Nguồn nước cạn kiệt, đời sống đảo lộn
Những ngày này, tại khu vực thi công thủy điện Hồ Bốn 2, hạng mục đào hầm cơ bản đã hoàn thành. Tuy nhiên, không khí công trường vẫn chưa hề lắng xuống, các công đoạn lấp cửa hầm, làm đường công vụ, kéo đường dây dẫn... lắp tua-bin tổ máy có công suất 5MW, phấn đấu đến ngày 30/7/2026 phát điện chạy thử.
Trái ngược hoàn toàn với sự hối hả, nhộn nhịp ấy, cuộc sống của nhiều hộ dân khu vực này lại rơi vào cảnh khó khăn, thiếu thốn. Nguồn nước sinh hoạt ảnh hưởng, khiến người dân phải mòn mỏi chờ từng giọt nước, sinh hoạt hằng ngày đảo lộn. Không chỉ vậy, nhiều ngôi nhà xuất hiện vết nứt, khiến người dân luôn sống trong tâm trạng lo âu, bất an.
Một số người dân cho biết, trước khi dự án thủy điện Hồ Bốn 2 được triển khai, người dân thôn Trống Là, xã Khao Mang vẫn duy trì cuộc sống ổn định nhờ các nguồn nước tự nhiên như khe suối, mạch ngầm. Những nguồn nước này không chỉ phục vụ sinh hoạt hằng ngày, mà còn bảo đảm cho sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, từ khi đơn vị thi công tiến hành đào hầm dẫn nước, nhiều mạch nước suy giảm nghiêm trọng, thậm chí cạn kiệt hoàn toàn.
Gia đình anh Giàng A Sình, dân tộc H'Mông, là một trong những hộ chịu ảnh hưởng trực tiếp của việc cạn kiệt nguồn nước.
Theo anh Sình, nguồn nước vốn được sử dụng qua nhiều thế hệ đã bắt đầu suy giảm từ khi công trình thi công hầm, đến tháng 9/2025 thì gần như không còn. Từ đó đến nay, gia đình buộc phải dẫn nước tạm từ khe gần nhà, dù nguồn này không bảo đảm vệ sinh và ngày càng ít đi.
Anh Giàng A Rùa trú tại thôn Trống Là cho biết, trước đây gia đình có đủ nước phục vụ sinh hoạt, chăn nuôi và canh tác. Tuy nhiên, sau khi dự án triển khai, hai nguồn nước chính biến mất, kéo theo nhiều hệ lụy. Diện tích ruộng vụ đông xuân từng cho sản lượng ổn định nay buộc phải bỏ vì không có nước tưới. Dù đã nhiều lần phản ánh, tình trạng này vẫn chưa được khắc phục. Hiện gia đình anh phải sử dụng nguồn nước xin từ hàng xóm để duy trì sinh hoạt.
Không chỉ riêng gia đình anh Sình, anh Rùa, mà nhiều hộ khác trong thôn cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Các kiến nghị đã được gửi tới chính quyền địa phương và chủ đầu tư nhiều lần, song đến nay vẫn chưa có giải pháp cụ thể. Việc thiếu nước khiến sinh hoạt hằng ngày bị đảo lộn, người dân phải đi xin nước từ các hộ lân cận hoặc tích trữ nước mưa để cầm cự.
Việc mất nguồn nước còn tác động trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp. Một số hộ dân cho biết họ không thể canh tác vụ đông xuân, buộc phải chuyển sang trồng các loại cây màu với diện tích nhỏ. Điều này đồng nghĩa với việc giảm thu nhập, khiến đời sống vốn đã khó khăn càng thêm chật vật.
Nhà cửa nứt sau các đợt nổ mìn
Bên cạnh tình trạng thiếu nước, nhiều hộ dân tại thôn Trống Là còn phản ánh hiện tượng nhà ở bị nứt sau các đợt nổ mìn phục vụ thi công hầm dẫn nước. Đây là vấn đề khiến người dân đặc biệt lo ngại vì liên quan trực tiếp đến an toàn tài sản và tính mạng.
Anh Sùng A Vàng cho biết, ngôi nhà mới xây với chi phí hơn 400 triệu đồng chưa kịp đưa vào sử dụng, đã xuất hiện các vết nứt ở tường, sân và tường bao. Theo anh, mỗi lần nổ mìn, tiếng nổ lớn kèm theo rung chấn mạnh khiến nền đất tác động rõ rệt. Ban đầu chỉ là những vết rạn nhỏ, nhưng sau đó lan rộng và ngày càng nghiêm trọng. Gia đình anh Vàng rất lo lắng vì nhà mới xây đã bị ảnh hưởng, nhưng đến nay vẫn chưa được giải quyết thỏa đáng.
Gia đình ông Lìm Văn Hòa, dân tộc Thái, cũng tương tự. Ngôi nhà xây dựng năm 2019 với chi phí hơn 1,3 tỷ đồng là tài sản lớn của gia đình, trước đây hoàn toàn không có dấu hiệu hư hại. Tuy nhiên, sau nhiều đợt nổ mìn thi công, tường nhà bắt đầu xuất hiện các vết nứt.
