Hát bội đang đến gần công chúng

Sáng Chủ nhật, khu vực đền Hùng trong khuôn viên Bảo tàng Lịch sử TP Hồ Chí Minh (cạnh Thảo Cầm Viên) được trang trí thành một sân khấu rực rỡ, phía dưới trưng bày các tấm poster đầy màu sắc hình nghệ sĩ hóa trang thành các nhân vật tuồng cổ. Khi biết nơi đây chuẩn bị biểu diễn hát bội (còn gọi là hát tuồng) của Nhà hát Nghệ thuật Hát bội thành phố, đông người dân và du khách háo hức chờ xem.

Một cảnh trong trích đoạn "Ôn Đình chém Tá".
Một cảnh trong trích đoạn "Ôn Đình chém Tá".

Ngắm nghệ sĩ hóa thân

Có người ngồi chờ từ sớm ở hàng ghế đầu với những chiếc máy ảnh chuyên nghiệp, có người thích thú đứng ở cánh gà xem các nghệ sĩ dành hàng giờ hóa trang các mặt nạ tuồng một cách công phu, tỉ mỉ.

Nắng bắt đầu gay gắt. Những chiếc quạt công suất lớn đặt hai bên sân khấu hoạt động hết cỡ vẫn không đủ sức làm dịu cái nóng hầm hập. Khán giả bên dưới người quạt tay, người dùng quạt điện mini chống nóng, vậy mà các nghệ sĩ mặc bao nhiêu lớp áo quần, cờ xí đầy người, thêm lớp hóa trang dày cộm, mồ hôi ròng ròng trên gương mặt…

Đúng 9 giờ, tiếng trống chầu vang lên, rồi tiếng kèn, tiếng đàn, bộ gõ… đồng loạt hòa tấu, cùng với đó là sự xuất hiện đẹp đến choáng ngợp của các nghệ sĩ trong trang phục lộng lẫy. Người xem ồ lên thích thú, không ngớt tán thưởng. Thanh âm rộn ràng thay lời mời, khán giả đến xem mỗi lúc một đông hơn. Ngày hôm ấy các nghệ sĩ trình diễn 2 trích đoạn kinh điển, “Ôn Đình chém Tá” và “Chiếc áo thiên nga” với thời lượng khoảng 70 phút. Người xem mãn nhãn với những bộ trang phục rực rỡ, những mặt nạ tuồng đầy màu sắc và những động tác đi ngựa, múa đao kiếm cùng nhiều vũ đạo đẹp mắt.

142.jpg
Khán giả xem hát bội tại Bảo tàng Lịch sử thành phố.

“Chạm” gần hơn vào hát bội

Phần giao lưu với khán giả cũng sôi nổi không kém. Nghệ sĩ Thúy Quyên hỏi khán giả về giai đoạn hình thành, những người có công trong việc phát triển hát bội như chí sĩ Đào Duy Từ, cụ Đào Tấn, Tả quân Lê Văn Duyệt… cùng với các câu hỏi về mặt nạ tuồng. Tiết mục “thử thách làm nghệ sĩ” đầy tiếng cười khi các khán giả thực hiện các động tác tuồng theo hướng dẫn của nghệ sĩ như đi ngựa, chèo thuyền lúc nhanh lúc chậm, lên ngựa, xuống thuyền… Kết thúc buổi diễn, khán giả chụp hình giao lưu với các nghệ sĩ trong không khí gần gũi thân tình.

