Nhạc cổ bay xa trên “cánh số”

Bảo tồn và lan tỏa giá trị các thể loại cổ nhạc trên mạng xã hội ngày nay là rất cần thiết. Cần duy trì tích cực hơn nữa các hoạt động bảo tồn và định hướng thêm những giải pháp thiết thực hơn trong môi trường số để âm nhạc truyền thống giữ được nguyên giá trị văn hóa và hồn cốt tinh thần cho dân tộc.
Hoạt động hát xẩm diễn ra trong khuôn khổ chương trình “Thịnh hạ phồn hoa”. Ảnh: CTCC
Hoạt động hát xẩm diễn ra trong khuôn khổ chương trình “Thịnh hạ phồn hoa”. Ảnh: CTCC

Kỳ 1: Môi trường mới nhiều tiện lợi

Nhạc cổ đang được truyền tải tới công chúng bằng nhiều cách. Đặc biệt, nhiều thể loại đã được “số hóa” trên các nền tảng internet. Qua nhiều website, Facebook, kênh YouTube…, người ta dễ dàng tìm thông tin, những đặc trưng của các thể loại quan họ, chèo, xẩm, cải lương, ca trù…

“Hiện đại hóa” trong truyền tải

Trước kia, nhiều người trẻ có ít phương thức tiếp cận và nghe nhạc cổ nhưng thời gian gần đây, nhờ có mạng xã hội mà công chúng, trong đó có nhiều bạn trẻ có thể dễ dàng tìm kiếm và nghe các thể loại nhạc cổ một cách dễ dàng hơn. Nhiều kênh chuyên về nhạc cổ đã ra đời trên không gian mạng. Cùng với đó, việc đổi mới các mô hình giới thiệu về nhạc cổ đã giúp người trẻ chủ động nghe và thêm yêu di sản văn hóa này.

Mạng xã hội cũng là kênh thông tin rất tốt và có lợi thế riêng để quảng bá văn hóa so cách làm truyền thống, đặc biệt là nhạc cổ, do đông đảo người dân hiện nay thường xuyên cập nhật thông tin từ mạng xã hội. Trên nền tảng Facebook, hiện có rất nhiều hội nhóm giao lưu, trao đổi về các thể loại nhạc cổ như Fanpage “Hội chèo cổ” có 81,5 nghìn thành viên, “Hội những người yêu hát xẩm” - 2,5 nghìn thành viên, Nhóm “Quan họ Bắc Ninh, CLB miền quan họ” có tới 83 nghìn thành viên, “Hát văn hầu đồng 3 miền” có 39 nghìn thành viên... Trên YouTube, các kênh nhạc cổ cũng có rất nhiều lượt theo dõi. Nhiều tác phẩm được cập nhật thường xuyên và được đón nhận nhiệt tình. Một số kênh có lượt tương tác cao như kênh “Cải lương Việt Nam” với 2,4 nghìn video tính đến hiện tại, được 1,88 triệu người đăng ký; “Soạn Giả Mai Văn Lạng” đã đăng 8,6 nghìn video, có 767 nghìn người đăng ký.

Anh Trương Tài Linh người sáng lập Nhóm “Yêu Cải Lương Trước 1975” trên Facebook chia sẻ: “Nhóm mong muốn chia sẻ những vở tuồng cải lương, bài tân cổ điển do mình và các thành viên sưu tầm. Cũng như là nơi trao đổi, tìm hiểu về cải lương, thông tin về các người nghệ sĩ mà mình yêu thích. Và cũng mong đây là nơi lưu giữ nhiều khoảnh khắc, những giá trị về nghệ thuật, hướng tới giới trẻ nhiều hơn”.

