Gần hai mươi năm, nhà thiết kế Vũ Việt Hà chọn một việc duy nhất: đánh thức vẻ đẹp nguyên bản của chiếc áo dài suông trên nền chất liệu thuần Việt. Con đường ấy đã đưa tà áo dài truyền thống bước ra sân khấu ngoại giao quốc tế và thổi hồn trong đời sống thường nhật của hàng triệu phụ nữ Việt.
Ngồi bên cửa kính Báo Nhân Dân, nhìn ra tháp Rùa, Nhà thiết kế Vũ Việt Hà bắt đầu câu chuyện bằng một từ mà anh lặp đi lặp lại: “may mắn”. Anh tin rằng mình may mắn sinh ra ở Hà Nội, may mắn được học hội họa, may mắn tìm thấy lối đi riêng giữa thị trường thời trang đầy cạnh tranh. Nhưng nghe anh kể, phía sau chữ "may mắn" ấy là gần hai mươi năm kiên trì để đi tới cùng với ước mơ mình theo đuổi.
Anh vốn thi chuyên ngành hội họa. Bước ngoặt đến khi anh giành giải quốc tế của Viện Thiết kế Bunka (Nhật Bản). "Tiêu chí của người Nhật là tôn vinh giá trị văn hóa truyền thống, những gì liên quan đến di sản" - anh nhớ lại. Giải thưởng ấy vạch ra lối đi mà anh theo đuổi cho đến hôm nay: kể chuyện văn hóa Việt qua ngôn ngữ trang phục.
Là con trai một cán bộ Đài Truyền hình Việt Nam, anh từng được định hướng sẽ cộng tác trong Đài. Nhưng anh đã rẽ hướng đi khác, vì một nguyên tắc sống: thành bại của mình, mình tự chịu. "Tôi rất lo nếu làm không tới hoặc không đúng ý thì sự chê trách sẽ là gánh nặng cho chính bản thân tôi" - anh tâm sự. Suốt những năm sinh viên, bạn bè quen với hình ảnh Vũ Việt Hà vừa đi học vừa đi làm, chi phí từ họa phẩm đến nguyên phụ liệu ngốn hết mọi đồng tiền tự kiếm. Quãng thời gian tự lực ấy đã rèn giũa cho anh cả phong cách cũng như bản lĩnh làm nghề.
Nhắc đến Vũ Việt Hà, giới thời trang sẽ nghĩ ngay đến những chất liệu mà phần đông các nhà thiết kế sẽ không “mặn mà”: sợi gai, tơ dứa, tơ chuối, tơ sen, thổ cẩm. Đứng trước quyết định có phần táo bạo, anh quyết đi ngược lại, bởi tin rằng chính sự "khó" của nguyên liệu bản địa sẽ tạo nên dấu ấn riêng.
Câu chuyện bắt đầu từ những chuyến thực tập thời sinh viên, len lỏi vào làng nghề vùng sâu, vùng cao. Mỗi sợi vải truyền thống đều mang mã gien văn hóa riêng: thổ cẩm Cơ Tu của Quảng Nam nhấn bằng hạt cườm, thổ cẩm miền Bắc là sự đan kết nhiều lớp sợi. "Nó giống như cái định vị của sản phẩm, một nét đặc trưng riêng của từng dân tộc" - anh nói.
Rồi anh gặp “tơ sen”. Một mét vuông vải tơ sen cần gần 12.000 cuống sen. Con số ấy, theo nhà thiết kế Vũ Việt Hà, là "quá kinh khủng, không phải vì chất liệu mà vì công sức của người lao động bền bỉ để tạo nên sản phẩm đó." Sợi tơ sen khi dệt lên xốp nhẹ, thoang thoảng hương thơm, thô sơ mà thuần khiết. Mỗi tấm vải ấy mang trong mình tinh thần của chính loài hoa: thanh cao, dẻo dai, cầu toàn, như chính người Việt Nam vậy.
Một lần khác, khi một công ty dệt may giới thiệu sợi lá dứa, anh đã nhận lời và yêu cầu họ kéo sợi nhỏ nhất có thể. Lần đầu nhìn mặt vải dệt xong, anh nhận ra ngay chất liệu ấy gợi nhắc tới giấy dó của tranh Đông Hồ. Ý tưởng đưa họa tiết dân gian lên vải dứa ra đời ngay khoảnh khắc đó. "Có lao động thì mới có sáng tạo" - anh mượn lời các cụ để đúc kết hành trình “dám thử để sai, dám thử để thành” của chính mình.
Hình ảnh bà Ngô Phương Ly - phu nhân của Tổng Bí thư Tô Lâm - diện áo dài tại các sự kiện ngoại giao quốc tế đã khiến nhiều người Việt xúc động. Giữa hàng trăm bộ trang phục của phu nhân nguyên thủ các nước, tà áo dài suông trên nền lụa tơ tằm Việt Nam lặng lẽ gây ấn tượng theo cách riêng: không cầu kỳ, không phô trương, mà đẹp ở sự thanh nhã. Với Vũ Việt Hà, khoảnh khắc ấy vượt xa niềm vui cá nhân. Đó là lần đầu tiên anh cảm nhận rõ ràng nhất rằng chiếc áo dài có thể thay mình nói về cốt cách Việt trước thế giới.
