Nhà văn Vân Thanh, người đầu tiên viết nghiên cứu về văn học thiếu nhi Việt Nam
Nhà văn Vân Thanh, người đầu tiên viết nghiên cứu về văn học thiếu nhi Việt Nam

Nhà văn Vân Thanh, người đầu tiên viết nghiên cứu về văn học thiếu nhi Việt Nam

Ở tuổi 93, nhà văn Vân Thanh là người cuối cùng của thế hệ các nhà văn tiền bối của Văn học thiếu nhi Việt Nam đã từ giã chúng ta để về nơi an nghỉ cuối cùng. Nhớ sao những ngày xưa ấy, một thời vàng son, cả một lớp các nhà văn sáng tác cho trẻ em nổi tiếng như: Tô Hoài, Nguyễn Huy Tưởng, Đoàn Giỏi, Võ Quảng, Phạm Hổ, Nguyễn Kiên, Định Hải, Phong Thu, Trần Hoài Dương, Hà Ân, Vũ Hùng, Xuân Quỳnh... Tất cả đều sung sức, đều vui tươi, yêu trẻ em và viết cho các em.

nha-van-van-thanh-cung-chong-la-giao-su-phong-le.jpg
Nhà văn Vân Thanh cùng chồng là giáo sư Phong Lê.

Chỉ có một người và là người đầu tiên ở Việt Nam tự nguyện suốt đời đọc, nghiên cứu và viết về những nhà văn viết cho thiếu nhi. Đó là nhà nghiên cứu văn học Nguyễn Thị Thanh Vân (cán bộ Viện Văn học từ năm 1961) với bút danh Vân Thanh. Hình ảnh bà với nụ cười nhân hậu trong các cuộc hội thảo về văn học thiếu nhi, các trại sáng tác văn học thiếu nhi, các cuộc họp cộng tác viên của Nhà xuất bản Kim Đồng..., với nhiều người là vô cùng thân thuộc.

Tôi may mắn được biết bà từ 30 năm trước. Bởi nhiệm vụ ở Ban nhà văn nữ, nên tôi hay đến thăm bà, nhưng cũng nhiều khi không có việc gì cả tôi vẫn đến. Đến để được nghe một câu chuyện vui, một sự khuyến khích, được… bà khen, lời khen của một người đầy sự bao dung. Trong ngôi nhà đó, tôi cũng nhận được sự thân quý của chồng bà, giáo sư Phong Lê; con gái bà Lê Hoàng Anh, một biên tập viên giỏi, là "bà đỡ" xuất bản nhiều tác phẩm văn học của các nhà văn Việt Nam.

tu-trai-qua-nha-van-nguyen-quynh-nha-tho-dinh-hai-nha-tho-pham-ho-van-thanh-nha-tho-phung-ngoc-hung.jpg
Từ trái qua, nhà văn Nguyễn Quỳnh, nhà thơ Định Hải, nhà thơ Phạm Hổ, Vân Thanh, nhà thơ Phùng Ngọc Hùng.

Suốt thời kỳ mở đầu của văn học thiếu nhi, thời kỳ Kháng chiến chống Mỹ, thời kỳ đầu đổi mới... Vân Thanh luôn luôn là người có những bài viết về các tác giả và các tác phẩm văn học thiếu nhi mới xuất hiện. Bà là người đầu tiên đã có ý thức tập hợp các tư liệu về Văn học thiếu nhi Việt Nam trở thành sách để lại cho các thế hệ sau.

“Sáu tháng sau khi tốt nghiệp khoa Trung văn, Đại học Sơn Đông (Trung Quốc) về nước và thực tập tại Nhà xuất bản Kim Đồng, được sự giúp đỡ của các nhà văn Võ Quảng, Phạm Hổ, Thi Ngọc, tôi đã hoàn thành bản báo cáo 'Văn học thiếu nhi Việt Nam'. Bản báo cáo được bác Đặng Thai Mai (Viện trưởng Viện Văn học) và bác Hoài Thanh (Viện phó) cho in ngay trong tập san 'Nghiên cứu văn học' số 6/1962, nhuận bút 36 đồng (theo thời giá lúc bấy giờ mua được 144 bát phở). Tôi sướng lắm. Đó là động lực giúp tôi tiếp tục đi theo hướng mình đã chọn”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Vân nhớ lại.

Cần phân biệt truyện/thơ viết cho thiếu nhi và viết về thiếu nhi. Viết về thiếu nhi thì có thể trẻ con không đọc, còn viết cho thiếu nhi thì trẻ con đọc được.