Ông cho biết đã phản ánh sự việc từ sau Tết Nguyên đán. Dù phía đơn vị thi công nhiều lần hứa sẽ phối hợp xử lý, nhưng đến nay vẫn chưa có kết quả cụ thể. “Nhà bị nứt khiến chúng tôi rất bất an. Mong sớm được kiểm tra và hỗ trợ khắc phục” ông bày tỏ.
Theo thống kê của thôn Trống Là, hiện có 14 hộ ảnh hưởng nặng, trong đó 7 hộ mất nước sinh hoạt và 7 hộ hư hại nhà ở. Sau khi tiếp nhận phản ánh, chính quyền địa phương đã phối hợp đơn vị liên quan tiến hành kiểm tra, rà soát và tổ chức cho các bên đối thoại tìm phương án giải quyết. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có phương án khả thi xử lý dứt điểm, do số tiền hỗ trợ liên tục thay đổi: Từ 4,9 tỷ đồng xuống 3,6 tỷ đồng, phía người dân đòi hỏi cao, trong khi doanh nghiệp muốn hạ thấp.
Ông Vừ A Súa, Trưởng thôn Trống Là cho biết, các hộ dân đã nhiều lần kiến nghị nhưng vẫn chưa nhận được câu trả lời rõ ràng. Người dân mong muốn sớm có giải pháp cụ thể để ổn định cuộc sống.
Cần sự minh bạch, kịp thời
Trao đổi về vấn đề trên, ông Trần Hoài Nam, thành viên Hội đồng quản trị Dự án thủy điện Hồ Bốn 2 cho hay, Dự án được Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái (cũ) chấp thuận nhà đầu tư năm 2022, công suất thiết kế 5MW, điện lượng bình quân hằng năm gần 20 triệu kWh/năm, vốn đầu tư dự kiến gần 179 tỷ đồng. Dự án được Sở Công thương tỉnh cấp phép sử dụng vật liệu nổ, điều kiện lượng nổ lớn nhất một lần nổ lộ thiên là 87kg, trong hầm là 95,2kg.
Quá trình hoạt động nổ mìn thi công kết thúc hoàn toàn ngày 26/12/2025. Đến tháng 6/2026, một số hộ dân có đơn kiến nghị phản ánh việc nổ mìn làm rạn, nứt nhà. Qua xác minh, có 14 hộ bị ảnh hưởng. Chính quyền xã Khao Mang và doanh nghiệp đã lập biên bản và phương án hỗ trợ. Đã có 8 hộ đồng ý và nhận tiền hỗ trợ theo phương án ban đầu, còn 6 hộ không đồng ý phương án hỗ trợ, nên ngày 2/7 tiếp tục tập trung đông người rào đường, ngăn cản lần thứ 3, không cho các phương tiện và thiết bị ra vào khu vực thi công nhà máy.
Tại xã Khao Mang, đồng chí Phạm Văn Quynh, Bí thư Đảng ủy xã cho biết, khi nhận đơn kiến nghị về vấn đề trên, xã đã 4 lần tổ chức họp dân, làm việc với doanh nghiệp, cùng tìm nguyên nhân rạn, nứt nhà ở; đưa ra phương án thỏa thuận hỗ trợ. Quá trình tập trung đông người, với hành vi rào, cản trở thi công là chưa đúng pháp luật, do nơi đây có đông dân tộc H’Mông, Thái sinh sống, trình độ hiểu biết pháp luật chưa cao.
Hiện, xã đã báo cáo vụ việc về Tỉnh ủy Lào Cai, Ủy ban nhân dân tỉnh và cơ quan chức năng, sớm đưa các chuyên gia, người có kinh nghiệm nhằm kiểm tra, đánh giá, kết luận nguyên nhân dẫn đến rạn, nứt nhà ở của người dân, nhằm có căn cứ giải quyết dứt điểm vụ việc, không để xảy ra điểm nóng về an ninh trật tự vùng dân tộc thiểu số.
Thực tế cho thấy, những tác động từ dự án thủy điện Hồ Bốn 2 không chỉ dừng lại ở yếu tố môi trường, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân địa phương.
Trước những hệ lụy đang diễn ra, đồng bào H’Mông, Thái nơi đây kỳ vọng các cam kết từ phía doanh nghiệp và cơ quan chức năng sớm được cụ thể hóa bằng hành động, nhằm giúp họ ổn định cuộc sống và yên tâm gắn bó lâu dài với nơi đã sinh sống qua nhiều thế hệ.
Dự án thủy điện Hồ Bốn 2 do Công ty Cổ phần Thủy điện Nậm Kim làm chủ đầu tư, vị trí tại bản Trống Là, xã Khao Mang, tỉnh Lào Cai. Công trình có hầm dẫn nước dài khoảng 1,2km, tổng mức đầu tư gần 179 tỷ đồng, công suất thiết kế 5MW.
Trong quá trình triển khai, Dự án từng bị xử phạt hành chính 130 triệu đồng do không thực hiện việc lấy ý kiến cộng đồng dân cư và các tổ chức, cá nhân có liên quan theo quy định. Hành vi này vi phạm quy định tại Nghị định 36/2020/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước và khoáng sản, theo Quyết định số 956/QĐ-XPHC ngày 20/11/2025 của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Yên Bái (nay là tỉnh Lào Cai).
