Sự chênh lệch quá lớn giữa các con số kể trên phần nào phản ánh mức độ thiếu hụt hạ tầng trông giữ phương tiện cá nhân trong phạm vi đô thị trung tâm Hà Nội, gây ảnh hưởng không nhỏ đến nhu cầu sinh hoạt của người dân.
Những vấn đề tồn đọng
Cuối năm 2018, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 15/NQ-HĐND, Thông qua Quy hoạch bến xe, bãi đỗ xe, trung tâm tiếp vận và trạm dừng nghỉ trên địa bàn thành phố đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo đó, thành phố sẽ đầu tư xây dựng 1.480 vị trí bãi đỗ xe trong phạm vi đô thị trung tâm, trong đó có 74 vị trí xây dựng bãi đỗ xe ngầm, 450 bãi đỗ xe cao tầng (tự động), còn lại là các bãi đỗ xe mặt đất.
Tuy nhiên, đến nay mới chỉ có 57 bãi đỗ xe hoạt động, trong đó một bãi đỗ xe ngầm duy nhất tại Mễ Trì Hạ (phường Từ Liêm), còn lại đang trong quá trình chuẩn bị đầu tư. Do thiếu hụt quỹ đất giao thông tĩnh, trong khi phương tiện ô-tô, xe máy tăng nhanh nên nhiều cá nhân, tổ chức tận dụng mọi không gian để làm bãi gửi xe và thu tiền. Tình trạng lấn chiếm lòng đường, vỉa hè, hình thành bãi đỗ xe ngay dưới các gầm cầu, không bảo đảm an toàn, thu phí cao hơn giá quy định… diễn ra phổ biến.
Sau vụ cháy bãi giữ xe tại gầm cầu Vĩnh Tuy gây hậu quả nặng nề, cơ quan chức năng Hà Nội đã yêu cầu rà soát, di dời toàn bộ bãi xe trong phạm vi bảo vệ kết cấu hạ tầng đường bộ trước ngày 30/10/2025. Đó là biện pháp cần thiết, song về lâu dài, cần giải bài toán giao thông tĩnh, mau chóng đầu tư xây dựng hệ thống bãi đỗ xe ngầm, thông minh, giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông.
KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cho rằng: Dù cơ quan chức năng đã có định hướng, thậm chí từ năm 1990, nhưng việc xây dựng bãi đỗ xe trên địa bàn Hà Nội được thực hiện rất chậm. Các bãi đỗ xe trong các bệnh viện, khu đô thị không đáp ứng đủ nhu cầu đỗ, do vậy ở nhiều phường trong vùng lõi đô thị liên tục xảy ra tình trạng đỗ xe trái phép, hình thành điểm trông giữ xe tự phát. Ông Tùng chỉ ra: “Hiện các quy hoạch bãi đỗ xe ngầm, bãi đỗ xe thông minh chủ yếu nằm trên giấy. Một số dự án đã được quy hoạch, nhưng là quy hoạch treo. Như Dự án xây dựng bãi đỗ xe ngầm kết hợp dịch vụ thương mại trong Công viên Thủ Lệ; dự án bãi đỗ xe tự động (H1-3) tại khu vực cống hóa mương Nguyên Hồng; dự án chuyển đổi từ dự án khách sạn cao tầng sang bãi đỗ xe ngầm từ năm 2009 tại Công viên Thống Nhất…”.
Theo Sở Quy hoạch-Kiến trúc Hà Nội, nguyên nhân của tình trạng này là do hệ thống văn bản liên quan đầu tư, xây dựng có nhiều thay đổi, dẫn đến kéo dài thời gian lập, thẩm định, phê duyệt và triển khai các dự án đầu tư.
Đâu là giải pháp hữu hiệu?
Chuyên gia giao thông Nguyễn Mạnh Thắng cho rằng: Cơ quan chức năng Hà Nội phải thay đổi cách làm, nếu không, mục tiêu đến năm 2050, Hà Nội có hơn 70 bãi đỗ xe ngầm sẽ không khả thi. Theo ông Thắng, nhà đầu tư phải bỏ hàng trăm, thậm chí hàng nghìn tỷ đồng, nhưng việc thu hồi vốn từ bãi đỗ lại quá chậm. Trong khi đó, diện tích đất dành cho mục đích kinh doanh thương mại, dịch vụ theo quy định lại quá nhỏ.
Nhiều chuyên gia chung quan điểm: Thành phố phải thực hiện nhanh và nghiêm túc chủ trương di dời nhà máy, trường đại học ra khỏi nội đô. Các khu đất trống phải dành xây dựng công viên, bãi đỗ xe, chứ không thể tiếp tục phát triển chung cư, trung tâm thương mại. KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ, Hội Kiến trúc sư Hà Nội cho rằng: Tình trạng quá tải về chỗ đỗ xe không chỉ xảy ra ở Hà Nội mà còn ở một số thành phố lớn khác như Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng... Tại khu đô thị Linh Đàm, hàng loạt chung cư mọc lên nhưng không bố trí bãi đỗ xe, hoặc có bãi đỗ xe thì phần lớn là trên mặt đất, trong khi quỹ đất ít nên người dân đỗ xe tràn ra vỉa hè, lòng đường. “Thành phố Hà Nội cần ưu tiên phát triển bãi đỗ xe ngầm, quản lý tốt về trật tự an toàn giao thông, góp phần giữ gìn văn minh đô thị. Bằng không, sẽ vẫn có nhiều bãi trông giữ xe tự phát mọc lên”, ông Ánh nhấn mạnh.
Nhiều chuyên gia chung quan điểm: Nên ưu tiên nguồn vốn ngân sách đầu tư xây dựng dự án bãi đỗ xe ngầm, bởi chỉ như thế mới có thể triển khai nhanh, giải tỏa áp lực thiếu nơi gửi xe cho người dân. Cùng đó, muốn xã hội hóa thành công lĩnh vực này, cần xây dựng cơ chế ưu tiên cho các nhà đầu tư, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, Nhà nước và người dân. Khi các bãi đỗ xe được đầu tư xây dựng, quản lý, vận hành bài bản, nguồn lợi từ giao thông tĩnh sẽ được kiểm soát, nộp vào ngân sách chứ không thất thoát như hiện nay.
Giữa tháng 7 vừa qua, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội đã thông qua Nghị quyết Ban hành Danh mục các công trình ngầm được khuyến khích đầu tư xây dựng trên địa bàn thành phố Hà Nội (đợt 1). Trong đó, Danh mục đầu tư xây dựng hầm giao thông đường bộ, bãi đỗ xe ngầm và công trình công cộng ngầm, gồm 85 công trình, trong đó có năm hầm chui đường bộ, 78 bãi đỗ xe ngầm và hai công trình công cộng ngầm.
Để tháo gỡ khó khăn trong triển khai các dự án bãi đỗ xe ngầm, theo ông Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, thành phố cần xây dựng lộ trình cụ thể và bố trí nguồn lực tương ứng. Tiếp đó, cần có sự hợp tác nhuần nhuyễn giữa các ngành trong khai thác, sử dụng không gian ngầm, bảo đảm lợi ích chung.
