“Đất rừng phương Nam” - Tái bản lại bổ sung!
Sau truyện ngắn đầu tay “Nhớ cố hương” ra mắt vào năm 1943, nhà văn Đoàn Giỏi bắt đầu hành trình sáng tác mang dấu ấn riêng với nhiều tác phẩm bền bỉ thấm sâu vào trái tim bạn đọc.
Năm 1957, chuẩn bị cho sự ra đời của NXB Kim Đồng, nhà văn Đoàn Giỏi được đặt hàng viết một cuốn sách về thiếu nhi Nam Bộ. Sau một tháng tập trung sáng tác, ông cho ra đời tiểu thuyết “Đất rừng phương Nam” với độ dài hơn 100 trang, gồm 10 chương. Đến nay, “Đất rừng phương Nam” đã được tái bản hàng chục lần và là một trong bốn đầu sách có số lượng phát hành lớn nhất của NXB Kim Đồng. Điều khiến nhà văn Văn Thành Lê, Giám đốc chi nhánh NXB Kim Đồng tại Thành phố Hồ Chí Minh ấn tượng nhất khi nói về tiểu thuyết nổi tiếng này chính là tinh thần luôn muốn làm mới, hoàn thiện tác phẩm của nhà văn Đoàn Giỏi.
Từ hơn 100 trang, ông chủ động bổ sung chất liệu để sau mỗi đợt tái bản, “Đất rừng phương Nam” thêm đầy đặn và cuốn hút hơn. Đến đợt tái bản vào năm 1982, việc chỉnh sửa, bổ sung hoàn tất, cuốn tiểu thuyết có cấu trúc 20 chương, dày hơn 300 trang. “Với góc nhìn của người sáng tác, tôi thấy rằng việc bổ sung sau nhiều lần tái bản như thế thể hiện ý thức làm nghề và sự tôn trọng với độc giả của nhà văn Đoàn Giỏi rất cao. Không in nguyên vẹn, nếu có cơ hội ông luôn muốn làm cho tác phẩm hay và hoàn thiện hơn”, nhà văn Văn Thành Lê bày tỏ.
“Nhà văn Đoàn Giỏi có khả năng sử dụng bút pháp hiện thực truyền thống, kết hợp với cảm hứng huyền thoại dân gian, để tạo nên một không gian vừa xác thực, vừa có chiều sâu biểu tượng”, TS Vân phân tích thêm.
Bài học còn mới về thiên nhiên
Những tác phẩm sáng tác sau 1954 của nhà văn Đoàn Giỏi đều đậm màu hoài niệm. Khi ấy, dù đã tập kết ra bắc và sống trong giai đoạn khác của lịch sử nhưng ông chủ yếu vẫn chọn nội dung và bối cảnh sáng tác ở thời kỳ kháng chiến chống Pháp và cuộc khai hoang mở đất của người phương nam đầu thế kỷ XX. Đoàn Giỏi đưa vào “Đất rừng phương Nam”, “Cá bống mú”, “Hoa hướng dương”, “Ngọn tầm vông”, “Cây đước Cà Mau”… câu từ chất phác, giàu hình ảnh dựa vào vốn sống phong phú cùng thiên nhiên. Từng dòng văn vẽ lại khung cảnh đất và người Nam Bộ sống động đến mức người đọc thấy mình trở thành một phần trong tác phẩm, lúc vỡ òa, khi lắng đọng, ám ảnh rồi nhớ mãi khôn nguôi. Như trong “Đất rừng phương Nam”, xoay quanh nhân vật cậu bé An lạc mất cha mẹ vì chiến tranh, các chi tiết tập trung phác họa rõ nét cuộc sống miền Tây Nam Bộ thập niên 50 của thế kỷ trước với những địa danh gần gũi, mạch kể bình dị. Chính chất Nam Bộ thấm đẫm ấy mà tiểu thuyết này không chỉ được độc giả trong nước yêu thích, dịch sang nhiều ngôn ngữ khác mà còn được chuyển thể thành phim truyền hình, phim điện ảnh.
Chủ tịch Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh Trịnh Bích Ngân cho rằng, tài nghệ của tác giả Đoàn Giỏi không dừng ở trang văn miêu tả thiên nhiên, mà ông có bút pháp riêng để xây dựng chân dung những con người binh dị mà đủ sức gây nhớ nhung sâu sắc. Cảm hứng thiên nhiên và con người Nam Bộ chiếm lĩnh trọn vẹn sự nghiệp sáng tác của nhà văn Đoàn Giỏi. Ông gắn kết thiên nhiên và con người thành một chỉnh thể thống nhất. Thiên nhiên bồi đắp hồn vía con người, và con người ân cần gìn giữ thiên nhiên. Trong mỗi trang văn Đoàn Giỏi, sự được mất của thiên nhiên chính là sự thành bại của con người.
Theo nhiều nhà phê bình văn học, thế mạnh của văn chương Đoàn Giỏi chính là nghệ thuật miêu tả thiên nhiên, khắc họa chân dung nhân vật và tái hiện huyền thoại của đất rừng phương nam. Trong khi đó, TS Hà Thanh Vân ví von nhà văn Đoàn Giỏi như “người thư ký của văn hóa miệt vườn Nam Bộ”. Chính trải nghiệm sống, chiến đấu và tiếp xúc với văn hóa dân gian Nam Bộ đã hình thành nên phong cách văn chương đặc sắc của ông. Đoàn Giỏi viết bằng tâm thế của “người kể chuyện Nam Bộ”, đan xen giữa tính sử thi và chất đời thường.
Không chỉ nói về kháng chiến mà qua các trang viết giàu hình ảnh, ông xây dựng cả một không gian lịch sử, văn hóa, địa lý đặc thù Nam Bộ, nơi mà con người, thiên nhiên, tín ngưỡng, phong tục tập quán và lòng yêu nước hòa quyện làm một. Mỗi câu chuyện ông kể đều gắn liền với phong tục tập quán tín ngưỡng của vùng đất, thể hiện bằng một thứ ngôn ngữ địa phương giàu màu sắc lẫn âm điệu. Với kho tác phẩm thuộc nhiều thể loại như tiểu thuyết, truyện dài, truyện ngắn, truyện ký, biên khảo, kịch thơ…, nhà văn Đoàn Giỏi đã để lại một di sản văn học đồ sộ, góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn học Việt Nam, đặc biệt là dòng văn học thiếu nhi và văn học viết về vùng đất Nam Bộ.
