Tại di tích lịch sử (lưu niệm danh nhân) Ưng Bình-Châu Hương Viên (kiệt 355 Nguyễn Sinh Cung, phường Mỹ Thượng (thành phố Huế), Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế vừa phối hợp Câu lạc bộ Ca Huế Thính Phòng tổ chức buổi giới thiệu tập sách “Lời ca châu ngọc” do nhà thơ Võ Quê sưu tầm, biên soạn.
Không chỉ là một tuyển tập tư liệu quý về ca Huế, “Lời ca châu ngọc” còn thể hiện tâm huyết của tác giả và những người thực hiện trong việc lưu giữ, bảo tồn và lan tỏa những giá trị văn hóa ca Huế đặc sắc của Cố đô Huế đến với đông đảo bạn đọc.
Bảo tồn và lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc của Cố đô Huế
Trong dòng chảy của văn hóa Huế, ca Huế từ lâu đã trở thành một di sản đặc biệt, kết tinh vẻ đẹp của âm nhạc cung đình và dân gian, phản ánh tâm hồn thanh lịch, sâu lắng của con người xứ Huế. Trải qua bao biến thiên của lịch sử, những làn điệu ấy vẫn ngân vang trên dòng Hương, trong các phủ đệ, đình làng và trong ký ức của nhiều thế hệ.
Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội hiện đại với nhiều biến đổi về đời sống văn hóa và thị hiếu thưởng thức, việc gìn giữ những giá trị nguyên bản của ca Huế đang đặt ra không ít thách thức. Bên cạnh hoạt động biểu diễn, truyền dạy và nghiên cứu, việc hệ thống hóa, lưu giữ các bài bản ca Huế bằng tư liệu thành văn là một việc làm có ý nghĩa lâu dài, góp phần bảo tồn và lan tỏa di sản.
Với mong muốn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị của ca Huế trong đời sống hôm nay, Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế đã phối hợp nhà thơ Võ Quê biên soạn và xuất bản tập sách “Lời ca châu ngọc”. Đây không chỉ là một ấn phẩm giới thiệu các bài bản ca Huế, mà còn là một công trình sưu tầm, tuyển chọn và gìn giữ những giá trị quý báu của một loại hình nghệ thuật đã trở thành biểu tượng văn hóa của Cố đô.
Điều đáng quý ở “Lời ca châu ngọc” là phần lớn các tác phẩm được tuyển chọn đều là sáng tác của các soạn giả thuộc dòng dõi hoàng tộc triều Nguyễn cùng nhiều văn nhân, thi sĩ nổi tiếng. Mỗi bài ca là một lát cắt của đời sống tinh thần Huế, chứa đựng vẻ đẹp của ngôn ngữ, âm nhạc và triết lý nhân sinh. Những lời ca ấy không chỉ giàu chất trữ tình mà còn gửi gắm đạo lý làm người, tình yêu quê hương, đất nước và khát vọng hướng đến những giá trị chân-thiện-mỹ.
Giám đốc Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế Nguyễn Đức Lộc chia sẻ, nhắc đến Huế, người ta không chỉ nhớ đến hệ thống lăng tẩm cổ kính, trầm mặc hay dòng Hương Giang thơ mộng, mà còn nhớ đến những làn điệu Ca Huế thâm trầm, sâu lắng - một sản phẩm kết hợp tinh tế giữa nhạc cung đình với dòng nhạc dân gian, đã được vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trở thành một bộ phận quan trọng trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc, phản ánh vẻ đẹp tinh tế, giàu cảm xúc của con người Việt Nam.
“Lời ca châu ngọc” là công trình được hoàn thành không chỉ xuất phát từ niềm say mê cháy bỏng của nhà thơ Võ Quê đối với ca Huế, mà nó còn là kết quả của một quá trình nghiên cứu, làm việc nghiêm túc, cẩn trọng và mang tính khoa học cao, mang đến một nguồn tư liệu có giá trị cho những người yêu mến loại hình nghệ thuật truyền thống này”, ông Nguyễn Đức Lộc nhấn mạnh.
Theo Bảo tàng Lịch sử thành phố, để có được tập sách này, nhà thơ Võ Quê đã dành nhiều năm miệt mài sưu tầm, đối chiếu, chọn lọc tư liệu từ nhiều nguồn khác nhau. Đó là một hành trình bền bỉ, được thực hiện bằng tình yêu sâu sắc đối với ca Huế và trách nhiệm của một người luôn đau đáu với việc bảo tồn văn hóa dân tộc. Chính sự tâm huyết ấy đã góp phần tạo nên một công trình có giá trị cả về tư liệu lẫn nghiên cứu.
Đối với Bảo tàng Lịch sử thành phố, việc đồng hành cùng quá trình xuất bản “Lời ca châu ngọc” cũng là một hoạt động thiết thực nhằm thực hiện sứ mệnh bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa của địa phương. Lãnh đạo Bảo tàng mong muốn cuốn sách sẽ trở thành nguồn tư liệu hữu ích cho các nhà nghiên cứu, nghệ nhân, nghệ sĩ, học sinh, sinh viên và những người yêu mến ca Huế; đồng thời góp phần khơi dậy tình yêu đối với di sản trong cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Phát biểu tại buổi ra mắt sách, lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao thành phố tin tưởng, mỗi trang sách của “Lời ca châu ngọc” không chỉ lưu giữ những lời ca xưa mà còn mở ra một nhịp cầu kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa những giá trị truyền thống với đời sống đương đại. Khi những lời ca ấy tiếp tục được đọc, được hát và được truyền lại, thì di sản ca Huế sẽ còn mãi ngân vang trong đời sống văn hóa dân tộc.
