Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc, Tổ trưởng Tổ soạn thảo, chủ trì Hội thảo. Cục trưởng Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh và Phó Cục trưởng Ngô Quỳnh Hoa cùng tham gia điều hành Hội thảo.
Dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) đề xuất nhiều nội dung mới như hòa giải trực tuyến, bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên trong trường hợp đặc biệt, bổ sung quy định về người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở để hỗ trợ hòa giải viên trong giải quyết vụ việc….. Dự thảo được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa 5 nhóm chính sách lớn đã được Chính phủ thông qua, tập trung khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn và đáp ứng yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc chia sẻ, việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn mới. Đây cũng là một trong những dự án luật quan trọng thuộc chương trình xây dựng pháp luật năm 2026, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ hai. Theo Thứ trưởng, tiến độ xây dựng luật có thể được đẩy nhanh từ tháng 10 lên tháng 7/2026, do đó Ban soạn thảo đang khẩn trương tiếp thu các ý kiến từ thực tiễn để hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội.
Tại hội thảo, các đại biểu tập trung góp ý đối với những nội dung mới của dự thảo luật, nhất là các quy định liên quan đến tổ chức hoạt động hòa giải ở cơ sở, tiêu chuẩn hòa giải viên, cơ chế hỗ trợ hoạt động hòa giải và tính khả thi của các quy định khi triển khai trong thực tiễn. Hội thảo cũng ghi nhận nhiều ý kiến đóng góp từ đại diện ngành Tư pháp các địa phương, các sở, ngành liên quan; đặc biệt là đội ngũ công chức cấp xã tham mưu triển khai công tác hòa giải ở cơ sở và các hòa giải viên cơ sở. Nhiều ý kiến xuất phát từ thực tiễn hoạt động hòa giải tại cộng đồng, đề xuất quy định cụ thể hơn về quyền, nghĩa vụ và vai trò của người được mời tham gia hòa giải nhằm khắc phục những bất cập hiện nay, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở.
Đánh giá kết quả hơn 12 năm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc khẳng định công tác hòa giải đã phát huy hiệu quả tích cực trong đời sống xã hội. Nhiều mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ trong cộng đồng được giải quyết kịp thời ngay từ cơ sở, góp phần giữ vững an ninh trật tự, củng cố tình làng nghĩa xóm, hạn chế khiếu kiện kéo dài và giảm áp lực cho các cơ quan tư pháp, đặc biệt là hệ thống Tòa án. Hoạt động hòa giải cũng góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, xây dựng ý thức thượng tôn pháp luật trong Nhân dân. Thứ trưởng bày tỏ sự trân trọng đối với đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở đã dành nhiều tâm huyết, trách nhiệm cho công việc dù điều kiện hoạt động và chế độ hỗ trợ còn nhiều khó khăn.
Một trong những nội dung đáng chú ý là việc điều chỉnh mô hình tổ chức hòa giải ở cơ sở phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền hiện nay. Dự thảo cũng bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên trong một số trường hợp đặc biệt nhằm bảo đảm đủ số lượng tổ hòa giải khi việc bầu hòa giải viên gặp khó khăn do các yếu tố khách quan. Bên cạnh đó, dự thảo mở rộng đối tượng được mời tham gia hòa giải, đặc biệt là những người có chuyên môn sâu về kinh tế, xã hội hoặc pháp luật; đồng thời quy định rõ hơn trách nhiệm của các cá nhân tham gia hỗ trợ hòa giải nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giải quyết các vụ việc.
Dự thảo luật cũng bổ sung hình thức hòa giải trực tuyến bên cạnh phương thức hòa giải trực tiếp truyền thống. Việc áp dụng hình thức này không mang tính bắt buộc mà được thực hiện linh hoạt tùy điều kiện thực tế của từng địa phương, góp phần tận dụng lợi thế của công nghệ số để giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp nhanh chóng, hiệu quả hơn.
Việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đồng bộ, hiện đại, phát huy vai trò của hòa giải trong giải quyết mâu thuẫn từ sớm, từ xa, góp phần giữ gìn đoàn kết cộng đồng, ổn định xã hội và giảm áp lực cho các cơ quan tư pháp.
Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc đánh giá cao các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm và sát thực tiễn của các đại biểu. Thứ trưởng đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý để hoàn thiện dự thảo luật, bảo đảm tính khả thi, phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước và thực tiễn hoạt động hòa giải ở cơ sở trong giai đoạn mới.
