Hoàn thiện thể chế về văn hóa dân tộc

Hội nhập quốc tế sâu rộng cùng sự phát triển nhanh của khoa học công nghệ đang tác động trực tiếp đến công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số. Thực tiễn đặt ra yêu cầu xây dựng cơ sở pháp lý đồng bộ, hiệu lực để nâng cao hiệu quả trong lĩnh vực văn hóa dân tộc.

Giới thiệu nét đẹp văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số với du khách.
Giới thiệu nét đẹp văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số với du khách.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định quan điểm văn hóa ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội; coi văn hóa là nền tảng, là nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng của phát triển đất nước.

Bên cạnh đó, Đảng và Nhà nước luôn xác định bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc là nhiệm vụ chiến lược. Mặc dù đã có nhiều chủ trương và chính sách về văn hóa dân tộc, nhưng đến nay lĩnh vực này vẫn chưa được thể chế hóa đầy đủ bằng luật hoặc nghị định chuyên ngành. Trong bối cảnh đô thị hóa và phát triển kinh tế-xã hội, nhiều giá trị truyền thống tốt đẹp, nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số đang đứng trước nguy cơ mai một, đòi hỏi phải có giải pháp đồng bộ, trong đó hoàn thiện thể chế là yêu cầu cấp thiết.

Theo các chuyên gia và nhà nghiên cứu văn hóa, lợi thế của Việt Nam là quốc gia thành viên và đã tham gia nhiều công ước quốc tế quan trọng của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) về di sản văn hóa, như Công ước năm 1972 về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, Công ước năm 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, Công ước năm 2005 về bảo vệ và phát huy sự đa dạng của các biểu đạt văn hóa…

Tuy nhiên, việc vận dụng các cơ sở pháp lý này trong thực tiễn chưa đồng bộ và hiệu quả chưa cao. Ông Bùi Quang Thanh (Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam) nhìn nhận, từ Sắc lệnh số 65 ngày 23/11/1945 của Chính phủ lâm thời về bảo tồn cổ tích đến các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước là những khía cạnh pháp lý góp phần bảo vệ, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc Việt Nam.

Nhận định văn hóa là tài sản, là sức mạnh của quốc gia, ông Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) chia sẻ: Hệ thống văn bản pháp lý hỗ trợ công tác quản lý và điều hành về văn hóa các dân tộc còn mỏng. Việc thiếu một hệ thống quản lý hoàn chỉnh ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa.

Thực tế thời gian qua, công tác bảo tồn và phát huy văn hóa các dân tộc thiểu số đã đạt một số kết quả tích cực, được lồng ghép trong các chương trình như Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 16/1/2017 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, Dự án 6 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi… Những chủ trương này góp phần hỗ trợ nhiều địa phương gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa.

Tuy nhiên, trong giai đoạn phát triển mới, để từng bước đưa giá trị văn hóa dân tộc trở thành nguồn lực phát triển kinh tế-xã hội, tạo sinh kế bền vững cho người dân... cần thiết lập cơ chế đặc thù và vận hành thống nhất. Việc chưa có quy định pháp lý riêng đang gây khó khăn trong quản lý và thu hẹp khả năng huy động nguồn lực phát triển văn hóa thông qua các mô hình hợp tác công-tư. Thực trạng này cũng ảnh hưởng đến xây dựng chính sách ưu đãi về thuế và hỗ trợ tài chính để phục hồi, gìn giữ các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số.

Ở góc độ quản lý nhà nước, Cục trưởng Văn hóa các dân tộc Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Trịnh Ngọc Chung cho biết: Hiện nay lĩnh vực văn hóa dân tộc chưa có luật riêng. Từ thực tiễn và nhu cầu của đồng bào các dân tộc, việc đề xuất xây dựng cơ chế pháp lý đặc thù về bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống các dân tộc thiểu số không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn góp phần bảo tồn giá trị truyền thống, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương.