Năm 2022, trên nền tảng TikTok đã phát động chiến dịch quảng bá du lịch thông qua âm nhạc truyền thống. TikTok phát hành video ca nhạc “Ngân Nga Việt Nam”, sử dụng bản phối từ ba làn điệu của quan họ, ca Huế và cải lương được nhạc sĩ Ngô Hồng Quang thực hiện. Đặc biệt “Ngân Nga Việt Nam” càng thêm đặc biệt qua sự kết hợp của ba nghệ sĩ đại diện cho ba dòng nhạc, đó là NSND Thúy Hường, NSƯT Vân Khánh và NSND Bạch Tuyết.

Mục đích chính của những người mở ra các hội, nhóm trên Facebook hay các website, kênh YouTube về cổ nhạc là muốn kết nối những người yêu thích các thể loại âm nhạc cổ truyền. Các cá nhân, nhóm, câu lạc bộ cũng nhờ đó mà được kết bạn, giao lưu, gặp gỡ ở ngoài đời, giúp nhau biết thêm về những cách hát khác nhau, hiểu thêm về vốn âm nhạc dân tộc, thêm hứng thú bảo tồn, phát triển âm nhạc một cách nhanh chóng và rộng rãi hơn. Cho đến nay, cả những nghệ nhân dù đã lớn tuổi, có nhiều vốn kinh nghiệm trong hát nhạc truyền thống nhưng vẫn học hát và mong muốn được giao lưu rộng rãi qua mạng xã hội. Bà Dương Thị Ba, Chủ nhiệm CLB quan họ làng Vân Khám (xã Hiên Vân, Tiên Du, Bắc Ninh) vốn biết hát nhiều thể loại nhạc cổ, trong đó có chèo, bà chia sẻ: “Bà rất thích xem và học hát, diễn chèo trên tivi hoặc trên YouTube. Khi biết rồi, mình tập đi tập lại nhuần nhuyễn rồi lại dạy cho người khác. Dù là quan họ, chèo hay hát chầu văn đều có giá trị rất riêng, cần bảo tồn và lan rộng cho mọi người biết hơn nữa, nhất là ngày nay, có thể học hỏi, giao lưu qua mạng xã hội”.

Nhạc cổ còn được quảng bá thông qua các gameshow, chương trình truyền hình thực tế... Nhiều dự án về phát triển và bảo tồn nhạc cổ như “Trung tâm Xúc tiến quảng bá Di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam” có nhiều hoạt động trải nghiệm, giao lưu, tuyên truyền, được đầu tư kỹ lưỡng cả về nội dung lẫn hình ảnh. Hằng tuần, trung tâm thường tổ chức các buổi diễn nhạc cổ với nhiều hoạt động thú vị.

Nghệ nhân Bùi Công Sơn đang hướng dẫn mọi người đàn và hát xẩm. Ảnh: NVCC

Nghệ nhân Bùi Công Sơn đang hướng dẫn mọi người đàn và hát xẩm. Ảnh: NVCC

Nghệ nhân xẩm Bùi Công Sơn chia sẻ: “Các loại hình di sản phi vật thể nói riêng và di sản văn hóa Việt Nam nói chung hiện nay đang bị mai một rất nhiều. Nhiều loại hình âm nhạc cổ truyền đứng trước nguy cơ mất hẳn do nhiều yếu tố gây ra, nhưng các loại hình âm nhạc cổ truyền vẫn có lượng khán giả nhất định, vẫn có những người yêu thích, tìm tòi học hỏi và hành nghề. Mặc dù số lượng không nhiều, nhưng nó vẫn sống và tồn tại”.

Phát triển nhưng chưa đồng bộ

Trên một số website có các bài viết tìm hiểu về đặc trưng thể loại. Trên YouTube có các video hướng dẫn hát. Facebook giúp giao lưu, kết nối, trao đổi giữa người yêu nhạc với nhau. Nhìn chung, mạng xã hội đang là không gian bảo tồn và lan tỏa tốt đối với nhạc cổ. Tuy nhiên, chưa có sự lan tỏa đồng đều. Bên cạnh những tác phẩm được số hóa tốt, vẫn còn một số thể loại nhạc cổ còn ít được lan tỏa trên các nền tảng internet hoặc có nhưng còn rời rạc, khả năng tiếp cận công chúng thấp.

