Khánh Hòa tăng tốc về đích: Hành trình lên đô thị trực thuộc Trung ương

Trong bức tranh phát triển đầy khát vọng của dải đất duyên hải Nam Trung Bộ, tỉnh Khánh Hòa đang bước vào một giai đoạn bản lề: chuyển mình từ một tỉnh ven biển giàu tiềm năng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Thứ Hai, ngày 06/04/2026 - 14:43

Tháp Trầm Hương với kiến trúc độc đáo, được coi là biểu tượng của tỉnh Khánh Hòa với khát vọng vươn lên và phát triển bền vững. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Đây không chỉ là câu chuyện nâng cấp đơn vị hành chính, mà là hành trình tái cấu trúc toàn diện về kinh tế, đô thị và chất lượng sống, nơi mỗi tiêu chí đạt được là một bước tiến gần hơn đến vị thế trung tâm vùng và quốc gia.

Nền tảng đã hình thành

Theo dữ liệu của Sở Nội vụ, qua rà soát, Khánh Hòa đã đạt 4/7 tiêu chuẩn quan trọng theo quy định. Những con số không chỉ mang ý nghĩa thống kê mà còn phản ánh rõ nét một nền tảng phát triển đang dần định hình: quy mô dân số hơn 2,29 triệu người, diện tích tự nhiên hơn 8.700km², tỷ lệ đô thị hóa đạt 55,9%, vượt ngưỡng yêu cầu mà chưa cần đến các cơ chế đặc thù.

Đặc biệt, định hướng chiến lược từ Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (ban hành ngày 28/1/2022) đã đặt Khánh Hòa vào một quỹ đạo phát triển mới: trở thành trung tâm dịch vụ, du lịch biển quốc tế, cực tăng trưởng của khu vực duyên hải Trung Bộ và Tây Nguyên, đồng thời là đầu mối về kinh tế biển, công nghệ cao và đổi mới sáng tạo. Tầm nhìn ấy vừa là “đòn bẩy”, vừa là “áp lực tích cực” buộc địa phương phải tăng tốc.

Phát triển du lịch tại Khánh Hòa được coi là cực tăng trưởng của khu vực duyên hải Trung Bộ và Tây Nguyên.

Tuy nhiên, nhìn sâu vào các tiêu chí chưa đạt, có thể thấy những “nút thắt” mang tính cấu trúc. Tỷ lệ phường mới đạt 24,6% (16 phường/65 đơn vị hành chính cấp xã), thấp hơn yêu cầu 30%, đồng nghĩa với việc hệ thống đô thị hóa chưa đủ “độ chín” về tổ chức không gian và quản trị đô thị. Vì vậy, việc cần nâng cấp ít nhất 4 xã lên phường (qua rà soát 27 xã có định hướng nâng cấp lên phường) không chỉ là bài toán hành chính, mà là câu chuyện về chuyển đổi mô hình phát triển từ nông thôn sang đô thị, nơi hạ tầng, việc làm và chất lượng dịch vụ phải đi trước một bước.

Thách thức không nhỏ

Một trong những “cửa ải” khó khăn nhất chính là tiêu chuẩn đô thị loại I. Hiện Khánh Hòa mới đạt 8/15 tiêu chí thành phần, trong khi yêu cầu tối thiểu là 12/15. Khoảng cách này phản ánh sự thiếu đồng bộ trong phát triển hạ tầng kỹ thuật, kiến trúc cảnh quan và đặc biệt là các yếu tố môi trường đô thị.

Hồ điều hòa sinh thái ở phường Phan Rang (tỉnh Khánh Hòa) được đầu tư bài bản, cho nên cảnh quan và môi trường nơi đây được cải thiện nhiều.

Cùng với đó, nhóm tiêu chí về cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế-xã hội mới đạt 2/5 tiêu chí. Đây là điểm nghẽn mang tính “chất lượng tăng trưởng”. Bởi lẽ, để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, không chỉ cần mở rộng quy mô mà quan trọng hơn là nâng cao nội lực: thu nhập bình quân đầu người, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng dịch vụ-công nghiệp hiện đại.

Nhìn từ thực tiễn các địa phương dự kiến nâng cấp lên phường, bức tranh phát triển còn phân hóa rõ rệt. Có nơi đã tiệm cận các tiêu chuẩn, nhưng cũng có nơi mới đạt 2-3/9 tiêu chí. Điều này đặt ra yêu cầu phải có chiến lược đầu tư có trọng tâm, tránh dàn trải, đồng thời phát huy lợi thế riêng của từng vùng thì mới đạt như mong muốn.

