Ngắm nghệ sĩ hóa thân
Có người ngồi chờ từ sớm ở hàng ghế đầu với những chiếc máy ảnh chuyên nghiệp, có người thích thú đứng ở cánh gà xem các nghệ sĩ dành hàng giờ hóa trang các mặt nạ tuồng một cách công phu, tỉ mỉ.
Nắng bắt đầu gay gắt. Những chiếc quạt công suất lớn đặt hai bên sân khấu hoạt động hết cỡ vẫn không đủ sức làm dịu cái nóng hầm hập. Khán giả bên dưới người quạt tay, người dùng quạt điện mini chống nóng, vậy mà các nghệ sĩ mặc bao nhiêu lớp áo quần, cờ xí đầy người, thêm lớp hóa trang dày cộm, mồ hôi ròng ròng trên gương mặt…
Đúng 9 giờ, tiếng trống chầu vang lên, rồi tiếng kèn, tiếng đàn, bộ gõ… đồng loạt hòa tấu, cùng với đó là sự xuất hiện đẹp đến choáng ngợp của các nghệ sĩ trong trang phục lộng lẫy. Người xem ồ lên thích thú, không ngớt tán thưởng. Thanh âm rộn ràng thay lời mời, khán giả đến xem mỗi lúc một đông hơn. Ngày hôm ấy các nghệ sĩ trình diễn 2 trích đoạn kinh điển, “Ôn Đình chém Tá” và “Chiếc áo thiên nga” với thời lượng khoảng 70 phút. Người xem mãn nhãn với những bộ trang phục rực rỡ, những mặt nạ tuồng đầy màu sắc và những động tác đi ngựa, múa đao kiếm cùng nhiều vũ đạo đẹp mắt.
“Chạm” gần hơn vào hát bội
Phần giao lưu với khán giả cũng sôi nổi không kém. Nghệ sĩ Thúy Quyên hỏi khán giả về giai đoạn hình thành, những người có công trong việc phát triển hát bội như chí sĩ Đào Duy Từ, cụ Đào Tấn, Tả quân Lê Văn Duyệt… cùng với các câu hỏi về mặt nạ tuồng. Tiết mục “thử thách làm nghệ sĩ” đầy tiếng cười khi các khán giả thực hiện các động tác tuồng theo hướng dẫn của nghệ sĩ như đi ngựa, chèo thuyền lúc nhanh lúc chậm, lên ngựa, xuống thuyền… Kết thúc buổi diễn, khán giả chụp hình giao lưu với các nghệ sĩ trong không khí gần gũi thân tình.
Khán giả Trần Tấn Vũ, 22 tuổi, quê ở Bình Phước (nay là Đồng Nai), đang là sinh viên Trường đại học Văn hóa TP Hồ Chí Minh, cho biết. “Đây là lần đầu em xem hát bội. Em rất hào hứng khi lên sân khấu giao lưu, thực hiện động tác đi ngựa theo sự hướng dẫn của nghệ sĩ. Em sẽ chia sẻ những hình ảnh ngày hôm nay để bạn bè của em biết đến hát bội”. Nhiếp ảnh gia người Pháp Ludovic chia sẻ: “Tôi rất ấn tượng và yêu hát bội của đất nước các bạn. Tôi đã xem hát bội nhiều lần, ở tại đây, ở lăng Lê Văn Duyệt... Mỗi lần xem tôi đều bị thu hút bởi vẻ đẹp của các nghệ sĩ, cùng những động tác, lời ca, màn trình diễn của họ. Tôi cũng thích những dụng cụ âm nhạc các nghệ sĩ chơi, rất thú vị và khác hoàn toàn với những dụng cụ âm nhạc tôi từng biết”. Ludovic chụp khá nhiều ảnh về nghệ thuật hát bội, từ chân dung các nghệ sĩ, mặt nạ tuồng, những bộ trang phục đầy màu sắc và đăng tải trên trang instagram cá nhân.
Bảo tồn bằng cách đi vào nhân dân
5 năm trở lại đây, hát bội “sống lại” với những nét đẹp của riêng mình. Ông Nguyễn Thanh Bình, Trưởng phòng Tổ chức Biểu diễn, Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP Hồ Chí Minh chia sẻ, nhà hát đang đa dạng hóa nội dung và không gian biểu diễn, không chỉ bó hẹp trong phạm vi nhà hát hay đình thần như trước mà đưa đến những nơi công cộng như bảo tàng thành phố, Lăng Tả quân Lê Văn Duyệt, đường sách Nguyễn Văn Bình; chương trình “hát bội xuống thuyền” phục vụ trên bus sông Sài Gòn, biểu diễn tại các trung tâm văn hóa, các địa bàn vùng sâu, vùng xa… Về nội dung, tùy theo đối tượng khán giả mà nhà hát xây dựng chương trình phù hợp, với từng thời lượng khác nhau như biểu diễn quảng bá tại các không gian công cộng, chương trình sân khấu học đường giới thiệu nghệ thuật hát bội vào trong trường học, từ tiểu học, THCS, THPT đến đại học; chương trình phục vụ thiếu nhi, chương trình phục vụ tại các di tích đình làng tại lễ hội Kỳ Yên…
“Thực tế cho thấy, hát bội khi ra cộng đồng được khán giả yêu mến, đặc biệt là khán giả trẻ, du khách các nơi cũng như khách quốc tế. Khán giả không chỉ ngồi xem thụ động mà được giao lưu, hát thử, vẽ mặt nạ tuồng… Sự chia sẻ của khán giả trên mạng xã hội cũng là một cách góp phần lan tỏa nghệ thuật hát bội. Đó chính là động lực rất lớn cho các nghệ sĩ và nhà hát tiếp tục nỗ lực cống hiến đến công chúng”, ông Bình nói.
Khán giả ra về, các nghệ sĩ trút bỏ lớp hóa trang, ekip thu dọn đạo cụ, chuẩn bị cho suất diễn tiếp theo. “Được diễn, được khán giả quan tâm là niềm hạnh phúc của người nghệ sĩ. Đó cũng là cách thiết thực nhất để nghệ thuật hát bội sống được giữa đời sống hiện đại”, nghệ sĩ Khổng Minh Khương bộc bạch.