Khán giả Trần Tấn Vũ, 22 tuổi, quê ở Bình Phước (nay là Đồng Nai), đang là sinh viên Trường đại học Văn hóa TP Hồ Chí Minh, cho biết. “Đây là lần đầu em xem hát bội. Em rất hào hứng khi lên sân khấu giao lưu, thực hiện động tác đi ngựa theo sự hướng dẫn của nghệ sĩ. Em sẽ chia sẻ những hình ảnh ngày hôm nay để bạn bè của em biết đến hát bội”. Nhiếp ảnh gia người Pháp Ludovic chia sẻ: “Tôi rất ấn tượng và yêu hát bội của đất nước các bạn. Tôi đã xem hát bội nhiều lần, ở tại đây, ở lăng Lê Văn Duyệt... Mỗi lần xem tôi đều bị thu hút bởi vẻ đẹp của các nghệ sĩ, cùng những động tác, lời ca, màn trình diễn của họ. Tôi cũng thích những dụng cụ âm nhạc các nghệ sĩ chơi, rất thú vị và khác hoàn toàn với những dụng cụ âm nhạc tôi từng biết”. Ludovic chụp khá nhiều ảnh về nghệ thuật hát bội, từ chân dung các nghệ sĩ, mặt nạ tuồng, những bộ trang phục đầy màu sắc và đăng tải trên trang instagram cá nhân.

Bảo tồn bằng cách đi vào nhân dân

5 năm trở lại đây, hát bội “sống lại” với những nét đẹp của riêng mình. Ông Nguyễn Thanh Bình, Trưởng phòng Tổ chức Biểu diễn, Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP Hồ Chí Minh chia sẻ, nhà hát đang đa dạng hóa nội dung và không gian biểu diễn, không chỉ bó hẹp trong phạm vi nhà hát hay đình thần như trước mà đưa đến những nơi công cộng như bảo tàng thành phố, Lăng Tả quân Lê Văn Duyệt, đường sách Nguyễn Văn Bình; chương trình “hát bội xuống thuyền” phục vụ trên bus sông Sài Gòn, biểu diễn tại các trung tâm văn hóa, các địa bàn vùng sâu, vùng xa… Về nội dung, tùy theo đối tượng khán giả mà nhà hát xây dựng chương trình phù hợp, với từng thời lượng khác nhau như biểu diễn quảng bá tại các không gian công cộng, chương trình sân khấu học đường giới thiệu nghệ thuật hát bội vào trong trường học, từ tiểu học, THCS, THPT đến đại học; chương trình phục vụ thiếu nhi, chương trình phục vụ tại các di tích đình làng tại lễ hội Kỳ Yên…

“Thực tế cho thấy, hát bội khi ra cộng đồng được khán giả yêu mến, đặc biệt là khán giả trẻ, du khách các nơi cũng như khách quốc tế. Khán giả không chỉ ngồi xem thụ động mà được giao lưu, hát thử, vẽ mặt nạ tuồng… Sự chia sẻ của khán giả trên mạng xã hội cũng là một cách góp phần lan tỏa nghệ thuật hát bội. Đó chính là động lực rất lớn cho các nghệ sĩ và nhà hát tiếp tục nỗ lực cống hiến đến công chúng”, ông Bình nói.

Khán giả ra về, các nghệ sĩ trút bỏ lớp hóa trang, ekip thu dọn đạo cụ, chuẩn bị cho suất diễn tiếp theo. “Được diễn, được khán giả quan tâm là niềm hạnh phúc của người nghệ sĩ. Đó cũng là cách thiết thực nhất để nghệ thuật hát bội sống được giữa đời sống hiện đại”, nghệ sĩ Khổng Minh Khương bộc bạch.

Có thể bạn quan tâm

Đọc niềm tự hào chung của Nhà Búp

Đọc niềm tự hào chung của Nhà Búp

Đây là một tập thơ khá đặc biệt. Vì nó đến từ quá khứ, là tuyển tập văn thơ thiếu nhi Thái Bình 1973-1988, được NXB Văn học xuất bản quý II, năm 2026.

Nghệ sĩ Thanh Miền với các chiến sĩ.

Luôn thấy cảm hứng mới qua từng mùa vụ

Hơn một thập niên cầm máy, nghệ sĩ nhiếp ảnh Thanh Miền ghi dấu ấn với các tác phẩm về ruộng bậc thang và đời sống vùng cao Tây Bắc, đặc biệt là Mù Cang Chải. Nhiều tác phẩm của ông đoạt giải tại các cuộc thi ảnh trong nước và quốc tế, góp phần quảng bá vẻ đẹp thiên nhiên, văn hóa Việt Nam.