--------

Nhà văn Vân Thanh

Bà không nhớ mình đã đọc bao nhiêu sách, dành bao nhiêu thời gian đến Thư viện Quốc gia tìm đọc các tác phẩm văn học thiếu nhi. Bà kể: “Trong một lần sang Liên Xô công tác, tôi được Thư viện Quốc gia Liên Xô tặng một số tập truyện tranh thiếu nhi. Nhiều người bảo tôi mang số sách đó về làm gì cho nặng, có ai đọc đâu, tốt nhất là mua ấm điện, bàn là về mà dùng; nhưng tôi vẫn quyết mang hết về”.

Và chính những tư liệu quý báu đã giúp bà hoàn thành luận án tiến sĩ đầu tiên của Viện Văn học năm 1981: “Truyện viết cho thiếu nhi dưới chế độ mới”. Đây là công trình về văn học thiếu nhi Việt Nam đầu tiên của giới nghiên cứu, phê bình, giảng dạy văn học Việt Nam. Bà cũng là người đầu tiên đưa ra khái niệm văn học thiếu nhi là gì, thế nào là một tác phẩm văn học thiếu nhi. “Cần phân biệt truyện/thơ viết cho thiếu nhi và viết về thiếu nhi. Viết về thiếu nhi thì có thể trẻ con không đọc, còn viết cho thiếu nhi thì trẻ con đọc được”, bà lý giải.

tu-trai-sang-vien-truong-vien-van-hoc-nha-tho-hoang-trung-thong-vien-si-duc-manfred-nauman-van-thanh-tai-ha-long-1985.jpg
Từ trái sang Viện trưởng Viện Văn học, nhà thơ Hoàng Trung Thông, viện sĩ Đức Manfred Nauman, Vân Thanh tại Hạ Long, 1985.

Tôi được chị Lê Hoàng Anh cho xem những bức ảnh thời 17-19 tuổi của bà, cái thời con gái không son phấn trang điểm gì mà bà vẫn xinh đẹp quá. Đến tuổi trung niên thì tôi đã gặp bà rồi, vẫn nét đẹp ấy, vẫn nụ cười tươi tắn và giọng nói ấm áp ấy. Những bức ảnh khác bà chụp với Viện trưởng Viện Văn học- nhà thơ Hoàng Trung Thông và Viện sĩ người Đức Manfred Nauman ở Hạ Long, năm 1985; với nhà thơ Định Hải, nhà văn Nguyễn Quỳnh, nhà thơ Phạm Hổ… và sau này với các đồng nghiệp trẻ ở Viện Văn học: PGS, TS Nguyễn Thị Bích Thu, GS, nhà nghiên cứu Lưu Khánh Thơ, Tôn Phương Lan… đủ thấy bà có hẳn một chiều kích của một nhà nghiên cứu khoa học về Văn học thiếu nhi được tôn trọng.

nha-van-van-thanh-phai-va-nha-ly-luan-phe-binh-luu-khanh-tho.jpg
Nhà văn Vân Thanh (phải) và nhà Lý luận phê bình Lưu Khánh Thơ.

Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, người có số đầu sách và lượng sách xuất bản hàng đầu cho thanh thiếu niên đã từng viết về bà, dành một sự trân trọng lớn đối với bà. Dù là rất bận công tác chuyên môn nhưng bà luôn dành cho gia đình thời gian và sự chăm sóc đúng mực, nhiệt thành của người vợ, người mẹ. Bạn của chồng, của con hay sinh viên, nghiên cứu sinh đến nhà, bà luôn là người cởi mở, tận tình khiến cho mọi người luôn thấy ấm áp.

Trong cuốn kỷ yếu của Hội Nhà văn Việt Nam, phần suy nghĩ về nghề, bà viết: “Tôi yêu văn học thiếu nhi bởi tôi rất yêu trẻ em. Cảm ơn Viện Văn học và Nhà xuất bản Kim Đồng cùng các nhà văn viết cho thiếu nhi đã giúp tôi có được sự yên tâm và kiên trì trên con đường nghề nghiệp, dẫu đôi khi rất nản mỏi...".

tre-em.jpg

Và cuối cùng, xin trích lại một phần bộc bạch của bà về quá trình biên soạn cuốn "Tác giả văn học thiếu nhi Việt Nam" - một di sản từ tâm huyết và tình cảm của bà để lại cho các thế hệ độc giả và tác giả viết cho thiếu nhi: "Từ đáy lòng, tôi luôn quý mến và trân trọng các tác giả viết cho thiếu nhi. Bởi tôi nghĩ: các nhà văn khi viết cho người lớn có thể rối rắm, phức tạp, đa nghĩa, nhiều ẩn ý... nhưng khi đi vào miền đất cho thiếu nhi, người viết nào hầu như cũng dành cho các em những phần trong trẻo, tốt đẹp nhất".