Công tác hoàn thiện thể chế cần hài hòa giữa bảo tồn với phát triển, gắn văn hóa với du lịch và các hoạt động kinh tế, góp phần xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh trong cộng đồng.

Yêu cầu này cũng phù hợp với chương trình hành động của Chính phủ triển khai thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW, trong đó nhấn mạnh việc rà soát, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đối với các lĩnh vực còn điều chỉnh bằng văn bản dưới luật hoặc chưa được thể chế hóa, như văn hóa dân tộc, văn hóa quần chúng, tuyên truyền cổ động và quản lý văn hóa trên môi trường số.

Từ thực tiễn đặt ra, việc xây dựng luật hay nghị định về công tác văn hóa dân tộc là cần thiết. Đây sẽ là cơ sở để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời phát huy vai trò của văn hóa như nguồn lực nội sinh, bảo đảm phát triển bền vững và giữ gìn bản sắc văn hóa Việt Nam trong tiến trình hội nhập.

Có thể bạn quan tâm

Các đại biểu lãnh đạo, trí thức và văn nghệ sĩ tham dự buổi lễ.

Chung tay bảo tồn, phát huy và lan tỏa giá trị của tiếng Việt

Ngày 8/7, tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám (Hà Nội), Quỹ Hỗ trợ bảo tồn di sản văn hóa Việt Nam tổ chức lễ công bố Quyết định thành lập Câu lạc bộ di sản văn hóa tiếng Việt, giới thiệu Ban Chủ nhiệm gồm nhiều nhà quản lý, chuyên gia văn hóa, ngoại giao... uy tín và tâm huyết với bảo tồn di sản.

Sản phẩm du lịch Bắc Ninh thu hút đông đảo du khách sau MV "Bắc Bling". Ảnh: TTXVN

Sản phẩm nghệ thuật thành đòn bẩy du lịch

Cách đây khoảng một năm, khi MV (music) “Bắc Bling” của ca sĩ Hòa Minzy tạo tiếng vang trên không gian mạng, nhiều khách du lịch tìm đến Bắc Ninh để khám phá những danh thắng như: chùa Dâu, đền Bà Chúa Kho, làng gốm Phù Lãng, làng tranh Đông Hồ..., khám phá làng quan họ hay “cây cô đơn” xuất hiện trong MV.

Công nghệ trình chiếu hiện đại biến di sản Hoàng thành Thăng Long thành sân khấu rực rỡ sắc màu. (Ảnh: NAM NGUYỄN)

Kích hoạt tài nguyên di sản trong kỷ nguyên số

Không chỉ giúp bảo tồn, lưu giữ di sản, cuộc cách mạng số với sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, công nghệ thực tế ảo, thực tế tăng cường… đang mở ra những cách tiếp cận mới giúp chuyển hóa di sản thành nguồn lực số có giá trị cho đời sống kinh tế-xã hội.

Tiếng Việt - Sợi dây gắn kết người Việt Nam ở nước ngoài với quê hương.

Tiếng Việt - Sợi dây gắn kết người Việt Nam ở nước ngoài với quê hương

Nghị quyết số 80-NQ/TW xác định, ngôn ngữ là một trong những yếu tố quan trọng “định vị” một dân tộc. Chính vì vậy, việc lan tỏa các giá trị cao đẹp của ngôn ngữ và văn hóa dân tộc không chỉ trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài mà còn tới bạn bè quốc tế góp phần tạo nên “sức mạnh mềm” của Việt Nam.

Không gian chiếu sáng nghệ thuật Hồ Gươm-Tháp Rùa thể hiện nỗ lực của Thành phố Hà Nội trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản bằng những hình thức sáng tạo, phù hợp với xu hướng phát triển bền vững và lấy cộng đồng làm trung tâm. (Ảnh: Ban tổ chức)

Phát huy sức mạnh mềm, nâng cao năng lực hội nhập trong tư duy phát triển mới từ Nghị quyết 80

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, không gian mạng không chỉ là phương tiện truyền thông mới, mà đã trở thành một địa bàn chiến lược, mở ra những cơ hội mới cho phát triển văn hóa, đồng thời đặt ra không ít thách thức trong cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt về giá trị, bản sắc và sức ảnh hưởng.