Các thể loại như quan họ, cải lương, chèo đang được phổ biến rộng rãi và cập nhật liên tục. Các video có sự đầu tư chỉn chu cả về hình ảnh lẫn chất lượng âm thanh. Như trong quan họ, không chỉ có những video trước đây của NSND Thúy Cải, NSND Thúy Hường… mà lớp nghệ sĩ trẻ cũng có rất nhiều video với những cách hát, cách thể hiện mới mẻ hơn, gần gũi, phù hợp công chúng. Một số thể loại khác như xẩm, ca trù cũng được các CLB, nhóm nhỏ, cá nhân đăng tải những video dạy và học hát. Trong khi một số thể loại vẫn chưa được quảng bá rộng rãi, số lượng video, bài viết trên các nền tảng mạng xã hội còn chưa nhiều như với đờn ca tài tử, tuồng, hò…

Thực tế cho thấy, nhạc cổ hiện nay mới được quảng bá như một cách bảo tồn nhưng chưa thể cất cánh rộng rãi tới đông đảo công chúng do còn thiếu phương pháp, thiếu lực lượng… Anh Hy Phong, Phó Chủ nhiệm CLB ca trù Bích Câu (Hà Nội) cho biết: “Hiện nay mình vẫn chưa có thư viện online chứa dữ liệu bài bản về mặt lý thuyết, lịch sử, cách hát… chung cho nhạc cổ. Mình không có những nơi thống kê được dữ liệu về từng thể loại, nhà nghiên cứu, thông tin… Nên những người muốn tìm kiếm những thể loại nhạc cổ hát như thế nào, hát ra sao sẽ tìm đến những bài viết, video lẻ, thậm chí không biết thông tin có đúng, đủ không, cách hát đã chuẩn chưa…”.

Anh Trương Tài Linh nhận định thêm: “Việc sử dụng công nghệ số để lan tỏa niềm yêu thích cải lương là có hiệu quả. Mình là người chuyển đổi số các sản phẩm cải lương từ băng đĩa nhựa xưa trước 1976. Mà các sản phẩm đó hiện không còn máy móc thông dụng ở thị trường để nghe nữa. Do đó để phổ biến thì mình phải chuyển đổi số sang file nén, làm video với âm thanh chất lượng và đăng tải lên nền tảng YouTube và Facebook. Nhất là thời điểm hiện tại, ai cũng có điện thoại thông minh nên ở nhà họ có thể bấm một chút là ra các bài tân cổ hay vở cải lương để nghe và tiện hơn so máy móc”.

(Còn nữa)

Có thể bạn quan tâm

Nhà thơ Phạm Tiến Duật tặng Tạp chí Diễn đàn Văn nghệ Việt Nam cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ảnh tư liệu

28 tuổi, góp những dấu son cho thơ kháng chiến

Nhà phê bình, lý luận Lê Đình Kỵ từng khẳng định: Thơ chống Mỹ có hai trường phái nổi bật “Trường phái Chế Lan Viên là trường phái tìm cái đẹp từ bên trong ngưng đọng của lý trí; trường phái Phạm Tiến Duật tìm cái đẹp từ trong các diễn biến sôi động của cuộc sống”. Và Phạm Tiến Duật đồng cảm sâu sắc bởi nhận định này: "Lê Đình Kỵ đã gọi đúng về tôi”.

Mã gen văn chương và niềm tha thiết làm nghề

Mã gen văn chương và niềm tha thiết làm nghề

Đọc “Đánh thức mã gen văn học từ góc nhìn thể loại”, tiểu luận phê bình của Hà Vinh Tâm, NXB Hội nhà văn, 2026, nếu cần phải chỉ ra từ chìa khóa (key words) cho cuốn sách này, đó chắc chắn phải là cụm từ “mã gen văn học” và “thể loại”. Toàn bộ 27 bài viết được chia làm hai phần trong cuốn sách tập trung khám phá, giải mã, cắt nghĩa và trao đổi về một số vấn đề, tác giả, tác phẩm và hoạt động giảng dạy văn học xoay quanh hai trục ý tưởng đó.

