Tọa lạc ở vùng chè này, Không gian văn hóa Trà Tân Cương là nơi hội tụ, lan tỏa giá trị, tôn vinh người sản xuất chè và thúc đẩy phát triển du lịch.
Không gian văn hóa Trà Tân Cương đi vào hoạt động từ năm 2011, có kiến trúc đặc trưng, độc đáo, trên diện tích gần 1,7 ha. Những ngày vừa qua, thiết chế văn hóa này trở nên sôi động bởi các hoạt động chỉnh trang, tôn tạo cảnh quan, lắp đặt các gian trưng bày giới thiệu sản phẩm chè mà doanh nghiệp, hợp tác xã tâm đắc nhất. Đồng thời, các nghệ nhân, chủ thể chuẩn bị không gian, dụng cụ chế biến chè truyền thống có từ hàng trăm năm qua để trưng bày, bảo đảm đầy đủ điều kiện cơ sở vật chất phục vụ du khách tham quan, thưởng trà dịp Festival Trà Quốc tế-Thái Nguyên năm 2026 diễn ra từ ngày 30/10-7/11. Đây là sự kiện lễ hội chè được tỉnh Thái Nguyên tổ chức với quy mô lớn nhất từ trước đến nay nhằm tôn vinh người trồng, chế biến, quảng bá thương hiệu, giá trị của chè và thu hút du khách, thúc đẩy phát triển du lịch vùng chè Thái Nguyên.
Vùng chè đặc sản Tân Cương có diện tích gần 2.000 ha, tập trung ở xã Tân Cương và các xã lân cận. Với thổ nhưỡng đặc thù, riêng có, khí hậu phù hợp, nguồn nước tưới trong mát, các nghệ nhân, người dân, hợp tác xã có kinh nghiệm trồng và chế biến lâu đời tạo ra sản phẩm chè Tân Cương mang hương vị đặc trưng, có thương hiệu vững chắc, uy tín đối với người tiêu dùng, vun đắp cho danh xưng “Thái Nguyên đệ nhất danh trà”. Không gian văn hóa Trà Tân Cương hiện diện ở trung tâm vùng chè đặc sản, lưu giữ, bảo tồn quá trình hình thành, phát triển của vùng chè, lao động, cuộc sống người dân... hình thành văn hóa trà, là một phần bản sắc văn hóa của Thái Nguyên.
Không gian văn hóa Trà Tân Cương gồm ba hạng mục công trình: Không gian ngoài trời, nhà trưng bày và không gian thưởng trà được thiết kế độc đáo. Không gian ngoài trời dùng để tổ chức lễ hội trà xuân được tổ chức ngay sau Tết Nguyên đán hằng năm để tôn vinh cây chè đẹp, đồi chè đẹp, khẳng định giá trị của chè, nghệ nhân chế biến và vùng đặc sản chè. Tại đây có tiểu cảnh, bể nước, công trình “Ấm trà tri kỷ” với hình tượng ấm trà truyền thống của người Việt, được ghi vào kỷ lục là ấm trà gắn gốm sứ lớn nhất Việt Nam.
Không gian nhà trưng bày lưu giữ nhiều hình ảnh lãnh đạo Đảng, Nhà nước thăm vùng chè Tân Cương; mô hình những đồi chè xanh mướt trùng điệp đặc trưng, thấp thoáng là hình ảnh nhà sàn tượng trưng cho những homestay, mô hình du lịch cộng đồng vùng chè đang được quan tâm. Bộ sưu tập các loại ấm chén dùng để thưởng trà từ đầu thế kỷ 19 đến nay, thể hiện nét văn hóa, phong cách uống trà của người Việt qua các giai đoạn lịch sử. Tầng hai của không gian trưng bày lịch sử ra đời và phát triển cây chè, nghề chè ở Tân Cương. Không gian thưởng trà tái hiện quy trình chế biến chè truyền thống, hướng dẫn cách pha trà, thưởng trà nước xanh vàng, tươi sáng, hương thơm đậm đà, ngọt hậu của trà Tân Cương.