Mong di sản ca Huế thực sự sống trong lòng cộng đồng
Phát biểu tại buổi ra mắt sách, nhà thơ Võ Quê bày tỏ: "Hôm nay, được gặp gỡ quý vị trong không gian Châu Hương Viên - nơi lưu dấu danh nhân Ưng Bình, một người đã dành trọn đời mình cho thi ca và ca Huế - đối với tôi là một niềm xúc động rất đặc biệt. Cuốn sách “Lời ca châu ngọc” đến với bạn đọc hôm nay không đơn thuần là một ấn phẩm được xuất bản, mà là kết quả của một hành trình dài, được vun đắp bằng tình yêu đối với ca Huế và bằng nỗi trăn trở về việc gìn giữ một di sản quý của quê hương".
Nhà thơ kể: “Tôi sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Huế. Từ thuở nhỏ, tiếng đàn, lời ca Huế đã theo tôi trong những đêm trăng bên dòng Hương, trong những cuộc tao ngộ của bạn bè văn nghệ, trong tiếng hát của các nghệ nhân và trong ký ức về một Huế thanh lịch, trầm mặc. Càng lớn lên, tôi càng nhận ra rằng, mỗi bài ca Huế không chỉ là một tác phẩm âm nhạc mà còn là một trang văn hóa, một lát cắt của lịch sử, chứa đựng tâm hồn, cốt cách và nhân sinh quan của bao thế hệ người Huế”.
“Nhưng rồi thời gian lặng lẽ trôi. Nhiều nghệ nhân lần lượt đi xa. Nhiều bài bản chỉ còn được lưu giữ trong trí nhớ của những người yêu nghề. Có những lời ca từng vang lên trong phủ đệ, trên những con thuyền xuôi ngược sông Hương hay trong những cuộc tao đàn ngày trước, nay dần ít người biết đến. Điều đó khiến tôi luôn tự hỏi: nếu chúng ta không kịp ghi lại, không kịp lưu giữ, thì một ngày nào đó, những lời ca ấy sẽ còn lại bao nhiêu?”, ông Quê trăn trở.
Chính từ những suy nghĩ ấy, tác giả bắt đầu công việc sưu tầm và biên soạn tập sách này. Đó là một hành trình không ngắn. Ông Quê nhớ lại: “Tôi tìm đọc những tư liệu cũ, gặp gỡ các nghệ nhân, đối chiếu nhiều nguồn tài liệu, lắng nghe những cách hát, cách diễn xướng khác nhau để lựa chọn, chắt lọc những bài bản tiêu biểu. Có những tư liệu tưởng như đã thất lạc, có những lời ca phải mất nhiều thời gian mới có thể kiểm chứng. Mỗi lần tìm lại được một bài bản quý, tôi đều có cảm giác như vừa nhặt được một viên ngọc còn sót lại trong kho tàng văn hóa của cha ông”.
Theo nhà thơ Võ Quê, ca Huế không chỉ thuộc về những nghệ nhân hay những người nghiên cứu, mà thuộc về tất cả những ai yêu Huế và yêu văn hóa Việt Nam. Bởi trong từng câu hát là tiếng lòng của con người, là đạo lý, là tình yêu quê hương, đất nước, là sự thanh tao của văn chương cung đình hòa quyện với vẻ mộc mạc của văn hóa dân gian. Chính sự giao hòa ấy đã tạo nên nét đẹp riêng mà không một loại hình nghệ thuật nào có thể thay thế.
“Vì vậy, ‘Lời ca châu ngọc’ không phải là công trình của riêng tôi. Đây là sự tiếp nối công sức của nhiều thế hệ nghệ nhân, văn nhân, nhạc sĩ, những người đã sáng tạo, gìn giữ và trao truyền ca Huế qua hàng trăm năm. Tôi chỉ là người góp một phần nhỏ bé để gom nhặt, hệ thống lại những giá trị ấy thành một tập sách, với mong muốn những lời ca đẹp sẽ tiếp tục được cất lên trong đời sống hôm nay và mai sau”, ông Quê mong muốn.
Nhà thơ Võ Quê cảm ơn Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế đã đồng hành, tạo điều kiện để cuốn sách được hoàn thành và ra mắt bạn đọc. Đặc biệt, “xin tri ân các nhà nghiên cứu, các nghệ nhân, những người bạn văn nghệ và tất cả những ai đã chia sẻ tư liệu, góp ý và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện công trình này”.
Ông cũng mong rằng, sau buổi ra mắt hôm nay, “Lời ca châu ngọc” sẽ không chỉ được đặt trên giá sách, mà sẽ được mở ra để đọc, để nghiên cứu, để cất thành lời ca trên sân khấu, trên những con thuyền sông Hương, trong các câu lạc bộ, trường học và trong mỗi không gian văn hóa của Huế. Chỉ khi những lời ca ấy còn được ngân lên, di sản ca Huế mới thực sự sống trong lòng cộng đồng.
“Chúng tôi xem cuốn sách này như một nén tâm hương dâng lên các bậc tiền nhân đã sáng tạo nên nghệ thuật ca Huế, dâng lên những nghệ nhân cả đời đã gìn giữ tiếng đàn, lời ca, và dâng lên quê hương Huế - nơi đã nuôi dưỡng trong tôi tình yêu văn hóa để hôm nay có dịp gửi gắm tất cả tấm lòng mình qua “Lời ca châu ngọc”, nhà thơ Võ Quê xúc động.