Họa sĩ Thành Chương khi vẽ bộ tranh “Hà Nội có cầu Long Biên”. Ảnh: NVCC

Vẽ cầu Long Biên vừa quen vừa lạ

Ở tuổi gần 80, mới đây họa sĩ Thành Chương được trao giải ở hạng mục Tác phẩm tại Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 19 với bộ tranh sơn mài “Hà Nội có cầu Long Biên”. Cây cầu trong tranh ông vừa là ký ức tuổi thơ, vừa là hình ảnh hiện hữu mỗi ngày, khi từ nhà bước ra, ông đã có thể nhìn thấy cây cầu thân thuộc.

Lấy ý kiến về đặt tên đường, công trình công cộng

Dự thảo Nghị định “Ban hành Quy chế đặt tên, đổi tên đường phố, công trình công cộng” vừa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đăng tải trên cổng thông tin https://bvhttdl.gov.vn. Dự thảo có nhiều nét mới và khi được ban hành, sẽ thay thế Nghị định số 91/2005/NĐ-CP ngày 11/7/2005 của Chính phủ về việc ban hành “Quy chế đặt tên, đổi tên đường phố, công trình công cộng”.

Tránh lệ thuộc AI trong học tập

Tránh lệ thuộc AI trong học tập

Hội thảo khoa học quốc tế “Ngôn ngữ học và Việt Nam học trong kỷ nguyên mới: Thách thức và cơ hội” vừa diễn ra, do Khoa Ngôn ngữ học và Việt Nam học, Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội tổ chức.

Lan tỏa giao lưu

Lan tỏa giao lưu

Chiều thứ năm (22/10) vừa qua, Tuần lễ Sách - Công nghệ và Ngày hội Văn hóa đọc Đà Nẵng vừa được khai mạc tại Thư viện thành phố Đà Nẵng với chủ đề “Lan tỏa tri thức - Kết nối công nghệ”. Không gian điểm nhấn của ngày hội mang tên “Thư viện số - Công nghệ đọc thông minh”, giới thiệu nhiều sách điện tử, sách nói, sách tương tác thực tế ảo và thực tế tăng cường (VR/AR). Ngoài ra, còn nhiều hoạt động trải nghiệm công nghệ và giao lưu thơ-nhạc, văn nghệ, và đố vui có thưởng được tổ chức.

Phân cảnh trong vở chèo "Đạo học" của Nhà hát Chèo Hà Nội. Ảnh đơn vị cung cấp

Sân khấu vẫn có “hào quang” trong thời kỳ mới

Hàng dài khán giả Thủ đô chờ lấy 10 nghìn vé mời phát hết trong hơn một ngày, tất cả ghế ngồi lấp kín trong 15 vở diễn thuộc 6 loại hình sân khấu, đọng lại nhiều nước mắt, nụ cười cùng những tràng pháo tay không ngớt... Thành công của Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng 2026 cho thấy các loại hình nghệ thuật này vẫn đầy sức hút.

Người ở lại trong đêm

Tôi biết đến câu chuyện ấy trong một đêm ở Bệnh viện E, khi bản thân cũng đang cần đến sự chăm sóc của các y, bác sĩ. Giữa những lo lắng của riêng mình, tôi chú ý đến một người đàn ông trung niên. Bác không phải người nhà bệnh nhân, cũng chẳng quen biết gì với cháu sinh viên vừa gặp tai nạn giao thông được mình đưa vào cấp cứu.

Tác phẩm của họa sĩ Đặng Thảo Ngọc.

