Việc vận hành “luồng số” tại Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài cùng các cửa khẩu Xa Mát, Bình Hiệp và Tân Nam góp phần rút ngắn thời gian thông quan, nâng cao hiệu quả quản lý hàng hóa, từng bước hình thành cực tăng trưởng mới.
Vận hành bằng dữ liệu số
Thời gian gần đây, chuyển đổi số lĩnh vực hải quan tại Tây Ninh diễn ra đồng bộ và toàn diện. Tại Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài, cửa khẩu quốc tế lớn nhất của tỉnh, các hệ thống hải quan điện tử, quản lý phương tiện, container và hàng hóa bằng dữ liệu số đã được triển khai rộng rãi. Nhờ đó, quy trình thông quan được rút gọn, tạo thuận lợi cho xuất nhập khẩu.
Ông Đinh Nguyễn Chí Tâm, nhân viên Công ty TNHH Phượng Tín Thành (ấp Tân Tiến, xã Tân Lập) cho biết, mỗi ngày doanh nghiệp nhập khẩu sắn cắt lát từ Campuchia về Việt Nam với sản lượng trung bình khoảng 2.000 tấn. Từ khi Hải quan Mộc Bài đưa vào vận hành hệ thống hải quan điện tử, quản lý phương tiện, container và hàng hóa bằng dữ liệu số, hoạt động thông quan đã nhanh hơn; rút ngắn thời gian làm thủ tục nhập khẩu.
Phó Đội trưởng Hải quan Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài Lê Minh Tân cho biết, chuyển đổi số không chỉ phục vụ khâu thông quan mà còn liên thông với các lĩnh vực vận tải, kho bãi, sản xuất, gia công và các dịch vụ hỗ trợ khác. Việc tích hợp dữ liệu giữa hải quan, biên phòng, công an và các cơ quan kiểm dịch giúp quá trình xử lý hồ sơ diễn ra nhanh chóng, hạn chế chồng chéo, giảm thời gian chờ đợi.
Hiện nay, hơn 99% hồ sơ hải quan tại cửa khẩu Mộc Bài được xử lý trên mạng internet. Doanh nghiệp chỉ cần chữ ký số và kết nối internet để khai báo ở bất cứ đâu. Đây là bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính, hạn chế đáng kể chi phí và thời gian cho doanh nghiệp. Ưu điểm của hệ thống quản lý hiện đại là việc áp dụng phương pháp quản lý rủi ro. Thay vì kiểm tra thủ công tất cả các lô hàng, hệ thống sẽ tự động phân luồng tờ khai. Những lô hàng có mức độ rủi ro thấp được thông quan gần như ngay lập tức, trong khi các trường hợp nghi vấn sẽ được kiểm tra kỹ hơn. Cách làm này giúp khu vực làm thủ tục luôn thông thoáng, dù khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu ngày càng gia tăng.
Đi đôi với phòng, chống buôn lậu và gian lận thương mại, các thiết bị giám sát hiện đại, hệ thống camera trực tuyến và seal định vị điện tử được đưa vào sử dụng, hỗ trợ lực lượng chức năng theo dõi chặt chẽ quá trình vận chuyển hàng hóa. Sự phối hợp giữa các lực lượng tại cửa khẩu như Hải quan, Biên phòng, Công an và các cơ quan kiểm dịch cũng được tăng cường thông qua hệ thống dữ liệu liên thông. Nhờ đó, các khâu kiểm tra được thực hiện đồng bộ, vừa bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật, vừa rút ngắn thời gian thông quan cho doanh nghiệp.
Đội trưởng Hải quan cửa khẩu Xa Mát Nguyễn Nam Hồng Sơn cho biết, đơn vị quản lý hoạt động hải quan tại cửa khẩu quốc tế Xa Mát và Tân Nam. Quá trình chuyển đổi số tại hai cửa khẩu này đã phát huy hiệu quả rõ rệt đối với hoạt động xuất nhập khẩu nông sản giữa Việt Nam và Campuchia. Vào mùa vụ thu hoạch sắn, mủ cao su, bắp, đậu... hệ thống khai báo điện tử hoạt động liên tục 24/7, toàn bộ quy trình tiếp nhận và xử lý hồ sơ được thực hiện nhanh chóng. Việc áp dụng công nghệ số và phương pháp quản lý rủi ro đã giúp rút ngắn đáng kể thời gian thông quan, giảm tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp và cán bộ hải quan. Đây là yếu tố quan trọng góp phần cải thiện môi trường kinh doanh, tăng tính minh bạch và hạn chế phát sinh tiêu cực. Dòng chảy hàng hóa được “dẫn đường” bằng công nghệ, giúp việc quản lý vừa chặt chẽ vừa linh hoạt, không gây ách tắc tại cửa khẩu. Bên cạnh đó, việc ứng dụng thiết bị soi chiếu hiện đại và kết nối dữ liệu liên ngành giúp lực lượng chức năng kịp thời phát hiện các dấu hiệu vi phạm, đồng thời bảo đảm an ninh trên tuyến biên giới.
Minh bạch hóa dòng chảy hàng hóa
Nếu như Mộc Bài, Xa Mát thường xuyên nhộn nhịp với lưu lượng phương tiện lớn thì hoạt động tại Cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp cũng nhộn nhịp với hàng hóa quá cảnh nhờ quá trình số hóa thủ tục hải quan. Đội trưởng Hải quan Cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp Nguyễn Phùng Vạn cho biết, toàn bộ quy trình từ khi doanh nghiệp mở tờ khai đến khi hàng hóa hoàn tất thông quan đều được ghi nhận trên hệ thống điện tử. Mọi thông tin về trạng thái hồ sơ, người xử lý và luồng di chuyển của hàng hóa đều có thể tra cứu rõ ràng. Doanh nghiệp có thể chủ động theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ, dự tính thời gian giao nhận cũng như chi phí logistics, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh.
Đối với cơ quan quản lý nhà nước, tập trung dữ liệu trên nền tảng số giúp tăng cường khả năng giám sát. Hệ thống tự động phân công xử lý tờ khai, giảm sự phụ thuộc vào yếu tố con người và hạn chế tiếp xúc trực tiếp giữa cán bộ hải quan với doanh nghiệp. Quan trọng hơn, quy trình minh bạch giúp thu hẹp những “khoảng trống” dễ phát sinh tiêu cực, tạo nền tảng cho việc phân tích dữ liệu và đánh giá rủi ro. Từ đó, cơ quan chức năng có thể phát hiện sớm các dấu hiệu gian lận thương mại hoặc buôn lậu.
Cùng với chuyển đổi số, trong chiến lược phát triển dài hạn của Tây Ninh, Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài được định hướng trở thành trung tâm thương mại-dịch vụ-logistics hiện đại của khu vực. Khi các hệ thống công nghệ và hạ tầng được đầu tư đồng bộ, nơi đây trở thành cực tăng trưởng mới, góp phần thúc đẩy kinh tế-xã hội của tỉnh. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh Nguyễn Hồng Thanh cho biết, quá trình số hóa tại các cửa khẩu ở Tây Ninh là bước chuyển mang tính chiến lược, giúp hình thành hệ sinh thái quản lý hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Khi cửa khẩu được vận hành bằng dữ liệu và công nghệ, dòng chảy hàng hóa sẽ thông suốt, rõ ràng và an toàn. Đây chính là nền tảng để kinh tế biên giới Tây Ninh bứt phá, đóng góp tích cực vào tiến trình chuyển đổi số và phát triển bền vững của tỉnh trong giai đoạn mới.
