Thách thức từ nền nhiệt
Thực tế, nền nhiệt độ cực đoan đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam. Theo ông Douglas Snyder, Giám đốc điều hành Hội đồng Công trình xanh Việt Nam (VGBC), các nguồn dự báo cho thấy nhiệt độ tại khu vực miền bắc và Đồng bằng sông Cửu Long sẽ ngày càng tăng cao, đặc biệt đến năm 2050, số ngày có nhiệt độ rất cao (khoảng 38-39 độ C) sẽ tăng từ 20 lên 60 ngày mỗi năm. Nhiệt độ trung bình trên toàn lãnh thổ Việt Nam có xu hướng tăng, với mức tăng cao nhất lên tới 4,7 độ C vào năm 2100. Để ứng phó với sức nóng, nhu cầu sử dụng thiết bị làm mát gia tăng, nhưng điều này tiếp tục tạo ra áp lực về chi phí, an ninh năng lượng và ô nhiễm.
Công trình xanh đang trở thành một hướng phát triển quan trọng của ngành xây dựng trên thế giới và cũng đang được quan tâm ở Việt Nam. Theo đó, công trình được thiết kế nhằm hạn chế hấp thụ nhiệt, giảm nhiệt độ bên trong và duy trì điều kiện sinh hoạt an toàn khi nắng nóng kéo dài. Theo ông Vũ Văn Dũng, Phó Viện trưởng Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), Việt Nam đã quy định bắt buộc về thiết kế chống nóng cho công trình, qua các quy định về quy chuẩn xây dựng. Gần đây nhất là quy chuẩn QCVN 04-3:2026/BXD (Bộ Xây dựng), bắt buộc các yêu cầu về nhiệt trở của tường, mái và hệ số thu nhiệt mặt trời của kính đối với một số loại công trình có tổng diện tích sàn từ 2.500 m² trở lên, áp dụng cho không gian có điều hòa không khí. “Về bản chất, đây chính là yêu cầu bắt buộc về chống nóng cho vỏ công trình”, ông Dũng nhấn mạnh.
Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, quy chuẩn bắt buộc hiện tập trung vào công trình quy mô lớn. Đối với nhà ở riêng lẻ, chủ yếu vẫn dựa vào yếu tố tự nguyện. Trong khi đó, dữ liệu về hiệu năng nhiệt thực tế của vật liệu và công trình còn thiếu, nên khó lượng hóa tác động để thuyết phục các chủ công trình. Để hướng tới các quy chuẩn bắt buộc về yêu cầu nhiệt trở cho mọi công trình, chúng ta cần có lộ trình và thời gian.
Tăng giải pháp kỹ thuật và cơ chế hỗ trợ
Một trong những vấn đề đáng lưu tâm, theo dự báo đến năm 2050, số lượng máy điều hòa không khí tại khu vực Đông Nam Á được dự báo sẽ tăng gấp ba lần so hiện nay. Ông Lê Trương, Chủ tịch Công ty Tư vấn Kiến trúc Xây dựng TT-AS, cho hay: “Kiến trúc phải là tuyến đầu chống nóng, không phải hệ thống điều hòa. Trong đó, kiến trúc sư đóng vai trò định hướng: chọn vị trí, hướng nhà, hình khối, tổ chức không gian đệm, cây xanh và mặt nước để thích ứng tự nhiên với khí hậu bản địa trước khi nghĩ đến thiết bị cơ điện”.
Để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững, gia tăng số lượng công trình xanh, công trình chống chịu nắng nóng, việc xây dựng dữ liệu về tốc độ xây dựng, cấu trúc, quy mô xây dựng… cũng vô cùng quan trọng. Dữ liệu là ngôn ngữ chung để đo lường hiệu suất và hiệu quả của các giải pháp, đồng thời giúp thấu hiểu tác động thực tế lên con người để đưa ra quyết định, xây dựng chính sách được hiệu quả.
Bà Joy Gai, Giám đốc khu vực châu Á-Thái Bình Dương (Hội đồng Công trình xanh thế giới) kiến nghị: “Cần tận dụng tối đa các công nghệ và giải pháp thiết kế đã có sẵn trên thực tế. Tiếp theo, kết hợp linh hoạt giữa thiết kế thụ động, thiết kế chủ động, các hệ thống thông gió tự nhiên, đưa các yếu tố thiên nhiên vào công trình. Mục tiêu là giảm phát thải carbon, giảm nhiệt độ bề mặt tòa nhà, đồng thời nâng cao sự tiện nghi và an toàn cho con người”.
Những năm qua, Thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành nhiều chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy công trình xanh, hạ tầng đô thị thông minh. Tuy nhiên, để những công trình chống chịu nắng nóng được phủ dày thêm, cần có sự liên kết chặt chẽ hơn nữa giữa chính quyền và cộng đồng doanh nghiệp. Trong đó, doanh nghiệp xây dựng công trình xanh cần tiếp tục nghiên cứu các giải pháp hữu hiệu trong “xây dựng xanh”, được tạo cơ chế tiếp cận nguồn vốn dễ dàng. KTS Lê Thị Bích Thuận, Phó Tổng thư ký Tổng hội Xây dựng Việt Nam, kiến nghị: “Nhà nước cần tạo cơ chế, khuyến khích nghiên cứu và ứng dụng các loại vật liệu xây dựng xanh, thông minh, tiết kiệm năng lượng, giảm nhiệt độ xuyên sáng, giảm truyền nhiệt, tạo thị trường vật liệu xanh, đóng góp tích cực trong xây dựng công trình xanh”.
Công trình được thiết kế cho con người. Do đó, việc thay đổi tư duy, kích hoạt hành động và nâng cao nhận thức của con người chính là chìa khóa then chốt để thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2030.