Đại sứ Hà Hoàng Hải phát biểu khai mạc Lễ hội Văn hóa Việt Nam tại thành phố Wroclaw. (Ảnh: Đại sứ quán Việt Nam tại Ba Lan cung cấp)

Sôi động Lễ hội Văn hóa Việt Nam tại thành phố Wroclaw, Ba Lan

Cùng với các hoạt động giao lưu văn hóa, giao lưu nhân dân được tổ chức tại Ba Lan, Lễ hội Văn hóa Việt Nam tại thành phố Wroclaw là một trong những cách thức quan trọng, thiết thực góp phần thúc đẩy quan hệ hữu nghị và hợp tác song phương Việt Nam-Ba Lan trong các lĩnh vực kinh tế-thương mại-đầu tư, du lịch.

Trưng bày sản phẩm thủ công truyền thống tại Trung tâm Triển lãm Văn hóa nghệ thuật Việt Nam. (Ảnh: NGỌC LIÊN)

Quà lưu niệm kể câu chuyện Việt Nam

Khi được đầu tư đúng hướng, mỗi món quà lưu niệm có thể trở thành điểm nhấn trong hành trình giới thiệu Việt Nam ra thế giới. Từ nguồn tài nguyên văn hóa phong phú kết hợp tư duy sáng tạo đương đại, những sản phẩm nhỏ bé ấy sẽ mang theo thông điệp về đất nước, con người và bản sắc Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.

Tài năng piano Singapore ghi dấu ấn cùng Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam.

Tài năng piano trẻ người Singapore ghi dấu ấn cùng Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam

Tài năng piano trẻ người Singapore Toby Tan Kai Rong vừa có buổi biểu diễn ra mắt đầy ấn tượng trước giới mộ điệu Việt Nam. Trong lần đầu tiên này, Quán quân hạng mục Nghệ sĩ tại Cuộc thi và Liên hoan piano quốc tế Việt Nam đã hòa tấu cùng Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam, dưới sự dẫn dắt của nhạc trưởng Honna Tetsuji.

Nghệ nhân Lương Sơn Bạc gánh trên vai những chiếc đó bằng tre. Ảnh: LINH VŨ

Làng nghề đan đó Thủ Sĩ giữ hồn quê trong từng nan tre

Không còn khung cảnh tấp nập làm nghề như nhiều thập niên trước, nhưng ở làng đan đó Thủ Sĩ (xã Tân Hưng, Hưng Yên), những đôi bàn tay đã hằn dấu thời gian vẫn miệt mài bên từng nan tre. Với người dân nơi đây, giữ nghề không chỉ là giữ kế sinh nhai, mà còn là giữ lấy một phần hồn quê được truyền qua bao đời.

Nhà xuất bản Kim Đồng giới thiệu truyện tranh mang bản sắc Tây Nguyên. (Ảnh: MAI LỮ)

Gỡ khó cho truyện tranh

Nhiều họa sĩ Việt Nam đang tích cực tham gia các dự án truyện tranh, hoạt hình và game của các tập đoàn quốc tế, nhưng ngay tại thị trường trong nước, dấu ấn vẫn còn khiêm tốn.

Quang cảnh Hội thảo "Diện mạo điện ảnh Việt Nam thời Đổi mới". (Ảnh: PHẠM NGUYỄN)

Điện ảnh Việt và khát vọng bứt phá thành ngành công nghiệp văn hóa

Trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV), diễn ra tại Đà Nẵng từ ngày 28/6 đến 4/7, Hội thảo "Diện mạo điện ảnh Việt Nam thời Đổi mới" đã quy tụ đông đảo người làm nghề và nhà quản lý, để cùng nhìn lại chặng đường 40 năm phát triển, từ đó gợi mở hướng đi cho một giai đoạn mới.