nha-van-van-thanh.jpg

PGS, TS Vân Thanh (1934-2026) Nhà nghiên cứu phê bình văn học, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, hội viên Hội Nhà văn Hà Nội. Các sách đã xuất bản: Truyện viết cho thiếu nhi dưới chế độ mới, Phác thảo văn học thiếu nhi Việt Nam, Văn học thiếu nhi như tôi được biết, Văn học thiếu nhi Việt Nam, Từ điển tác giả Văn học thiếu nhi Việt Nam, Văn học thiếu nhi Việt Nam- Một số vấn đề về tác giả và thể loại, và nhiều bài nghiên cứu giá trị trên Tạp chí nghiên cứu Văn học, báo Văn Nghệ, Nhân Dân, Hà Nội mới, Kiến thức ngày nay, Văn học và tuổi trẻ…

Có thể bạn quan tâm

Đoàn diễu hành mang đến không khí lễ hội rộn ràng trên đường phố Thái Nguyên.

Hương sắc xứ Trà khai mùa hội mới

Sắc màu rực rỡ của đoàn diễu hành nghệ thuật “Rước Trà Khai hội” vừa tái hiện biểu tượng các vùng danh trà trên nhiều tuyến phố trung tâm Thái Nguyên, mở đầu Festival Trà Quốc tế-Thái Nguyên 2026. Chương trình góp một cách kể chuyện sáng tạo, đưa những giá trị văn hóa xứ Trà đến gần hơn với công chúng trong nước và quốc tế.

Chương trình nghệ thuật tôn vinh vùng đất Yên Thế. (Ảnh: ĐH)

Yên Thế, Bắc Ninh: Tôn vinh văn hóa ẩm thực

Tối 30/10, tại đình Ba Tầng Mái (Khu di tích lịch sử Hoàng Hoa Thám), xã Yên Thế, thành phố Bắc Ninh diễn ra Lễ hội ẩm thực Yên Thế năm 2026, giới thiệu đặc sản địa phương cùng các hoạt động trải nghiệm văn hóa, ẩm thực truyền thống.

Những tiết mục nghệ thuật mở đầu chương trình khai mạc DACC 2026. (Ảnh: TÙNG LÂM)

Khai mạc sự kiện Kết nối nghệ thuật sáng tạo Đà Nẵng: Đánh thức không gian di sản

Ngày 30/10, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng chính thức khai mạc sự kiện Kết nối nghệ thuật sáng tạo Đà Nẵng (DACC 2026) với chủ đề “Lịch sử của Ngày mai”. Sự kiện diễn ra từ nay đến hết ngày 8/11 tại hai bảo tàng lớn của thành phố là Bảo tàng Đà Nẵng và Bảo tàng Điêu khắc Chăm.

Tiến sĩ Ngô Phương Lan, Chủ tịch VFDA, trao đổi với các khách mời quốc tế trong Vietnam Night về tăng cường kết nối và mở rộng cơ hội hợp tác điện ảnh. (Ảnh: VFDA)

Giới thiệu tiềm năng của điện ảnh Việt Nam tại Tokyo

Hơn 300 đại biểu, nghệ sĩ, nhà làm phim, đối tác quốc tế... đã tham dự Vietnam Night - Đêm Việt Nam tại khách sạn Imperial Tokyo, Nhật Bản. Chương trình do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) và Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản tổ chức, trong khuôn khổ Liên hoan phim Quốc tế Tokyo lần thứ 39 (TIFF 2026).

Quang cảnh họp báo công bố Lễ hội nhạc Jazz Việt Nam-Vietnam Jazz Heritage Festival 2026 tại Đà Lạt. (Ảnh: BẢO VĂN)

Lần đầu Lễ hội nhạc Jazz Việt Nam quy mô lớn được tổ chức tại Đà Lạt

Lần đầu, Lễ hội nhạc Jazz Việt Nam quy mô lớn được tổ chức tại Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, quy tụ nhiều nghệ sĩ tên tuổi trong nước và quốc tế. Đêm khai mạc tại Quảng trường Lâm Viên mở cửa miễn phí, tạo điều kiện để âm nhạc đến gần hơn với công chúng, góp phần đưa nghệ thuật trở thành một phần của nhịp sống đô thị cao nguyên.

Nhà thiết kế Trịnh Bích Thủy (ở giữa) dành nhiều tâm huyết cho việc tìm hiểu, gìn giữ và phát huy giá trị của lụa Việt. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Phát huy giá trị di sản qua thời trang

Việc đưa các yếu tố di sản văn hóa vào thiết kế thời trang ngày càng phổ biến, từ chất liệu, kỹ thuật thủ công đến hoa văn, hình ảnh truyền thống. Tuy nhiên, có những trường hợp đưa lên trang phục một cách khiên cưỡng, thậm chí làm sai lệch di sản.