"Áo dài truyền thống vẫn là truyền thống, nhưng tinh thần tôi đã xử lý từ chất liệu, phom dáng theo xu hướng mới, hiện đại hơn" - anh nói. Câu ấy nghe đơn giản, nhưng đằng sau nó là cả một triết lý thiết kế mà anh gọi là "văn hóa truyền thống đương đại": giữ nguyên hồn cốt, thay đổi hơi thở. Chiếc áo dài phu nhân mặc vẫn là dáng suông thập niên 30, vẫn lụa tơ tằm Việt Nam, vẫn đường may thủ công tỉ mỉ. Cái mới nằm ở tỷ lệ, ở cách xử lý chất liệu sao cho người mặc vừa mang phong thái truyền thống vừa tự tin đứng ngang hàng trong bất kỳ bối cảnh quốc tế nào.
Cảm hứng cho lối thiết kế ấy bắt nguồn từ áo dài thập niên 30 - thời kỳ các họa sĩ Đông Dương Lê Phổ, Mai Trung Thứ, Tô Ngọc Vân đưa tà áo dài vào hội họa. Những bức tranh ấy, theo Vũ Việt Hà, chứa đựng hình ảnh đậm đặc nhất của áo dài Việt Nam. Trong khi nhiều nhà thiết kế chọn cách tân, anh kiên trì với dáng suông thẳng và tiết chế đến mức tinh tế nhất. Gần hai mươi năm theo đuổi một phom dáng duy nhất, anh muốn chứng minh rằng áo dài truyền thống không cần thay hình đổi dạng mới có chỗ đứng trong đời sống đương đại.
Nhà thiết kế Vũ Việt Hà tin rằng thế hệ trẻ càng ngày sẽ nhìn thấy chiếc áo dài bằng con mắt khác: đó không chỉ là trang phục mặc vào những ngày lễ tết, mà là trang phục có thể đại diện cho mình ở bất cứ đâu trên thế giới.
"Áo dài là trang phụ mà tất cả mọi người đều có thể mặc, dù giản đơn nhất hay cầu kỳ nhất"
_Nhà thiết kế Vũ Việt Hà_
Khoảng sáu năm trước, nhà thiết kế Vũ Việt Hà bắt đầu khởi xướng xu hướng áo dài suông. Khi ấy, nhiều người hoài nghi. Đến Tết Nguyên Đán vừa rồi, hình ảnh các cô gái trẻ diện áo dài suông đi chúc Tết đã trở nên quen thuộc trên khắp phố phường. "Sự cố gắng của tôi dù nhỏ bé đến mấy cũng góp phần cho hình ảnh áo dài truyền thống được rạng rỡ hơn" - anh nói, giọng rõ ràng xúc động.
Cái hay của áo dài suông nằm ở nghịch lý: dáng thẳng nhưng khi chuyển động, đường cong vẫn hiện lên mềm mại. Nó giấu dáng cho người chưa vừa ý với vóc mình, mang đến vẻ e ấp, nhẹ nhàng. Từ chất liệu dày mỏng, xuyên thấu đến thô sần, mỗi phiên bản áo dài suông đều có tiếng nói riêng. Và tiếng nói ấy qua bóng hình chiếc áo dài suông, qua mỗi mùa Tết, lại lan toả xa hơn một chút.
"Nếu trong tình yêu nam nữ thì sự chung thủy còn có thể đặt một câu hỏi, nhưng đối với tình yêu lao động thì nó bền lắm, nó không có sự phản bội" - đó có lẽ là câu nói cảm xúc nhất của Vũ Việt Hà trong suốt buổi trò chuyện. Tết vừa rồi, anh may áo dài tặng mẹ và cả họ ngoại. Khi bà mẹ diện áo dài con trai thiết kế, choàng thêm chiếc khăn anh làm, rồi khoe với bạn bè ngày chúc Tết - đó là thứ niềm vui của bậc làm cha, làm mẹ mà không giải thưởng nào đo đếm được đối với anh,
Năm 2026, Vũ Việt Hà đặt mục tiêu đưa hình ảnh 54 dân tộc Việt Nam lên áo dài theo cách "đậm đặc nhất." Anh bộc bạch: "Về kế hoạch của mình, tôi xin phép không chia sẻ bằng lời mà tất cả sẽ được truyền tải bằng hình ảnh và bằng sản phẩm."
Với nhà thiết kế Vũ Việt Hà, chiếc áo dài đẹp nhất có lẽ vẫn là chiếc áo chưa may - những sáng tạo đang chờ anh ở phía trước, trên hành trình mà điểm đến luôn là văn hóa Việt.
- Xuất bản: 3/2026
- Tổ chức sản xuất: Khánh Sơn
- Thực hiện: Anh Thư
- Trình bày: Anh Thư - Khánh Ly - Minh Ngọc
- Hình ảnh, video: 28 Entertainment
