HỌC

Lấp đầy quy hoạch phòng chống ngập lụt cho Hà Nội

Vừa qua, trên địa bàn Thành phố Hà Nội xảy ra tình trạng, một số tuyến phố vẫn ngập cục bộ khi trời đổ mưa. Thực tế này khiến dư luận một lần nữa đặt câu hỏi về tính hiệu quả của những công trình chống ngập khẩn cấp vừa được xây dựng.

Đội thanh niên xung phong 25 sửa Đường 20 Quyết Thắng. Ảnh Tư liệu

Sáng mãi ngọn lửa thanh xuân

Suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, lực lượng thanh niên xung phong (TNXP) đã viết nên huyền thoại bằng ý chí sắt đá, xuyên mưa bom bão đạn để giữ vững mạch máu giao thông cho tiền tuyến. Góp phần làm nên khúc tráng ca ấy, không thể không nhắc đến Ban Xây dựng 67 - đơn vị anh hùng trên tuyến Trường Sơn huyền thoại.

Toàn bộ hơn 6.600 người dân xã đảo Minh Châu (Hà Nội) sẽ được khám sức khỏe và cấp phát thuốc miễn phí. Ảnh: THÀNH ĐẠT

Kích hoạt chiến dịch khám sức khỏe miễn phí toàn dân

Từ ngày 1/7, tại nhiều địa phương, công tác khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí gắn với sổ sức khỏe điện tử cho người dân được triển khai. Đây là bước đi cụ thể hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, mục tiêu để toàn dân được khám sức khỏe định kỳ miễn phí, tiến tới miễn viện phí cơ bản năm 2030.