Họa sĩ Bùi Tiên bên một tác phẩm tại triển lãm.

Dành 8 năm cho triển lãm tranh lụa

Triển lãm cá nhân “Cái gì là thật” của họa sĩ Bùi Tiên vừa diễn ra tại TomuraLee Gallery tại phường An Khánh, TP Hồ Chí Minh. Tác phẩm tại triển lãm bắt nguồn từ năm 2014 với đồ án tốt nghiệp đại học mỹ thuật Huế của chị.

Nhà báo Đỗ Quảng (bên phải) tặng thơ tác giả bài viết - Nghệ sĩ nhiếp ảnh Ngọc Phan.

Đỗ Quảng: Sự chân thật của một đời cầm bút

Đỗ Quảng vốn là cây bút phóng sự, phóng viên đặc biệt của Báo Nhân Dân. Ở tuổi U90, ông già chuyên gia viết phóng sự bỗng… làm thơ. “Thương lắm Sài Gòn ơi”, tập thơ đầu tay chào đời năm 2021; “Vui buồn tháng Tư” - năm 2024; “Những lời nói thật”, NXB Hội Nhà văn, ấn hành tháng 11/2025.

“Ru Cảnh 20”, 120 cm x 150 cm.

Lụa “Ru Cảnh” và cách tân mới lạ

Tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam vừa diễn ra triển lãm cá nhân tranh lụa rất đặc sắc của nữ họa sĩ Phan Minh Bạch. Với 33 bức tranh khổ lớn (từ 70 x 90cm đến 120 x 240cm), có lẽ nhiều chục năm qua, mới có những cách tân “có một không hai” cả về tinh thần sáng tạo và thủ pháp thực hành, được đưa vào một thể loại tranh cổ điển.

Văn sĩ Lê Đức Dương tặng sách và giao lưu với các em. Ảnh: NHÂN VẬT CUNG CẤP

Từ gió biển đến thảo nguyên ký ức

Ông lắng nghe biển gọi, lắng nghe gió, lắng nghe những lớp trầm tích lặng lẽ tích tụ qua từng năm tháng. Đó là Lê Đức Dương, một văn sĩ miền biển chuyên viết cho thiếu nhi với một tâm thế hiếm gặp “văn chương trong trẻo, chiêm nghiệm, giản dị, sâu xa”.

Việc kết hợp âm hưởng hiện đại và chất liệu dân gian tạo ra những trải nghiệm mới mẻ với khán giả.

Xưa và nay góp mặt trong “Việt Nam mình đẹp lắm”

Với nhạc sĩ-ca sĩ Lưu Minh Quang Ngọc, dự án “Việt Nam mình đẹp lắm” là minh chứng sống động cho cách kể chuyện bằng giai điệu, nơi anh biến những lát cắt đời thường, ký ức và văn hóa vùng miền thành tác phẩm độc bản, vừa mang dấu ấn cá nhân, vừa truyền cảm hứng về vẻ đẹp đất nước và con người Việt Nam.

Ông Ksor Thuông (ơi H' Que), buôn Ji, xã Ia Dreh, trong lễ cúng trưởng thành của người Gia Rai.

Giữ được nghệ nhân mới giữ được “hồn cốt” đại ngàn

Giữa đại ngàn Tây Nguyên, nơi những buôn làng Ba Na, Gia Rai, có một lớp người lặng lẽ giữ vai trò đặc biệt quan trọng: Các nghệ nhân khấn. Họ thực hành nghi lễ, là “bộ nhớ sống” lưu giữ hệ thống tri thức dân gian, tín ngưỡng và nghệ thuật ngôn từ độc đáo của cộng đồng.

Đoàn văn nghệ sĩ đi thực tế sáng tác ở Pù Luông.