Trên tầng không, dưới một mái nhà

Hội họa đã đưa Tạ Đình Khiêm và Đặng Thảo Ngọc đến với nhau, trở thành một phần đời sống của họ suốt nhiều năm qua. Cùng chia sẻ tình yêu nghệ thuật, mỗi người vẫn lựa chọn một con đường sáng tạo riêng, với những mối quan tâm và ngôn ngữ biểu đạt khác biệt. Triển lãm “Trên tầng không”, diễn ra từ ngày 17 đến hết ngày 24/10 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, là dịp nhìn lại hành trình ấy qua những tác phẩm mang dấu ấn cá nhân và câu chuyện đồng hành của hai tâm hồn nghệ sĩ.

“Tử chiến trên không” nhận giải Phim hay nhất tại Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng 2026.

“Lịch sử tạo bản sắc cho nền điện ảnh của chúng ta”

Năm 2025, đạo diễn Trần Quang Hàm (Hàm Trần) ghi dấu bộ phim ăn khách “Tử chiến trên không”, kể về một sự kiện lịch sử có thật làm chấn động ngành hàng không Việt Nam. Chia sẻ với Thời Nay, trong vai trò là đạo diễn, biên kịch, dựng phim, anh nói về những “bí quyết” để làm nên một tác phẩm điện ảnh lịch sử hấp dẫn.

Mượn con đường đô thị dẫn vào con đường người trẻ

Mượn con đường đô thị dẫn vào con đường người trẻ

Từ cuộc gặp chẳng ai mong muốn nơi ngã tư đường, “Người khách mới trên chuyến xe 461” (NXB Kim Đồng) mở ra câu chuyện đẹp về tình thân, tình người giữa nhịp sống đô thị hối hả. Chọn cách kể ký ức đan xen hiện tại, nhà báo-nhà văn Nguyễn Khắc Cường khéo léo xâu chuỗi các tình tiết để từng câu chuyện tưởng chừng giản đơn ấy dẫn người đọc đến nhiều tầng cảm xúc khác nhau.

Tinh thần jazz sinh viên tươi trẻ.

Cảm nhận một Việt Nam rất mới qua jazz

Một đêm nhạc jazz được lên ý tưởng, dàn dựng và chuẩn bị từ thiết kế sân khấu, truyền thông đến hậu cần và biểu diễn… đều do sinh viên. Điều đặc biệt thú vị, chương trình đã chọn hướng giới thiệu jazz trong sự hòa quyện với mạch nguồn truyền thống âm nhạc Việt Nam và truyền thống tri ân người đi trước, những thế hệ nghệ sĩ-giảng viên đặt nền móng cho sự ra đời, trưởng thành của Khoa Nhạc Jazz, Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam.

“Dệt Sắc Đan Mây” - Trao sách, gửi yêu thương

“Dệt Sắc Đan Mây” - Trao sách, gửi yêu thương

Ngày 16/10 vừa qua, sự kiện “Dệt Sắc Đan Mây” của dự án giáo dục Libreria Project được tổ chức thành công tại Trường tiểu học Vĩnh Phúc (phường Ngọc Hà, Hà Nội), thu hút hơn 1.000 học sinh tham gia. Đây là dự án cộng đồng được thành lập vào năm 2020 với mong muốn thu hẹp khoảng cách tri thức và nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ thông qua sách.

Ảnh: ANH QUÂN

Vươn cánh rộng, hướng tới lan tỏa

Tại khu vực trung tâm của biên giới phía bắc, nếu ai dành được thời gian thu mát mẻ để du ngoạn, hẳn đã dự được buổi xòe Thái đặc sắc “đại hoành tráng vung cánh” vừa diễn ra tối thứ sáu (16/10) vừa qua với sự tham gia của 2.026 người mang tên “Xòe Thái - Trọn một vòng yêu” tại sân vận động phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai.

Học sinh Trường Phổ thông DTNT THPT tỉnh Quảng Ngãi gói bánh truyền thống trong ngày Tết cổ truyền.

