Xã Thư Lâm (Hà Nội) là địa phương giàu truyền thống văn hóa, với nhiều di sản văn hóa có giá trị như: Ca trù Lỗ Khê, Hội Kén rể làng Đường Yên, hát tuồng Lương Quy, rối nước Đào Thục, nghề gỗ mỹ nghệ Thiết Úng...
Nhằm khai thác, phát huy giá trị di sản vào phát triển công nghiệp văn hóa, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội triển khai Đề tài “Nghiên cứu đề xuất giải pháp phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể nhằm phát triển các ngành công nghiệp văn hóa ở thủ đô Hà Nội” (mã số CT06/01-2023-3 của Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hà Nội).
Đề tài do Trường Khoa học liên ngành và nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) chủ trì. Trong đó, thực hiện mô hình công nghiệp văn hóa phức hợp (nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa kết hợp giáo dục di sản cho học sinh) tại làng múa rối nước Đào Thục là một trong những hoạt động chính.
Sau một thời gian triển khai, ngày 27/3, mô hình chính thức được ra mắt.
Chương trình được thực hiện trên cơ sở nòng cốt là hoạt động biểu diễn rối nước, kết hợp trình diễn, giao lưu, trải nghiệm các trích đoạn hấp dẫn nhất của một số di sản có giá trị trên địa bàn xã Thư Lâm, tạo thành một chuỗi trải nghiệm tương tác liên hoàn.
Cụ thể, khi tham gia vào chuỗi trải nghiệm, các vị khách sẽ được xem những màn biểu diễn rối nước hấp dẫn nhất do các nghệ nhân làng rối nước Đào Thục - một làng rối nước có lịch sử hơn 300 năm tuổi trình diễn.
Từ khoảng 30 tích trò, các nhà khoa học, nghệ nhân lựa chọn từ 5 đến 6 tích trò phục vụ khách du lịch. Sau khi xem biểu diễn, khách hàng còn được giao lưu với nghệ nhân múa rối nước Đào Thục đến tự tay điều khiển con rối, trải nghiệm làm quân rối.
Bên cạnh đó, người tham gia còn có cơ hội trải nghiệm các hoạt động văn hóa dân gian xã Thư Lâm bao gồm nghệ thuật tuồng Lương Quy, chèo Vân Hà, ca trù Lỗ Khê...
Riêng với hai di sản: Lễ hội kén rể Đường Yên, nghi lễ kéo lửa thổi cơm thi Lương Quy, khách hàng được trải nghiệm màn kéo lửa, tức dùng dụng cụ truyền thống từ tre, gỗ để tạo ra lửa và trải nghiệm bắt cá chạch trong chum cùng người dân nơi sở hữu di sản lễ hội.
Thông qua mô hình phức hợp, các giá trị truyền thống được đưa đến gần hơn với thế hệ trẻ qua các tour du lịch thực tế, nơi học sinh được trực tiếp tham gia vào các hoạt động nghệ thuật, thực hành thủ công, trải nghiệm trò chơi dân gian và tìm hiểu văn hóa ẩm thực đặc sắc của địa phương.
Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm thúc đẩy kinh tế văn hóa trên địa bàn xã Thư Lâm, đồng thời khẳng định tiềm năng của việc chuyển hóa di sản thành các sản phẩm du lịch giáo dục có giá trị cao, đáp ứng nhu cầu học tập và trải nghiệm thực tế của học sinh Thủ đô.
Chương trình thực hiện mô hình công nghiệp văn hóa phức hợp tại làng múa rối nước Đào Thục, xã Thư Lâm được tổ chức nhằm tìm kiếm giải pháp thực tiễn để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa dựa trên nền tảng di sản phi vật thể của Thủ đô.
Tiến sĩ Mai Thị Hạnh, Phó Trưởng khoa Công nghiệp văn hóa và di sản, Chủ nhiệm đề tài khoa học cho biết, khi triển khai đề tài, các nhà khoa học đã nhận được sự giúp đỡ, phối hợp nhiệt tình của chính quyền địa phương và các nghệ nhân. Sau khi nghiệm thu, toàn bộ chương trình sẽ được bàn giao lại cho chính quyền, nhân dân địa phương như một sản phẩm công nghiệp văn hóa hoàn chỉnh để nhân dân địa phương khai thác.
Về phía cơ quan quản lý văn hóa, Phó Trưởng phòng Quản lý di sản (Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội) Bùi Thị Hương Thủy cho biết, Thư Lâm là mảnh đất giàu truyền thống văn hóa bậc nhất trong các phường, xã trên địa bàn Hà Nội hiện nay, nhất là di sản văn hóa phi vật thể.
Đây cũng là sản phẩm công nghiệp văn hóa đầu tiên khai thác cùng lúc nhiều giá trị văn hóa phi vật thể được "đóng gói" và đưa ra thị trường. Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội rất ủng hộ xu hướng này và tạo mọi điều kiện để các nghệ nhân có thể cống hiến, phát huy khả năng.
Kết quả từ mô hình thí điểm này sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn thành phố.
Dự tính, Ủy ban nhân dân xã Thư Lâm sẽ đầu tư phát triển một tổ hợp biểu diễn nghệ thuật truyền thống, với hạt nhân là không gian văn hóa của làng rối nước Đào Thục để phục vụ phát triển du lịch nói riêng, công nghiệp văn hóa nói chung.