Theo du khách Nguyễn Minh Hưng, ở Hà Nội, khi đến thiết chế văn hóa này, anh cảm nhận cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, bình yên, thảnh thơi thưởng trà, tham quan, tìm hiểu, nghiên cứu lịch sử văn hóa trà, đất và người vùng chè nổi tiếng bậc nhất cả nước. Từ đây, du khách có thể tỏa đi các vùng chè chung quanh để thưởng lãm cảnh quan trùng điệp của đồi chè bát ngát, trải nghiệm thu hái, chế biến, mua-bán chè tại các hợp tác xã, cơ sở chế biến, kinh doanh chè.
Tiếp nhận việc quản lý, vận hành Không gian văn hóa Trà Tân Cương từ Bảo tàng tỉnh Thái Nguyên đầu tháng 9/2026, Ủy ban nhân dân xã Tân Cương đang tích cực hoàn thiện công tác chuẩn bị để phục vụ du khách trong tuần lễ Festival Trà Quốc tế-Thái Nguyên năm 2026 tới đây. Có thể thấy, vùng chè đặc sản Tân Cương nói riêng và ngành chè Thái Nguyên đang có cơ hội phát triển mang tính bứt phá khi các cấp, ngành chức năng, các chủ thể ngành chè đang tích cực triển khai Nghị quyết số 11-NQ/TU, ngày 3/2/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển ngành chè giai đoạn 2025-2030; chính sách, kế hoạch phát triển ngành chè của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh, trong đó đặt mục tiêu đến năm 2030 ngành chè mang lại giá trị 25.000 tỷ đồng (tăng khoảng 40% so với năm 2025).
Trên thực tế, với tổng diện tích khoảng 23.000 ha chè (lớn nhất so với các tỉnh trong cả nước), tỉnh Thái Nguyên xác định chè là cây trồng chủ lực. Toàn ngành chè trong tỉnh đang hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng; sản xuất an toàn, hữu cơ gắn với chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm, tăng tỷ trọng chất lượng, giá trị cao; ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong sản xuất, chế biến, kinh doanh. Đồng thời, tỉnh cũng tích cực bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, lịch sử góp phần nâng cao giá trị, thương hiệu trà Thái Nguyên. Tới đây, địa phương sẽ chọn một vài hợp tác xã ngành chè để thí điểm mô hình hợp tác xã xã hội chủ nghĩa. Những thành quả trong quá trình biến đổi, phát triển của ngành chè Thái Nguyên đã và sẽ được tích hợp, trưng bày, giới thiệu, quảng bá tại Không gian văn hóa Trà Tân Cương để không chỉ bảo tồn mà còn nhằm tăng cường quảng bá, giới thiệu, tiêu thụ sản phẩm gắn với phát triển du lịch vùng chè.
Vùng đặc sản chè Tân Cương đang có chuyển động mạnh mẽ, Không gian văn hóa Trà Tân Cương cũng có những thay đổi để tương xứng với vai trò, quy mô, vị thế về văn hóa, du lịch, đóng góp đối với phát triển kinh tế, xã hội tỉnh. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tân Cương Nguyễn Công Việt cho biết: “Những năm tới đây cấp ủy, chính quyền xã sẽ đầu tư để từng bước mở rộng Không gian văn hóa Trà Tân Cương lên 3,5-4 ha, diện tích tăng hơn hai lần so với hiện nay để trồng các đồi chè đẹp mắt, tôn tạo cảnh quan, mặt bằng, nâng cấp, mở rộng không gian trải nghiệm, giới thiệu di sản văn hóa, trưng bày chuyên đề... nhằm tăng cường quảng bá sản phẩm chè, văn hóa trà, thu hút du khách với vai trò là điểm du lịch cộng đồng, đóng góp lớn hơn cho phát triển ngành chè”.