Gieo bản sắc ở trường dân tộc nội trú

Hệ thống Trường phổ thông Dân tộc nội trú (PTDTNT) không chỉ gánh vác sứ mệnh tạo dựng sự bình đẳng trong cơ hội tiếp cận giáo dục cho vùng khó khăn, mà còn là không gian văn hóa đặc biệt. Đây chính là nơi hội tụ, bảo tồn và phát huy những giá trị truyền thống quý báu của các dân tộc thiểu số giữa dòng chảy hội nhập và chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay.

Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục là hạt nhân của không gian đi bộ khu vực Hồ Gươm. Ảnh: HOÀNG PHONG

Hà Nội cần cân nhắc khi quy hoạch và xây dựng 17 quảng trường

Hà Nội đang quy hoạch mạng lưới 17 quảng trường trọng điểm, bao gồm: 6 quảng trường hiện hữu, bên cạnh đó là quảng trường xây mới và các địa điểm khác theo định hướng tầm nhìn 100 năm, phân bổ từ lõi di sản nội đô đến các trung tâm đô thị mới và vệ tinh.

Khách nước ngoài “đi chợ” Việt. Ảnh: NGUYỆT ANH

Người chạy chợ

Thành, bốn mươi mốt tuổi, kiếm sống bằng nghề dẫn khách nước ngoài đi chụp ảnh chợ Hà Nội. Khách tìm thấy tour trên Airbnb (nền tảng phục vụ du lịch), đăng ký rồi đeo máy ảnh theo cậu luồn giữa những hàng rau, hàng cá. Cậu vẫn đùa mình cũng là người chạy chợ.

“Ảo quan” nhận giải tại Hàn Quốc

Theo Nhà hát kịch Sân khấu nhỏ TP Hồ Chí Minh, vở nhạc kịch đương đại “Ảo quan” (Tác giả-đạo diễn: Chinh Ba) vừa được trao giải “Tác phẩm đặc biệt” tại Liên hoan Nghệ thuật sân khấu Chữa lành Quốc tế Daegu (Hàn Quốc) lần thứ 23.

Một góc Phố Hiến sau quá trình tu bổ.

Nhiều điều cần tránh trong việc phục hồi Phố Hiến

Quyết định phê duyệt đồ án quy hoạch tái hiện thương cảng Phố Hiến của tỉnh Hưng Yên vừa qua mở ra cơ hội hồi sinh thương cảng sầm uất trong lịch sử Đàng Ngoài. Tuy nhiên, khơi thông một mạch nguồn di sản đã ngưng trệ hàng thế kỷ không đơn thuần là câu chuyện kiến tạo các công trình kiến trúc hoành tráng.

Một cảnh trong phim “Đông Dương” (1992) được quay tại Vụng Oản, Quảng Ninh. Nguồn: LAODONG.COM

Bài toán khó: Phim trường trong lòng di sản

Thông qua điện ảnh, di sản đi vào đời sống đương đại, trở thành chất liệu cho sáng tác. Tuy vậy, trước nguy cơ đe dọa tính toàn vẹn của di sản, đã có nhiều câu hỏi sao cho vừa giữ được di sản, vừa tạo điều kiện cho điện ảnh trở thành cầu nối quá khứ với hôm nay?

Khán giả nhỏ giao lưu sau khi xem phim “Trạng Quỳnh thời nhí nhố”.

Chờ những câu chuyện Việt trên hoạt hình

Từ góc nhìn của sinh viên hoạt hình, người thực hành nghề luật, sinh viên viết văn - báo chí đến khán giả thường xuyên xem phim hoạt hình, các ý kiến bạn đọc gửi về chuyên đề “Cơ hội nào để hoạt hình Việt Nam vươn tầm quốc tế” (Thời Nay số 1744, 1/10/2026) cho thấy sự quan tâm ngày càng rõ đối với lĩnh vực này.