Tập trung nguồn lực, tăng đột phá

Trong bối cảnh đó, tỉnh Khánh Hòa lựa chọn 5 xã, gồm: Diên Khánh, Diên Lạc, Tân Định, Vạn Ninh và Cam Lâm để ưu tiên nâng cấp lên phường là bước đi mang tính chiến lược. Đây là những địa bàn có “độ chín” nhất định về dân số, quy hoạch và tiềm năng phát triển đô thị.

Xã Cam Lâm, một trong 5 xã được đề xuất các cấp có thẩm quyền tập trung ưu tiên nguồn lực đầu tư, phấn đấu nâng cấp lên phường trong thời gian tới.

Đơn cử như Vạn Ninh, địa phương nằm trong quy hoạch Khu kinh tế Vân Phong đã đạt 5/9 tiêu chuẩn. Những chỉ số như tỷ lệ thu, chi ngân sách hay tỷ lệ hộ nghèo ở mức thấp cho thấy nền tảng tài chính-xã hội tương đối vững. Tuy nhiên, theo Ủy ban nhân dân xã Vạn Ninh, các tiêu chí còn lại như tỷ trọng công nghiệp-dịch vụ hay thu nhập bình quân đầu người lại chính là “bài toán dài hạn”, đòi hỏi sự can thiệp mạnh mẽ từ chính sách và đầu tư, địa phương sẽ quyết tâm thực hiện hoàn thành trong thời gian tới.

Đáng chú ý, cách tiếp cận của Khánh Hòa không dừng ở việc “đếm tiêu chí”, mà chuyển sang “giải bài toán hệ thống”. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Thanh Hà cho biết, tỉnh đã giao nhiệm vụ cho các sở, ngành liên quan rà soát, xác định số lượng phường đạt tiêu chuẩn đô thị loại II, đồng thời tổ chức kiểm tra thực tế và hướng dẫn cụ thể về quy mô dân số đô thị hành chính.

Các sở, ngành được phân công rõ ràng: từ chuẩn hóa số liệu thu nhập, hướng dẫn tính toán ngân sách, đến rà soát quy hoạch đô thị và điều chỉnh lộ trình xây dựng nông thôn mới. Việc gắn trách nhiệm người đứng đầu cũng là một bước đi cần thiết để tránh tình trạng “trên nóng, dưới lạnh”.

“Một đô thị trực thuộc Trung ương không chỉ được đo bằng số phường hay tỷ lệ đô thị hóa, mà còn bằng khả năng dẫn dắt phát triển vùng, sức cạnh tranh kinh tế và chất lượng sống của người dân. Nếu không giải quyết triệt để các vấn đề về hạ tầng, môi trường, việc làm và an sinh, việc nâng cấp hành chính, sẽ khó tạo ra chuyển biến thực chất”, ông Nguyễn Thanh Hà chia sẻ.

Chính sách an sinh xã hội, chăm sóc sức khỏe cho nhân dân luôn được tỉnh Khánh Hòa chú trọng.

Mục tiêu hoàn thành các tiêu chuẩn vào năm 2027 và trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2028 là một lộ trình tham vọng nhưng có cơ sở. Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc “về đích đúng hẹn”, mà ở chỗ Khánh Hòa sẽ “trở thành gì” sau khi đạt danh xưng đó.

Khu kinh tế Vân Phong, một trong những vùng quy hoạch chiến lược để phát triển kinh tế bền vững của tỉnh Khánh Hòa.

Từ góc nhìn này, hành trình của Khánh Hòa được ví như là phép thử cho tư duy phát triển: từ “mở rộng” sang “nâng cao”, từ “đạt chuẩn” sang “phát triển bền vững”. Với định hướng rõ ràng, lộ trình cụ thể và quyết tâm chính trị cao, địa phương đang từng bước hiện thực hóa khát vọng trở thành một trung tâm kinh tế biển, du lịch và đổi mới sáng tạo, không chỉ của khu vực, mà của cả nước.

Con đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức, nhưng chính những thách thức ấy sẽ là thước đo cho năng lực điều hành và tầm nhìn phát triển của Khánh Hòa trong giai đoạn mới.

NGUYỄN TRUNG