Các đại biểu tham dự chương trình giao lưu chụp ảnh kỷ niệm. (Ảnh: Đại sứ Việt Nam tại Hungary cung cấp)

Giao lưu văn hóa, thắt chặt tình hữu nghị giữa Việt Nam với Nga và Belarus tại Hungary

Chương trình giao lưu “Về miền ký ức chung - Giao lưu văn hóa Nga, Việt Nam và Belarus tại Hungary” góp phần tăng cường giao lưu nhân dân, thắt chặt tình hữu nghị giữa Việt Nam với Nga và Belarus; đồng thời quảng bá văn hóa, ẩm thực Việt Nam tại thủ đô Budapest (Hungary), hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11.

Tiết mục xiếc kết hợp hiệu ứng công nghệ trong vở “Sơn thần thủy quái”. (Ảnh: BVHTTDL)

Ứng dụng công nghệ trong nghệ thuật biểu diễn

Ứng dụng công nghệ số trong nghệ thuật biểu diễn ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào khả năng lựa chọn giải pháp phù hợp đặc trưng và điều kiện từng đơn vị nghệ thuật.

Lãnh đạo, cán bộ, viên chức, người lao động Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật chụp ảnh lưu niệm tại Di tích lịch sử Địa điểm làm việc của Nhà xuất bản tại xóm Cây Hồng (1947-1950), xã Bình Thành, tỉnh Thái Nguyên. (Ảnh: NXB)

Địa điểm làm việc của Nhà xuất bản Sự thật (1947-1950) được xếp hạng Di tích quốc gia

Ngày 29/10, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký ban hành Quyết định số 2913/QĐ-BVHTTDL về việc xếp hạng Di tích quốc gia đối với Di tích lịch sử Địa điểm làm việc của Nhà xuất bản Sự thật (nay là Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật) tại xóm Cây Hồng (19471950), xã Bình Thành, tỉnh Thái Nguyên.

Tiết mục nghệ thuật tại Lễ tổng kết, trao giải Cuộc thi viết “Những tấm gương bình dị mà cao quý” lần thứ 17. (Ảnh: TRỌNG HẢI)

Lan tỏa giá trị nhân văn từ Cuộc thi "Những tấm gương bình dị mà cao quý”

Sáng 29/10, Lễ tổng kết, trao giải Cuộc thi viết “Những tấm gương bình dị mà cao quý” lần thứ 17 đã diễn ra tại Hà Nội. Cuộc thi do Báo Quân đội nhân dân phối hợp Vụ Báo chí-Xuất bản (Ban Tuyên giáo Trung ương), Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Ngân hàng TMCP Bắc Á và Binh đoàn 20 - Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn tổ chức.

Tùng Dương dự định mang đến sân Mỹ Đình nhiều ca khúc ca ngợi quê hương, đất nước, thể hiện bản sắc văn hóa và khí phách dân tộc. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Sức nóng từ Live-concert “Bay về phía mặt trời” của Tùng Dương

12 giờ trưa ngày 28/10, Live-concert “Bay về phía mặt trời” của Tùng Dương chính thức mở bán một số hạng vé và nhanh chóng ghi nhận 8.000 vé được bán hết chỉ trong vòng 1 tiếng. Đến 19 giờ cùng ngày, có tới 15.000 vé được bán ra, cho thấy sự quan tâm lớn của khán giả dành cho dự án âm nhạc đánh dấu 25 năm ca hát của nam ca sĩ.

Các đại biểu cắt băng khai mạc Trưng bày chuyên đề. (Ảnh: TRANG ANH)

Trưng bày chuyên đề “Nghĩa tình cách mạng-Những đồng chí Việt Nam tham gia Khởi nghĩa Quảng Châu”

Ngày 28/10, Trưng bày chuyên đề “Nghĩa tình cách mạng-Những đồng chí Việt Nam tham gia Khởi nghĩa Quảng Châu” đã khai mạc tại Hà Nội. Trưng bày do Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chỉ đạo Vụ Lý luận chính trị, Bảo tàng Hồ Chí Minh phối hợp Bảo tàng Lịch sử Cách mạng Quảng Đông tổ chức.

Phối cảnh sân khấu chương trình nghệ thuật chính luận “Tự hào là người Việt Nam – Nối vòng tay lớn”. (Ảnh: Ban tổ chức)

Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Tự hào là người Việt Nam 2026” hướng tới đại đoàn kết dân tộc

Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Tự hào là người Việt Nam 2026” hiện đang được đông đảo công chúng quan tâm, bởi không chỉ là một sự kiện nghệ thuật chính luận, mà còn mang ý nghĩa hướng tới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, Ngày Văn hóa Việt Nam và kỷ niệm 80 năm Ngày Toàn quốc kháng chiến.