Nét truyền thống mở lối du lịch cộng đồng

Giữa trùng điệp núi rừng miền tây xứ Thanh, thôn Bản Báng - vùng đệm thuộc Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông (xã Pù Luông) là điểm sáng mới của du lịch cộng đồng. Không chạy theo số lượng và phát triển nóng, người dân Bản Báng chọn cho mình hướng đi chậm nhưng chắc chắn, với điểm tựa là những giá trị bản địa đặc sắc.

Ca sĩ Tùng Dương cùng đĩa than "The Voice - Timeless". Ảnh: NVCC

Đĩa than, cuộc chơi của sự cầu toàn

Giữa thời đại âm nhạc số lên ngôi, đĩa than không còn phổ biến nhưng lại trở thành lựa chọn của những nghệ sĩ theo đuổi chuẩn mực cao nhất. Với các ca sĩ Phạm Thu Hà, Tùng Dương hay Hoàng Quyên, mỗi album vinyl là một hành trình công phu, tốn kém nhưng giàu tính lựa chọn.

Trao giải Cuộc thi Sáng tác truyện tranh lần thứ hai

Trao giải Cuộc thi Sáng tác truyện tranh lần thứ hai

Tác phẩm “Be Happier” của tác giả Trương Hoàng Ngọc Anh vừa đoạt giải Nhất Cuộc thi Sáng tác truyện tranh lần thứ hai (2025) do Viện Pháp tại Việt Nam, NXB Kim Đồng và Phái đoàn Wallonie-Bruxelles tại Việt Nam phối hợp tổ chức.

Xem triển lãm tranh ở Ký Con - Sài Gòn

Xem triển lãm tranh ở Ký Con - Sài Gòn

Một chiều đầu tháng 4, lên tầng hai khu chung cư truyền thống cũ, ngang qua mấy dãy hành lang quen thuộc, vài chậu kiểng nhỏ đặt nép mình bên ô cửa, bất ngờ khi nhận ra mình đang đứng trước một phòng triển lãm tranh mở cửa tự do.

Nhà thơ Hoàng Thụy Anh (bên trái) trong lễ trao giải thưởng Hội nhà văn Việt Nam.

Cuộc lội ngược dòng của nội lực và cảm xúc

Hoàng Thụy Anh là một trong số ít tác giả nữ thể hiện dấu ấn rõ nét ở cả hai thể loại: Lý luận - phê bình và thơ ca. Năm 2025, chị được vinh danh tại Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam ở hạng mục thơ với tác phẩm “Thơm từ nỗi đau” (NXB Hội Nhà văn).

Một buổi sinh hoạt của câu lạc bộ.

Tiếng hát gửi gắm thanh xuân

Tình cờ qua Facebook, tôi được biết đến Câu lạc bộ ca múa nhạc Hà Nội. Theo chỉ dẫn của chị chủ nhiệm Thu Minh, tôi đã tới đây. Câu lạc bộ nằm trong nhà văn hóa ở ngõ Lệnh Cư, phố Khâm Thiên, phường Văn Miếu Quốc Tử Giám.

Nhà nghiên cứu, nhà thơ, nhà báo Lê Minh Quốc (thứ hai, bên phải sang) luôn gắn bó với bạn bè.

Lê Minh Quốc - Dấu ấn của nghị lực và văn chương

Trong từng trang viết, ta thấy thấp thoáng bóng dáng của một người con Đà Nẵng: Chân thành, mạnh mẽ, nhưng cũng đầy tình cảm và nỗi niềm. Quê hương là nơi chôn nhau cắt rốn, là điểm tựa tinh thần, là ngọn lửa âm ỉ cháy trong trái tim Lê Minh Quốc suốt hành trình sáng tác.

Sắm Tết thời bao cấp. Ảnh tư liệu

Nhớ những năm dành dụm Tết

Thời bao cấp, cái gì cũng tem phiếu, cho sao được thế, gọi là tiêu chuẩn, túi hàng Tết mỗi gia đình coi như đầy đủ trong 3 ngày Tết. Có bóng bì, bánh đa nem, mộc nhĩ, nấm hương, miến dong, hạt tiêu, mì chính, chè gói Ba Đình, thuốc lá giấy bạc Điện Biên…, tất cả được đựng trong túi nylon, bán với giá rẻ.

Họa sĩ Trần Thùy Linh với cuốn sách "Chuyện cây chuyện đời".

“Thiên nhiên là bác sĩ chữa lành”

Là họa sĩ chuyên vẽ hoa khổ lớn và tranh thiên nhiên, họa sĩ Trần Thùy Linh còn sáng tác rất nhiều tản văn. Vì cảm thấy “mắc nợ với thiên nhiên” - một món nợ ngọt ngào, quyến rũ, mới đây, chị ra mắt tản văn “Chuyện cây chuyện đời” (NXB Văn học).

Nhạc sĩ Quang Long, ca sĩ AnhHi Thanh Cường và NSƯT Nguyễn Quang Hưng tại lễ ra mắt album.

AnhHi Thanh Cường mong truyền tình yêu dân ca tới GenZ

Ca sĩ Thanh Cường nay trở thành AnhHi Thanh Cường vừa ra mắt album mang âm hưởng dân ca gồm 5 sáng tác của nhạc sĩ Nguyễn Quang Long. “Thương câu dân ca” - bài hát chủ đề của album được lựa chọn làm MV với sự giúp sức của AI.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Hạnh.

Kể chuyện Tây Nguyên bằng âm nhạc

Gần nửa thế kỷ âm thầm và bền bỉ, nhạc sĩ Nguyễn Văn Hạnh đã “kể” hàng trăm câu chuyện bằng âm nhạc. Những bản tình ca về con người, văn hóa và bản sắc Tây Nguyên của ông như những dòng suối mát thấm đẫm tâm hồn.

Cao Thanh Nam với bức tranh đang sáng tác.

Tranh của trưởng thôn

Ở nông thôn, trưởng thôn hẳn là nông dân, có khi là người thợ và cũng có lúc là chủ thầu xây dựng… Nhưng người làm nghề vẽ tranh thì có lẽ duy nhất là anh Cao Thanh Nam, trưởng thôn Liêm Hóa, xã Trung Hóa cũ, tỉnh Quảng Bình, nay là xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị.

Nhạc sĩ Trần Lệ Giang.

Âm nhạc là lời tri ân gửi về quê hương, nguồn cội

Như một sự trả nợ cho nỗi nhớ quê hương riêng mang, vài năm trở lại đây, nữ nhạc sĩ Trần Lệ Giang thường phát hành album nhạc mới vào những ngày đầu năm mới. Những ca khúc gửi gắm cả tâm hồn và trái tim người nghệ sĩ, mong mọi điều an lành đến với muôn nhà.

Tranh trong tập thơ "Sen".

Gần 80, “yêu như lửa đỏ”

Tuổi 78, nhà thơ Thế Hùng ra tập thơ “Sen” (NXB Mỹ thuật), chỉ để nói chuyện… yêu. Cuộc ra mắt diễn ra tại Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội, 19 Hàng Buồm, sáng 29/12 giữa nhiều bạn văn nghệ sĩ thân mến ông.

Trao giải A của cuộc thi. Ảnh: ANH QUÂN

Hội thi thơ làng gợi cách hay cho cả nước

Cuộc thi hoàn toàn mang tính xã hội hóa, xuất phát từ một ngôi làng có truyền thống yêu thơ, làm thơ, góp phần khẳng định sức sống bền lâu của thơ ca, văn hóa. Cũng là gợi mở đặc sắc cho việc nuôi dưỡng tình yêu thơ ca trong đời sống đương đại.

Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh ra sách mới

Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh ra sách mới

NXB Trẻ vừa phát hành truyện dài mới nhất của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh mang tên “Cô bé hàng xóm và bốn viên kẹo”. Chọn bối cảnh Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh những năm 1980, truyện kể về dân nhập cư, những người nghèo sống ở đô thị hoa lệ, về tình làng nghĩa xóm và bao điều đẹp đẽ giờ đây chỉ còn trong ký ức.